Кіріспе

Қанның белгілі бір тіндерге ағынының артуы

Гиперемия (сонымен қатар гиперемия) – дененің әртүрлі тіндеріне қан ағынының күшеюі. Бұл медициналық салдарлары болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар бұл реттеуші жауап болып табылады, қан тамырларының кеңеюі (вазодилатация) арқылы әртүрлі тіндерге қанмен қамтамасыз етуді өзгертуге мүмкіндік береді. Клиникалық жағдайларда, тіндердегі гиперемия қан тамырларының оттегімен толуынан эритема (терінің қызаруы) ретінде көрінеді. Гиперемия сыртқы атмосфералық қысымның төмендеуі салдарынан да пайда болуы мүмкін. Бұл термин…

Қан ағынын реттеу

Функционалдық гиперемия – тіндердегі метаболиттердің болуы және жалпы жағдайдың өзгеруі салдарынан қан ағынының артуы. Тін өнімділігі жоғарылағанда, оттегінің және pH-тың ішінара қысымы төмендеп, көмірқышқыл газының ішінара қысымы мен температура, сондай-ақ калий иондарының концентрациясы артады. Қан тамырларын кеңейту механизмі негізінен жергілікті метаболиттер мен миогендік әсерлерге байланысты. Тіннің күшейген метаболизмі аденозин, көмірқышқыл газы және сүт қышқылы сияқты химиялық заттардың тіндердегі сыртқы концентрациясының артуына, ал оттегі мен pH-тың төмендеуіне алып келеді. Бұл өзгерістер қан тамырларының айқын кеңеюіне себеп болады. Ал метаболизм баяулағанда және бұл заттар тіндерден кеткенде кері процесс жүреді. Миогендік әсер – бұл артериолалар мен артерияларды қоршаған тамырлы тегіс бұлшық еттің ішкі қысым төмендегенде кеңейіп, қабырғалық кернеу артқанда тарылу арқылы осы қан тамырларының қабырғасындағы кернеуді сақтауға талпынуы.

Функционалдық гиперемия

Функционалдық гиперемия, метаболиттік гиперемия, артериялық гиперемия немесе белсенді гиперемия – тіндің белсенділігі жоғарылаған кезде болатын қан ағынының күшеюі. Гиперемияның пайда болуы, тіндік метаболизмнің жоғарылау кезеңінде вазодилаторлардың синтезінің және/немесе босатылуының артуымен байланысты болуы мүмкін. Тіндік метаболизмнің күшеюі вазоактивті метаболиттік қосалқы өнімдердің артуына себеп болады. Мүмкін болатын вазодилаторлар (метаболизммен байланысты) мыналарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді: көмірқышқыл газы (CO2), сутегі ионы (H+), калий (K+), аденозин (ADO), азот оксиді (NO). Бұл вазодилаторлар тінден шығарылып, жергілікті артериолаларға әсер етеді, бұл тамыр кеңеюіне алып келеді, тамырлардың қарсылығы төмендейді және қан ағыны белсенді тіндің капиллярлық желісіне бағытталады. Бұл арту қанның тіндік метаболикалық қажеттіліктерді қанағаттандыруына мүмкіндік береді және O2 қажеттілігі мен O2 жеткізілімінің арасындағы теңсіздіктің алдын алады. Жақындағы зерттеулер жергілікті өндірілген вазодилаторлардың біріктірілген әрекеттері болуы мүмкін екенін көрсетті, яғни бір вазодилатордың әсерін жою (фармакологиялық немесе патологиялық жолмен) екіншісімен толықтырылуы мүмкін, тінді қанмен қамтамасыз етуді сақтау үшін. Қан ағынын бақылау орны (кем дегенде қаңқа бұлшықеті тінінде) артериола деңгейінде деп есептелсе де, зерттеулер капилляр эндотелий жасушалары функционалдық гиперемия кезінде қаңқа бұлшықетінің қан ағынын үйлестіруші болуы мүмкін екенін ұсынады. Вазодилаторлар (белсенді бұлшықет талшықтарынан босатылады) жергілікті капилляр эндотелий жасушаларын стимуляциялайды, бұл өз кезегінде артериолаларға вазодилатациялық сигналдың берілуіне әкеледі, соның салдарынан артериолалар кеңейеді, қан ағыны метаболикалық белсенді тінді қамтамасыз ететін капиллярларға дәл бағытталады. Керісінше, тіндік белсенділік төмендеген кезде, метаболиттердің өндірісі азаяды және олар қан ағынымен жуылып кетеді. Организмдегі көптеген қоректік заттар метаболизм кезінде көмірқышқыл газына айналатындықтан, қан тамырларының айналасындағы тегіс бұлшықеттер қандағы және қоршаған интерстициалдық сұйықтықтағы көмірқышқыл газының концентрациясы жоғарылағанда босаңсады. Бұл тегіс бұлшықеттің босаңсуы тамыр кеңеюіне және қан ағынының күшеюіне әкеледі. Кейбір тіндерге оттегі мен отын тез немесе көп мөлшерде қажет. Функционалдық гиперемияның арнайы механизмдері бар екені белгілі тіндер мен мүшелердің мысалдары: ми – нейронға тәуелді гемодинамикалық жауап арқылы. Пенистің эрекциялық тіні – азот оксидінің босатылуы арқылы.

Реактивті гиперемия

Реактивті гипермия, артериялық гипермияның бір түрі ретінде жіктеледі, бұл қысқа мерзімді ишемиядан кейін ағзаға қан ағынының уақытша жоғарылауын білдіреді. Бұл жағдай оттегінің жетіспеуінен және ишемиялық эпизодтың нәтижесінде метаболизм қалдықтарының жиналуынан туындайды. Бұл жағдайды бағалаудың, әсіресе аяқтарда, жиі қолданылатын әдісі – Буергер сынағы. Сонымен қатар, реактивті гипермия көбінесе Рейно синдромымен байланысты. Осы жағдайда қан тамырларының тарылуы ишемияға алып келеді, бұл тіндік некрозға ұшыратуы мүмкін. Кейіннен, зақымдалған аймаққа қан ағыны артады, бұл қалдықтарды жоюға және жасушалық қоқысты тазалауға бағытталған.