Жорж Форбс: Жаңа Зеландияның премьер-министрі (1930-1935)

Кіріспе

1930 жылдан 1935 жылға дейін Жаңа Зеландияның премьер-министрі

Джордж Уильям Форбс (/fɔːrbz/; 12 наурыз 1869 – 17 мамыр 1947) – Жаңа Зеландия саясаткері, 1930 жылдың 28 мамырынан 1935 жылдың 6 желтоқсанына дейін Жаңа Зеландияның 22-ші премьер-министрі қызметін атқарды. Форбс Литтелтон қаласында дүниеге келді, кейін Крайстчерч маңында фермерлікпен айналысты. Ол жергілікті саясатқа белсенді түрде қатысты. Форбс алғаш рет 1908 жылы Либералдық партияның мүшесі ретінде Өкілдер палатасына сайланды, ал партияның ықпалы төмендеген кезде 1928 жылы жаңадан құрылған Біріккен партияның жетекшісі болды. Премьер-министрлікке жолы күтпеген болып келді, және кейбіреулер оны осы лауазымға лайық емес деп санады; Ұлы депрессияның ең қиын кезеңінде оның қызмет етуі оның бақытсыздығы болды. Дегенмен ол бес жыл бойы билікте болды. Форбс қазіргі Ұлттық партияға айналған Біріккен-Реформалық коалициялық үкіметке жетекшілік етті. Көптеген адамдар оны "Адал Джордж" деп атады, Форбс адалдығымен, сирек кездесетін дебат дағдысымен және тамаша жадымен танымал болды. Оның әдепті және достық мінезі парламент мүшелерінің барлық тарапынан оған құрмет пен сүйіспеншілік сыйлады. Ұлттық саясаттағы қызметінің барлық кезеңінде оның Хурунуи округіндегі сайлаушылары Форбсты жоғары бағалады: тіпті премьер-министр болған кезде де ол жеңін орап, фермасынан базарға баратын қойларды теміржол вагондарына тиеуге көмектесетін.

Ерте өмір

Форбс Крайстчерч қаласының жанындағы Литтелтон қаласында дүниеге келген. Ол Крайстчерчтегі Крайстчерч ер балалар орта мектебінде білім алды, бірақ университетке түспеді. Ол спортқа қабілеттілігімен белгілі болды, әсіресе жеңіл атлетика, ескек есу және регбиде көзге түсті, тіпті Кентербери командасының капитаны болды. Мектепті бітірген соң, ол әкесінің Литтелтондағы кеме жабдықтарын сату бизнесінде қысқа мерзім жұмыс істеді, алайда кейіннен Крайстчерчтің солтүстігіндегі Шевиот ауданында сәтті фермер ретінде танылды. Ол аймақтың жергілікті саясатына, әсіресе Шевиот округі кеңесі мен Шевиот қоныс аударушылар қауымдастығына белсенді қатысты.

Парламентке кіру

Ол өзінің алғашқы ұлттық саясаттағы әрекетімен сайлау округі үшін кандидат болды. Либералдық партияның тікелей ұсынуын алмағандықтан, ол тәуелсіз кандидат ретінде қатысты. Ол сайлауда жеңіліске ұшырады. Бірақ, кейін Либералдық партияның Хурануи округіндегі ресми кандидат атанды және Хурануи округінен депутаттық мандатты жеңіп алды. Ол бұл мандатты отыз бес жыл бойы сақтап қалды. Форбс біраз уақытқа дейін партияның қатардағы депутаты болды, алайда 1912 жылғы наурыз айында партия төрағасы Томас Маккензи премьер-министр болғанда, Либералдық партияның парламенттік тәртіп сақтаушысы (Whip) қызметіне тағайындалды. 1912 жылғы 10 шілдеде партия оппозицияға өткен кезде ол бұл лауазымын сақтап қалды. Дегенмен, партия ішіндегі оның ықпалы ресми міндеттерінен әлдеқайда жоғары болды, бірақ оны болашақ көшбасшы деп есептегендердің саны аз болды. 1920 жылдардың басында Либералдық партия өзінің саяси болашағына қатысты шешім қабылдауға келді. Уильям Масси басқаратын Реформалық партия саяси аренада басымдық танытты, консерваторлық дауыстарды қамтамасыз етті, ал өсіп келе жатқан Лейбористік партия Либералдық партияның прогрессивті сайлаушылар базасын әлсірете бастады. Либералдық партияның көптеген мүшелері Реформалық партиямен одақ құрудың қажеттілігіне сенді, мұндай ынтымақтастықты Лейбористік партияның "радикалдығына" қарсы тұру үшін маңызды деп санайтын. 1925 жылы Масси қайтыс болғаннан кейін, Либералдық партияның жетекшісі Томас Уилфорд Массидің орнына келген басшыға бірігу туралы ұсыныс жасады, жаңа партия "Ұлттық партия" деген атпен таныстырылуы мүмкін екенін айтты. Либералдық партия Форбсты бірлескен конференцияда өкілдік етуге тағайындады. Жаңа Реформалық партияның басшысы Гордон Коутс бұл ұсынысты қабылдамады, бірақ Уилфорд Либералдық партия "Ұлттық" деген атты қабылдайтынын мәлімдеді.

