Кіріспе

Хичэм – Англияның Батыс Норфолк аймағындағы үлкен ауыл. Ол Уош шығанасына қарап жатыр. Оңтүстікке қарай 23 шақырымда Кингс-Линн, ал солтүстікке қарай 5 шақырымда Ханстантон қалалары орналасқан. Бұл жер бір жарым ғасырдан бері теңіз жағалауындағы курорт болып табылады.

Тарих

Хичэм аймағында соңғы 5000 жылдан бері қоныстанудың іздері бар, ал шіркеу аумағында көптеген неолиттік және одан кейінгі қола дәуірінің жәдігерлері табылды. Бұған себебі, жергілікті геология негізінен кредалық құм мен астыңғы бордан тұрады, яғни, қандай да бір бағытта шақырымдар бойында жер беті сулары өте аз. Мұны Дерсингхемнің сыртындағы Кадл Каррдың жағалауында да көруге болады, онда көптеген археологиялық табалдырықтар жасалған. Ағын су және құнарлы айналасы Хичэмді ерте адамдар үшін мекендеуге өте қолайлы орынға айналдырды. Қоныстануға қатысты мәліметтер темір дәуірінен римдік-британдық кезеңге дейін жалғасады. Дегенмен, қазіргі ауыл, шамамен, 5 ғасырда ғана пайда болған болуы мүмкін, англосаксондық шапқыншылық және қазіргі Шығыс Англияның қалыптасуымен бірге. Ауылдың аты 12 ғасырдың норманды ақсұлы Джеффри де Хешамнан шыққан деген болжам бар. Бұл мүмкін, бірақ ықтимал емес, себебі "де Хешам" деген сөз тікелей "Хешамнан" дегенді білдіреді, яғни, жердің аты бұрыннан бар екенін көрсетеді. Хешам аты 1086 жылға жатқан Кіші Domesday Book-та Смитдон жүзінің (Сметэдюна) бір бөлігі ретінде тіркелген. Нормандтар басып алғанға дейін Хичэмді екі саксон – Алнот және Токи, корольдің тегінен шыққан, иеленген. Нормандтар басып алғаннан кейін жерлер Уильям де Варенне мен оның жеңешесі Фредерик де Вареннеге өтті, кейіннен оны Херевард Уэйк өлтірді. Хешам атының шығу тегі көне ағылшын тіліндегі "ham" сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол "үй, ауыл, елдi мекен, иемденiс" немесе "су, батпақ немесе жоғары жатқан жермен қоршалған жер, өзен иіліміндегі жер, өзен алабы, мүйіс" деген мағынаны білдіреді. 1085 жылы Уильям де Варенне Хичэмді Леуес монастырының Сент-Панкрас монастының клюниандық монахтарына, қайтыс болған әйелі Гундреданың жаны үшін дұға ету үшін сыйлады. Монастырь таратылғаннан кейін, шамамен 1541 жылы, иелік Томас Ховардқа, Норфолк герцогының үшінші ұлына берілді.

Ортағасырлық экономика

1272 жылы Хичэмге патша жарғысымен сәрсенбі күндері апталық базар және 14, 15 және 16 тамыздағы тамыз айының ортасындағы жәрмеңкелерде 3 күн берілді. 1300 жылға қарай Хичэм халқы 1200-1500 адамға бағаланды, бұл Хичэмді шағын қалаға айналдырды. Базарда Хичэмдегі бай әйелдердің ықпалы зор болды, олар сыра мен нан сататын. Тіпті нан пісіру саласында, онда ер адамдардың үлесі басым болғанмен, әйелдер өздерінің санымен нарықтың басым бөлігін құрады. Базарға қауымның барлық өкілдері, жоғарыдан төменге дейін, 531 әйел қатысты, олар 231 отбасынан шыққан. 1276 мен 1324 жылдар аралығында, Еуропадағы ұлы ашаршылық кезінде, сот отырыстарында лицензиялық салық төлей алмаған және сыра татушылар мен сот төрағасы кедейлікке байланысты кешірім берген көптеген әйелдер тізімделді. Әйелдердің нарыққа қатысуы оларға қоғамда экономикалық және қоғамдық рөлдерді құруға мүмкіндік берді. Мысалы, 1314 жылы Матильда Пепер сыра татушы болып сайланды. Элис де Редхам, Элис Женевер (1307); Элис, Изольда және Сабина Эльнот (1310); Изабель Роселин (1315 және қайта 1320); Агнес ле Нотере (1324) жинаушылар болып сайланды. 1337 жылғы Inquisitio Navium сараптамасында 12 Хичэмді жалдаған адамдардың балық аулау кемелері болғаны айтылған. Ең байы Саймон Ламбрихт 5 тоннадан 32 тоннаға дейінгі 7 кемеге ие болды. Скандинавиядан ағаш, Фландриядан жүн, Нормандиядан тас сияқты алыс сауда да жүргізілді. Хичэм саудасының көп бөлігі Норфолк портымен, әсіресе Бишоп Линнмен болды, онда Хичэм балық, тұз, астық, ұн және жүн қаптарын жіберді. Хичэм Солтүстік-Батыс Норфолк аймасындағы құрлықтағы бірнеше поместьелер үшін теңізге шығу порты болды. Хичэм демесне жазбаларында оның атпен жегілетін арбалары жиі егін артығын Факенхамға дейін тасымалдағаны айтылған. Хичэм порты Линннен күнделікті өмірге қажетті тауарларды, әсіресе құрылыс саласына арналған заттарды импорттады. Ол диірмен тастарын, темір бұйымдарын, шегелерді, ат тұяқтарын, ара және құралдарға арналған темір бөлшектерін, арбалар мен диірмендерге, киім және шаруашылыққа арналған былғары және жүн бұйымдарын импорттады. Бұл сауданы қамтамасыз еткен кемелер – Солтүстік теңізден Балтық теңізіне дейін кеңінен қолданылатын, түбі тегіс қайықтар (когтар) болды.

