Кіріспе

Понтормоның суреті

«Кресттен түсіру» – итальяндық Ренессанс суретшісі Жакопо Понтормоның 1528 жылы аяқтаған туындысы. Бұл картина Мәсіхті кресттен түсіру салтанатын бейнелейді және суретшінің қазірге дейін сақталған ең бағалы туындысы саналады. Ағашқа темперамен салынған бұл картина Флоренциядағы Санта Фелисита шіркеуінің Каппони капелласындағы алтарь үстінде орналасқан.

Интерпретация

Бұл сурет қайғылы жандардың айналма биін көрсетеді. Олар жарқын түстермен бөлінген мүсіндік жиыннан тұратын жалпақ кеңістікте орналасқан. Композицияның құйылысы сол жақтағы ортадан сәл ығысқан Исаның әлсіз денесіне қарай төмен қарайды. Исаны төмен түсіріп тұрғандар оның денесінің (және Мәсіхтің мойнына алған күнәнің салмағының) және өз қайғыларының салмағын көтеруде бізге көмектесуді тілейді. Қандай да бір айқыш ағаштар көрінбейді, тіпті табиғаттың өзі де жоғалып кеткендей: жалғыз бұлт пен жиырылған матасы бар көлеңкелі жер аза тұрушыларға аспан мен жерді ұсынады. Аспан мен жер түсін жоғалтса да, аза тұрушылар жоғалтпаған; ақшыл, әлсіз Мәсіхті қызғылт және көк түсті жарқын жолақтар орап алады. Понтормоның толқынды манеризмдік қиылыстары меланхолияның апилептикалық және бақылаусыз құрылыстарын бейнелеу үшін жасалған деп түсіндіріледі. Көбінесе өзінен үлкен болған Құдай ана, артындағылардың қолдауына шақырып, жанына құлайды; Құдай ананың құлауы сол кездегі даулы мәселе болды. Жиын архитектуралық тұрғыдан біріктірілгендей, толыққанды байланысқан сияқты көрінеді. Аңыз бойынша Понтормо өзін суретке түсіру үшін картинаның оң шетіне салған; бірақ ең әсерлі және сезімтал бейне – алдыңғы пландағы, дененің салмағы мен қайғының салмағын бірге көрсететін адам. Бұл сурет маңызды рөл атқарады және Сара Уинманның «Статикалық өмір» романында кеңінен талқыланады.

Басқа жұмыстар

Кресттен түсіру – ортағасырлық өнерде Иса Мәсіх өмірінен бейнеленетін стандартты көріністердің бірі. Композицияның күрделілігіне байланысты, бұл көрініс Ренессанс суретшілерінің қызығушылығын одан әрі арттырды. Понтормоның шедевріне бірнеше жыл бұрын флоренциялық суретші Россо Фиорентино 1521 жылғы «Кресттен түсіру» картинасында көбірек фантазиялық және акробатикалық қиындықтарға толы, көп адамды бейнелеген нұсқасын жасады. Понтормоның қайғыға батқан көпшілігі мен түстерінің жарқырауы Караваджоның Ватикан Пинакотекасындағы «Кресттен түсіру» немесе «Қабірге қою» картиналарымен күрт контраст құрайды. Рафаэльдің Боргезе галереясындағы «Кресттен түсіру» картинасы кейінірек, бірақ байланысты көрініс – Мәсіхтің қабірге қойылуын көрсетеді. Осы тақырыптағы басқа суретшілердің туындыларымен қатар, Понтормоның сол кездегі жұмыстары да салыстыру үшін пайдалы. Каппони капелласының күмбезіндегі әшекейлеу қазір жоғалып кеткен, бірақ Понтормо мен оның шәкірті Бронзино салған төрт дөңгелек евангелисттердің бейнесі әлі де ілгектерді безендіріп тұр. Карминьянодағы Сан-Микеле-е-Франческо шіркеуіндегі «Қонаққа бару» (1529) картинасындағы киімдердің бүктемелері «Кресттен түсіру» картинасындағы киімдермен керемет ұқсас. Фигуралардың контраппостосын Понтормоның көрші қабырғаға фрескамен салған 1520 жылдардағы «Жарлау» картинасымен салыстыруға болады.