Кіріспе

Андреа Мантеньяның суреті

«Мәсіхтің жоқталуы» (сондай-ақ «өлген Мәсіхтің жоқталуы» немесе «өлген Мәсіх» және басқа нұсқаларымен де белгілі) – итальяндық Ренессанс суретшісі Андреа Мантеньяның шамамен 1480 жылы салған суреті. Шығарманың жасалған мерзімі туралы пікірталас болғанымен, ол 1475 және 1501 жылдар аралығында, көбінесе 1480-ші жылдардың басында аяқталған. Суретте Мәсіхтің денесі мәрмәр тақтаға жатқан күйінде бейнеленген. Оны Құдай ана, Әулие Иоанн және Әулие Мария Магдалина оның өліміне қайғырып бақылайды. Мантеньяның ұлдары суретшінің дүниеден өткеннен кейін оның шеберханасынан осы суретті тауып, қарыздарын төлеу үшін сатқан. Қазіргі таңда картина Италияның Милан қаласындағы Брера галереясында сақтаулы.

Тақырып

Мәсіхтің жоқталу тақырыбы орта ғасыр мен Ренессанс өнерінде жиі кездеседі, алайда бұл бейнелеу, Мәсіхті майлау тақырыбынан бастау алады, бұл кезең үшін ерекше жағдай. Көптеген жоқтауларда қайғы білдірушілер мен дене арасындағы байланыс көбірек көрсетіледі. Жарық пен көлеңкенің күшті контрасттары мол, олар терең қайғы сезімімен толы. Көрсетіліс реализмі мен трагедиясы перспектива арқылы күшейтіледі, ол жатқан тұлғаны қысқартып, драмалық түрде бейнелейді, анатомиялық ерекшеліктерді, әсіресе Мәсіхтің кеудесін назарға алады. Мәсіхтің қолы мен аяғындағы жаралар, сондай-ақ екі жоқтаушының бет-әлпеті, идеализмге немесе риторикаға жол бермейтіндей суреттелген. Мәйітті жабатын қатаң киім, драматикалық әсерге үлес қосады. Композиция бейнедегі басты назарды Мәсіхтің жыныс мүшелеріне шоғырландырады – бұл басымдық осы кезеңде Исаның бейнесінде, әсіресе бала кезінде жиі кездеседі, және Лео Штайнберг сияқты зерттеушілер бұл мәселені Исаның адамдығына теологиялық басымдықпен байланыстырады. Суреттегі кеңістік шектеулі, кішкентай және көңілсіз болып көрінеді, бұл морг екенін білдіреді.

Мазмұны мен талдау

Мәсіхтің суреттерінде оның денесінің нақты өлшемдерін анықтау көріп тұрушылар үшін қиындық тудырады. Өнер тарихшысы Хьюберт Шрэде: «Шығарманың өлшемдерін дүрліктіру, ол дереу жақындыққа мүмкіндік береді, бірақ ешқандай жекелікке жол бермейді» деп атап көрсетеді. Мантенья сондай-ақ фигураның аяқтарының мөлшерін кішірейтеді, егер олар нақты өлшемде бейнеленгенде, дененің көп бөлігін жабатын болар еді. Неміс ғалымы Ханс Янтцен картинада ортогональдық перспектива бар екенін айтады, ол оның ең жоғары мағыналы құндылығына ие деп санайды. Көрермен Мәсіхтің аяқтарының түбінде, оның ашық жараларының тікелей алдында, көз деңгейінде тұрғанда, оның өліміне себепкер болған нәрсені еске түсіруге шақырылады. Мантенья қатты қысқартылған өліктің зор қайғысын және Киелі кітаптағы трагедияның терең сезімтал бейнесін ұсынады. Иса Мәсіхтің осы оқиғаға дейінгі азаптарын бейнелеу тек ауырсынуды ғана емес, сонымен қатар үмітті оятуға арналған. Бұл сахнада «скерцо» деген музыкалық термин бар, ол симфонияның жеңіл, ойыншыл бөлігін білдіреді. Бұл Мәсіхтің болашақ тірілісіне деген күтуде сәл жеңілдік, үміт және уәде ұялатады. Сурет – бұл Орта ғасырлық жазулардың тағы бір көрінісі, олар Мәсіхтің айыпталған бейнесіне немесе Раббының азаптарына қатысты бейнелерге жазылған: «Aspice qui transis, quia tu mihi causa doloris» («Мұнда қара, сен өтіп бара жатқандар, себебі сен менің азабымның себебісің»). Мәсіх жатқан тас май жағу тасы немесе киелі май жағу тасы деп те аталады, және бұл Мәсіх айыпталғаннан кейін денесі салынған тақташа. Шрэде атап өткендей, «ешбір жоқтаушы өліктің денесіне тиюге батылдық таба алмайды, Ол қол жеткізбейтін». Бір объектінің перспективада аяқтары бірінші болып көрсетілуінің символдық мағынасы – бұл адам шайқасты немесе соғысты жеңгенін білдіреді. Алайда, көбінесе бұл адамның бұзылғанын немесе су тасқыны немесе бақытсыздық сияқты қайғылы оқиғалардан зардап шеккенін білдіреді. Бұл әсіресе қасиетті немесе құдайлық қорғаудан айырылған адамдарға қатысты қолданылады. Бірақ, Мантенья осындай жағдайдағы ең қасиетті тұлғаның бірін бейнелейді. Суретте Мәсіхтің басы Мәриям, Жохан және Магдалалық Мәриямнан біршама бұрылып, жарыққа қарайды. Бұл, адам өмірінің соңына жақындағанда, Алланың үйретіктерін және уәдесін бейнелеу үшін жасалған.