Шіркеу

Қасиетті Мария Діңгезі шіркеуі – ең көне, үздіксіз қолданылып келе жатқан ғимарат. Норман стилінде салынған, 1230 жылға дейін салынған. Шіркеу туралы ең алғашқы жазба – 1248 жылы Мария Діңгезіне арналған шағын ғибадатхана салу туралы келісім. Мұнарадағы күмбезде шамамен 1100 жылға жатқан қоңырау ілінген, ол Шығыс Англиядағы ең ескісі және елдегі жетінші ескісі болып табылады. Шығыс жағынан 12 фут (4 метр) қашықтықтағы қанаттар жойылған, ал шатыры төмендетілген.

Покахонтас

Хичэмнің Матоакамен (әйгілі Покахонтас) тарихи байланыстары бар, ол 5 сәуірде 1614 жылы Вирджиния штатының Джеймстаун қаласындағы шіркеуде Джон Рольфке үйленді. 1616 жылы Рольф әйелі Ребекка (Покахонтас) мен екі жасар ұлы Томаспен Хичэм Холлдағы отбасына барып қайтты, бірақ Брентфордта қоныстанды. Бір жыл өткен соң Ребекка Грейвсендте қайтыс болды, Джон оны Вирджинияға қайтаруға дайындалып жатқанда. Ол Сент-Джордж шіркеуінің қорымда жерленді. Содан кейін Джон Томокомомен бірге Вирджинияға оралды, кемені Самуэль Аргалл басқарды. Томасты Льюис Стукли күзетіп, кейін Джонның інісі Генри асырады. Джон екі жылдан соң Джейн Пирске үйленді. Олардың Елизабет есімді қызы дүниеге келді. 1622 жылы Джеймстаун маңындағы үндістер шабуылында Джон қаза тапқан болуы мүмкін. 1941 жылы Рольфтердің отбасылық үйі – Хичэм Холл өртенді.

Жағажайлар

Хичэм викториандық дәуірде теңіз жағалауындағы курорт ретінде танымал болды, 1860 жылдардың басында Кингс-Линн мен Хунстантон арасындағы теміржол ашылғанда. Бұл 1887 жылы Юбилей көпірінің салынуына әкелді. Ол бұрынғы ағаш көпірдің орнына, королева Викторияның Алмаз мерейтойына арналған тойларға жұрттан жиналған, қолданылмаған қаржы есебінен салынды. Хичэм қазір де теңіз жағалауындағы курорт ретінде танымал. Солтүстік жағалау (Юбилей) жолы мен Оңтүстік жағалау жолының бойында тұрғын үйлерге арналған алаңдар орналасқан. Хичэмнің жағалаулары Уош өзенінің шығыс жағасында жатыр. Олар – күннің құрлыққа емес, теңізге батып кетуін қамтамасыз ететін Шығыс Англиядағы сирек орындардың бірі. 1929 жылдың 29 шілдесінде Мерседес Глайце Уош өзенін жүзіп өтетін алғашқы әйел атанды, үшінші әрекетте өзенді толықтай кесіп өтті. Бастапқыда Хунстантонға жетуді мақсат еткен ол, 13 сағаттан астам уақыт бойы күшті ағыммен күрескеннен кейін Хичэмге жағаға шықты. 1953 жылғы Солтүстік теңіздің су тасқыны Хичэмге ауыр соққы берді: теңіз бұзылып, тоғыз адам қаза тапты. 2013 жылдың басында Солтүстік теңіздің су тасқынына арналған көрме Санкт-Мария шіркеуінде өтті, онда Хичэмнің балалар бағы мен мектептерінен, сондай-ақ жергілікті тұрғындардан да үлес түсті.

Норфолк лавандасы

Норфолк Лаванда компаниясы 1932 жылы құрылған. Линн Чилверс өсімдіктерді және жұмыс күшін, ал Фринг Холлдың Фрэнсис Дюсгейт жерді қамтамасыз етті. Алғашқы лаванда егістіктері Дюсгейттің Фрингтегі жеріне отырғызылды; 1936 жылы Дюсгейт Хечэм өзеніндегі Кейли Миллді және оның айналасындағы жерді, емес құрылыс үшін, жер үшін сатып алды. Лаванда содан бері сол жерде өсіріліп келеді. Көшпелі саудаға лаванда букеттері сатылатын киоск орнатылды. 1936 жылы Кейли Милл тоқтатылды. 1953-1954 жылдарға дейін ешқандай ірі жөндеу жұмыстары жүргізілмеді, содан кейін лаванда егістігін кесіп өтетін жаңа А149 тас жолы және киоск салынды. 1977-1978 жылдары және 1980-жылдардың соңында диірманды жөндеу және қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. 1990 жылдардың басынан бері оның өнімділігі басқа да дәстүрлі ағылшын гүлді хош иістерін қамтуға кеңейді. Бұл өнімдер ішкі және шетел нарықтарында сатылады.

Көлік

Хичэм арқылы Кингс-Линн мен Хунстантон қалалары арасында Линкс компаниясы үнемі автобус қатынасын ұйымдастырады. Ауылдық теміржол станциясы 1862 жылдан 1969 жылға дейін ашық болған.