Партия басшысы

Бірігу ұсынысы қабылданбағаннан кейін көп ұзамай Уилфорд көшбасшы лауазымынан кетті, ал Форбс күтпеген жерден партияның көшбасшысы болды. Алайда, сол жылдың соңында өткен сайлауда партияның көрсеткіші өте нашар болды – Реформа партиясының 55 мандатына қарағанда, олар тек он бір мандатқа ие болды. Бұған қоса, Форбс енді оппозиция көшбасшысы лауазымын да атқара алмады. Еңбек партиясы он екі мандат жеңіп алып, оның көшбасшысы Гарри Холланд оппозициядағы үстемдік құқығын иеленді, бірақ оппозицияда отырған екі тәуелсіз депутаттың болуына байланысты оппозиция көшбасшысы лауазымы 1926 жылғы Едемдегі сайлауда Еңбек партиясы жеңіске жеткенге дейін бос қалды. Алайда партияның бақытсыздығы ұзаққа созылмады. 1927 жылы Либералдық партия саясаткері Билл Вейч, Реформа партиясының патернализмі мен басқыншылық билеуіне наразы болған бұрынғы Реформа партиясы ұйымдастырушысы Альберт Дейвимен одақ құрды. Либералдық партияның қалдықтары, әлі де өзін Ұлттық партия деп атап жүрген, Дейвидің жаңа "Бірлескен Жаңа Зеландия саяси ұйымын" сіңіріп алып, "Бірлескен партия" деген атқа ие болды. Форбс пен Вейч екеуі де Бірлескен партияның басшылығына үміткер болды, бірақ ақырында бұл лауазым бұрынғы Либералдық партияның премьер-министрі Джозеф Уордқа бұйырды. Форбс Оңтүстік аралға ерекше жауапкершілік жүктелген екі орынбасардың бірі болды. Реформа партиясының наразыларының қолдауымен Бірлескен партияның туы астында, ескі Либералдық партияның қалдықтары қайтадан күш алды. 1928 жылғы сайлауда Бірлескен партия күтпеген жерден Реформа партиясымен бірдей мандаттарды жеңіп алып, Еңбек партиясының қолдауымен үкімет құрды. Форбс жер және ауыл шаруашылығы министрлігін иеленді. Уордтың денсаулығы 1920-жылдардың көп бөлігінде нашар болды және премьер-министр ретінде екінші мерзімінде де нашарлап жалғасты. 1930 жылдың көктеміне қарай Уорд өзінің міндеттерін орындай алмады, нәтижесінде Форбс іс жүзінде премьер-министрдің міндетін атқарушы болды. 1930 жылдың мамыр айында Уорд ресми түрде отставкаға кетті, ал Форбс оның орнына Бірлескен партияның көшбасшысы және премьер-министр болды. Ол сонымен қатар өзінің Қаржы министрі қызметін де атқарды.

