Кіріспе

Кеңес физигі және зымыран инженері Борис Викторович Раушенбах (Бори́с Ви́кторович Раушенба́х; туған аты Борис Ивар Раушенбах; 18 қаңтар 1915 [ескі стиль бойынша 5 қаңтар 1915], Петроград – 27 наурыз 2001, Мәскеу) – неміс тегінен шыққан орыс физигі, бұрынғы Кеңес ғарыш бағдарламасында инженер болып жұмыс істеген. Инженерлік білім алған ол зымырандарды жобалауда үлкен жетістіктерге қол жеткізді және 1955-1960 жылдары планетаралық ұшуды басқару және навигациялау теориясын және құралдарын жасады. Ол сонымен қатар христиан теологиясы және өнер теориясы саласындағы зерттеулерімен де белгілі.

Отбасылық шығу тегі

Борис Ивар Раушенбах 1766 жылы Ресейге қоныстанған Карл Фридрих Раушенбахтан бастау алатын этникалық немістердің протестант отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, бастапқыда Волга немісі болған Виктор Давид Раушенбах, Санкт-Петербургтегі былғары фабрикасының директоры болды және отбасы 1925 жылға дейін сол фабриканың аумағында тұрды. Оның анасы Лонни Кристин Халлик – Балтық немісі. Отбасы екі тілде сөйледі; Раушенбах: «Мен өзімді бірден неміс те, орыс та сезінемін, бұл ерекше сезім, ол шындықты көрсетеді. Біз Ресейде өстік, орыс мәдениетін сіңірдік» деді ("Я чувствую себя одновременно русским и немцем интересное ощущение оно отражает реальность. Мы выросли в России, впитали в себя русские обычаи"). Раушенбах «Восток-3» және «Восток-6» бірлескен ғарыш сапары үшін құралдарды, сондай-ақ алғашқы «Союз» ғарыш кемесінің түйісу жүйесін жобалады.

Раушенбах мектебі

1948 жылдан бастап Раушенбах Мәскеу мемлекеттік университетінің физика және техникалық факультетінде дәріс берді, ол 1951 жылы тәуелсіз Мәскеу физика және технология институтына (МФТИ) айналды. Раушенбах 1978 жылдан бастап МФТИ-де Теориялық механика кафедрасын басқарды. Соңғы жылдары оның лекция курсы «Ғарышқа ұшу динамикасы» тақырыбында болды. Раушенбах алғашқы космонавттарды ұшу динамикасы және ғарыш кемелерін басқару жүйелері бойынша даярлады, бірақ 1965 жылы Королевтің қазасынан кейін ол белсенді ғарыш бағдарламасынан бірте-бірте қалыңқып, академиялық қызметіне және өнерді зерттеуге көшті.

Өнер теориясы мен теология

Кейін Раушенбах өзінің бейнелеу өнеріне деген қызығушылығын ғарыш кемелерін доктеу (қосып-қосу) проблемаларымен байланыстырды. Доктеу операциясы кезінде ұшқыш екінші ғарыш кемесін тек теледидар экранында ғана көре алатын. Раушенбах: «Бұл бейне екі экипаждың өмірін жазық электрондық суретке тәуел етуге жеткілікті бе?» – деп ойланды. Бұл оны перспектива және адамның жазық бейнелерді қабылдауын зерттеуге итермеледі. Бұл қолданбалы мәселе гуманитарлық ғылымдарға деген жалпы қызығушылыққа айналды: «Өнер мен өнертану, сенім мен дін мәңгілік, ал адам әрқашан оның мәніне тереңірек бойлауға ұмтылады» ("искусство и искусствознание, вера и религия существуют вечно, и в человеке всегда живет и будет жить какое то беспокойство, желание проникнуть как можно глубже в сущность всего этого"). Раушенбахтың зымырандар саласынан тыс алғашқы жарияланған еңбегі – «Ескі орыс өнеріндегі кеңістіктік композиция» (1975) ал, кейіннен – «Кескіндемедегі кеңістіктік композиция» (1980, оған әлемдік өнер де кірді) өнердегі перспективаның математикалық негіздеріне арналған. Оның математикалық еңбектері жазық бетке дұрыс кеңістіктік перспективаны бейнелеудің мүмкін еместігін дәлелдейді. Оның материалдық өнер туындысы мен адамның оны қабылдауы арасындағы айырмашылықты зерттеуі, қабылдаудың сурет тақырыбына байланысты өзгеретінін көрсетті. Ұлы суретшілер перспективаны қасақана бұрмалаған, ал бұрмалаудың дәрежесі тақырыпқа байланысты болған. 1990 жылдары жарық көрген теологиялық эсселерінде Раушенбах қасиетті үштік туралы дәлелдеуге баса назар аударды. Бұл еңбегі, сондай-ақ иконаларды зерттеуі оған Ресей православие шіркеуінің құрметін әкелді. 70 жасқа жеткен соң Раушенбах клиникалық өлімді бастан өткізіп, кейіннен қайта шомылдырылып, православие дініне ауысты.