Кіріспе

Американдық фотограф (1901–1990)

Элиот Фернес Портер (6 желтоқсан 1901 – 2 қараша 1990) – табиғаттың түсті суреттерімен ең көп танылған американдық фотограф.

Ерте өмір және білім

Портер табиғатқа деген махаббатты және ғылыми қатаңдыққа берілгендігін әкесі Джеймс Портерге үйреткенін айтты. Бала кезінен бастап фотограф болған Элиот Портер отбасына тиесілі Мэн штатындағы Грейт Сприс Хед аралындағы құстарды суретке түсіру арқылы ерте шабыттанды. Портер Гарвард колледжінде химиялық инженерия саласында бакалавр, ал Гарвард медицина мектебінде медицина докторы ғылыми дәрежесін алды және бітірген соң Гарвардта медициналық зерттеуші болып қалды. Элиот Портердің бес туысының бірі – суретші және өнер сыншысы Фэрфилд Портер.

Мансап

1930 жылы Фэрфилд Портер ағасын фотограф және галерея иесі Альфред Стиглицке таныстырды. Стиглиц Портердің жұмысын көрген соң, оны одан да жақсы жұмыс істеуге ынталандырды. Соңында, 1938 жылы Стиглиц Портердің «Линхоф» камерасымен түсірілген жұмыстарын Нью-Йорктегі «An American Place» галереясында ұсынды. Көрменің сәтті болуы Портерді фотосуретке толық көшкенге жетеледі. Портер түсті фотосуретке қызығушылық танытты, себебі баспагер құстар туралы кітапқа жасаған ұсынысын қабылдамады, өйткені қара-ақ суреттер түрлерді айқын ажырата алмайтын еді. Портер 1935 жылы енгізілген «Kodachrome» жаңа түсті пленкасымен жұмыс істей бастады, бірақ ол айтарлықтай техникалық қиындықтар тудырды, әсіресе жылдам қозғалатын құстарды түсіруде. Химиялық инженерия және зерттеу тәжірибесіне сүйене отырып, Портер қанағаттанарлық суреттер алуға қол жеткізгенге дейін көп тәжірибелер жасады. 1955 жылғы 21 наурызда Нью-Йорктегі «Limelight» галереясында өткен жеке көрмесі осы жұмыстың ретроспективасы болды. Портер жиырма жыл бойы Генри Дэвид Тороның шығармаларынан цитаталармен бірге табиғат суреттерін жариялау жобасын жүзеге асыруға тырысты. Бір әріптесі оны «Sierra Club» клубының атқарушы директорымен таныстырғаннан кейін ғана Портерге баспагер табылды. 1971 жылы Американың өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1979 жылы Элиот Портердің жұмысы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер музейінде «Интимді ландшафттар» атты түсті фотосуретке арналған алғашқы жеке көрмесінде көрсетілді. Бұл көрме Портерді түсті фотосуретке көркем өнер саласында сенімділік әкелген тұлға ретінде мақтады. Суреттерді таңдау қазіргі кезде «интимді ландшафт» терминімен түсіндіріледі: табиғи элементтердің өшірілген түстермен және тығыз текстуралармен үйлесім тапқан тыныш композициялары, терең мағыналармен қабаттасқан, медитативті және Портердің жұмысының ерекшелігі болды. Портер экологиялық және мәдени тұрғыдан маңызды жерлерді суретке түсіру үшін көп саяхаттады. Ол Юта штатындағы Глен-Каньон, Мэн, Бая Калифорния, Галапагос аралдары, Антарктида, Шығыс Африка және Исландиядан суреттер жинағын шығарды. Оның мәдени зерттеулері Мексика, Египет, Қытай, Чехословакия және ежелгі гректердің жерлерін қамтыды. Оның Глен-Каньон туралы «Біреу білмейтін жер» атты кітабы Пауэлл су қоймасының суға батқанға дейін каньонның кейпін сақтады. Джеймс Глейктің «Хаос: Жаңа ғылымның тууы» (1987) атты кітабы Портерді өзінің жұмысын хаос теориясы тұрғысынан қайта қарауға итермеледі. Олар 1990 жылы «Табиғаттың хаосы» атты жобада бірлесіп жұмыс істеді, онда оның фотосуреттері Глейктің жаңа эссесімен біріктірілді.