Shortly after the merger proposal was rejected, Wilford resigned as leader, and Forbes unexpectedly became party leader. In the election later that year, however, the party did very badly, gaining only eleven seats compared with Reform's fifty five. To compound the injury, Forbes no longer even held the post of Leader of the Opposition – the Labour Party had won twelve seats, enabling its leader Harry Holland to claim seniority in Opposition, although with two independents sitting in opposition as well the position of Leader of the Opposition remained vacant until Labour won the 1926 Eden by election. The party's poor fortune did not last long, however. In 1927, Liberal Party politician Bill Veitch secured an alliance with Albert Davy, a former Reform Party organiser who had become dissatisfied with what he saw as Reform's paternalism and intrusive governance. The remains of the Liberal Party, still calling itself National, absorbed Davy's new "United New Zealand Political Organization", and adopted the name "the United Party". Forbes and Veitch both vied as candidates for the leadership of the United Party, but the position eventually went to a former Liberal Party Prime Minister, Joseph Ward. Forbes became one of two deputy leaders, having particular responsibility for the South Island. Under the United banner, bolstered by Reform Party dissidents, the remnants of the old Liberal Party once again gained traction. In the 1928 election, United unexpectedly won as many seats as Reform, and formed a government with backing from the Labour Party. Forbes gained the portfolios of Lands and Agriculture. Ward had been in poor health for most of the 1920s, and continued to decline throughout his second tenure as Prime Minister. By the spring of 1930, Ward could no longer carry out his duties, leaving Forbes as acting Prime Minister in all but name. In May 1930, Ward finally gave his official resignation, and Forbes succeeded him as United Party leader and Prime Minister. He also served as his own Minister of Finance.

Премьер-министр

Премьер-министр ретінде Форбс, "әрекетсіз және тағдырға мойынсұнушы" деп сипатталған, оқиғаларға ден қойды, бірақ көрініс пен мақсаттың жетіспеушілігін көрсетті. Оппозиция оны достарының кеңесіне тым көп сенеді деп сынады. Дегенмен, депрессия жылдары әлемдегі көптеген үкіметтер үшін қиын кезең болды, ал оның жақтастары экономикалық дағдарыс жағдайында ол барынша жақсы жұмыс істеді деп мәлімдеді. Премьерлік қызметі кезінде Форбс 1930-1935 жылдар аралығында Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Форбс үкіметі Еңбек партиясы қолдауын кері тартып алғаннан кейін тұрақсыздық белгілерін көрсетті. Еңбек партиясы үкіметтің бірқатар экономикалық шараларына наразылық білдірді – Форбс оларды мемлекеттік дефицитті азайту және экономиканы жандандыру үшін қабылдады, бірақ Еңбек партиясы олардың кедей азаматтардың мүдделеріне қажетсіз зиян келтіргенін мәлімдеді. Форбс енді Еңбек партиясының өсіп келе жатқан танымалдығынан қорқып, Реформа партиясының мәжбүрлігімен қолдауын жалғастыруға мәжбүр болды. 1931 жылдың соңында Форбс елдің экономикалық проблемаларын шешу үшін Біріккен, Реформа және Еңбек партиясынан "үлкен коалиция" құруға шақырды. Форбс бірлескен конференцияда, кең қолдаусыз қажет деп санайтын шараларды іске асырмайтынын мәлімдеді. Еңбек партиясы бұл коалицияға қосылудан бас тартты, бірақ бұрынғы премьер-министр Коутс (Реформа партиясының қаржы өкілі Уильям Дауни Стюарт-младшийдің ықпалымен) ақырында келісім берді. 1931 жылғы сайлауда Біріккен Реформа коалициясы жақсы нәтиже көрсетіп, барлығы елу бір орын жеңіп алды. Форбс премьер-министр қызметін сақтап қалды, бірақ қаржы министрлігін Уильям Стюартқа тапсырды. Бірақ, көптеген адамдар баяу-баяу Коутстың тым көп билікке ие екеніне және Форбстың Коутстың талаптарына ыңғайлылық танытқанына көз жеткізді. Бұл пікір Коутс пен Стюарт қаржы саясаты мәселесін талқылағанда күшейді – Форбс Стюарттың саясатын артық көретіні белгілі болғанмен, ол Коутстың тарапын ашық қолдады, ал Стюарт отставкаға кетті. Коутс Стюартты Қаржы министрі лауазымына алмастырды және коалицияда одан да ықпалды болды. Бұл жағдайды байқаған Стюарт, "премьер-министр тым пассивті, ал қаржы министрі тым белсенді" деп шағымданды. Алайда, Форбс пен Коутс екеуі де елдің жалғасып жатқан экономикалық проблемалары үшін кінәлі деп танылды және халықтың наразылығынан қашып құтыла алмады. 1935 жылғы сайлауда Еңбек партиясы коалициялық үкіметті жеңіп, коалицияның он тоғыз дауысына қарсы елу бес дауыс жинады. 1935 жылы Форбсқа Георг V патшаның күміс юбилейлік медалі, ал 1937 жылы Георг VI патшаның тәж кию медалі табысталды.

As Prime Minister, Forbes, described as "apathetic and fatalistic", reacted to events but showed little vision or purpose. Opponents also criticised him for relying too much on the advice of his friends. However, the depression years proved a difficult time for many governments around the world, and his defenders claim that he did the best job possible in the circumstances of the economic crisis. During his premiership, Forbes also served as the Minister of External Affairs between 1930 and 1935. The Forbes government began to show signs of instability when the Labour Party withdrew its support. Labour expressed dissatisfaction with a number of the government's economic measures – Forbes intended them to reduce the government deficit and to stimulate the economy, but Labour claimed that they unnecessarily harmed the interests of poorer citizens. Forbes had perforce to continue with reluctant support from the Reform Party, which now feared Labour's growing popularity. In late 1931, Forbes called for a "grand coalition" of United, Reform, and Labour to resolve the country's economic problems. Forbes told a joint conference that he would not implement the measures he deemed necessary without broad backing. Labour refused to join this coalition, but ex PM Coates (prompted by the Reform Party's finance spokesperson, William Downie Stewart Jr) eventually agreed. In the 1931 election, the United Reform Coalition performed well, winning a combined total of fifty one seats. Forbes remained Prime Minister, but surrendered the finance role to William Stewart. Slowly, however, many people came to believe that Coates held significantly too much power, and that Forbes showed himself overwilling to give in to Coates' demands. This view became reinforced when Coates and Stewart argued over financial policy – although Forbes was known to prefer Stewart's policy, he publicly sided with Coates, and Stewart resigned. Coates replaced Stewart as Minister of Finance, and became even more dominant in the coalition. Stewart, noting this, complained that "the Prime Minister is too passive and the Minister of Finance is too active". Both Forbes and Coates, however, increasingly took the blame for the country's ongoing economic problems, and could not avoid public dissatisfaction. In the election of 1935 the Labour Party defeated the coalition government, gaining fifty five votes to the coalition's nineteen. In 1935, Forbes was awarded the King George V Silver Jubilee Medal, and in 1937, he was awarded the King George VI Coronation Medal.

Зейнеткерлік

1935 жылы Форбс саясаттан шаршағанын, Стюарттың осы мамандықты "қуат деп жаңылыс айтылатын құлдық" деп сипаттауымен келісетінін жазды. Дегенмен, Форбс өзінің әріптестерінің оны Оппозиция жетекшісі етіп таңдауына көнбеді, және 1936 жылдың мамыр айынан бастап Адам Гамильтон партия төрағасы болған 1936 жылдың қазанына дейін Бірлескен және Реформа партияларынан құрылған жаңа Ұлттық партияны басқарды. Партия да, оның жетекшісі де Форбстың жаңа Ұлттық партияның төрағасы ретінде уақытша шара ретінде қызмет ететініне келісті, себебі Форбс көпшілік назарынан шығуға ниеттенгенін білдірген, ал партияның жас мүшелері оның бұрынғы қызметін саяси жауапкершілік деп қарады. Форбс 1943 жылға дейін парламенттік мандатын сақтап, 35 жылдық қызметтен кейін Парламент мүшесі болып зейнетке шықты. Ол құрметті атаққа ие болуден бас тартты, ал зейнетке шыққаннан кейін төрт жыл өткен соң Шевиот маңындағы Кристалл Брук фермасында қайтыс болды. Форбсқа арналған ұлттық ескерткіш – Джордж Форбс атындағы кітапхана, Крайстчерч қаласының жанындағы Линкольн университетінің құрамына кіреді.