Потосидің бай тауы: тарих, қасірет және болашақ алаңы

Кіріспе

Потоси тауы, Боливия. Мексиканың Сьерра-Мадре Ориентал тауларындағы тау. Серро-Рико (испан тілінде "Бағалы тау"), Серро-Потоси.

Тау-кен жұмыстарының нәтижесінде Потоси қаласы Жаңа дүниедегі ең ірі қалалардың біріне айналды. Аңыз бойынша, революциялық батыр Симон Боливар осы монументалды таудың шаңырағынан бір жаңа мемлекеттің құрылуын символдаған тарихи сәтте туын көтерген. Бір жыл өткен соң, конгресс түстерді сары, қызыл және жасылға өзгертіп, кондор, альпака және Серро-Рико кенішінің суреті салынған гербті бекітті.

Тарих

"Серро Рико де Потоси" адамзат тарихындағы ең бай күміс көзі болды. 1545 жылы Испания империясы "Серро Рико де Потоси" кенінен минералды кендерді өндіруді бастады. 16-18 ғасырлар аралығында әлемдегі күміс өнімінің 80%-ы осы кеннен шығарылды. Ғасырлар бойы кең ауқымды кен қазу әдістері жергілікті экологияға ауыр зиян келтіргеннен кейін, тау күміс өндіруді бүгінгі күнге дейін жалғастыруда. Жұмыс жағдайларының нашарлығы, әсіресе, тозаңды үнемі жұтудан қорғайтын құралдардың жетіспеуі салдарынан, көптеген кеншілер силикоз ауруына шалдығады. Олардың өмір сүру ұзақтығы шамамен 40 жылды құрайды. Тау қала экономикасына маңызды үлес қосады, шамамен 15 000 кеншіні жұмыспен қамтиды. Ғасырлар бойы жүргізілген кен қазу жұмыстарының нәтижесінде 2011 жылы таудың үстінде шұңқыр пайдалып, оны жеңіл бетонмен толтыруға тура келді. Таудың шыңы да жыл сайын бірнеше сантиметрге шөгіп жатыр. 2014 жылы ЮНЕСКО "Серро Рико" мен Потосиді "бақыланбайтын кен қазу операцияларының" салдарынан "орынның бұзылу" қаупі бар екенін ескере отырып, қауіптің алдында тұрған нысандар тізіміне қосты.

Серро-Рикодағы жұмыс және өндіру әдістері

Бастапқыда, испан империясы күміс өндіру үшін "Repartimiento de Indios" (сонымен қатар "Repartimiento" деп аталады) деп аталатын мәжбүрлі еңбек жүйесін қолданды, бірақ бұрынғы Инка империясының аймағында ол мита деп аталды. Кен өндірудің алғашқы онжылдықтарында Потосиде таза күміс пен күміс хлоридінің мол қоры болды, бұл күміс өндіруді салыстырмалы түрде жеңілдетті. Анд аймақтарындағы жергілікті жұмыс күші жоғары өлім-жітім және төмен өнімділік көрсеткіштеріне байланысты испан тәжі африкалық құл еңбегіне қарағанда артықшылық берді. 1565 жылға қарай Серро-Рикодағы жоғары сапалы күміс кендері таусылып бітті. Кенді қайта өндіру үшін, сынапты пайдаланып күміс амальгамасын жасау және төмен сапалы кендерден күміс алуға мүмкіндік беретін "патио" әдісі енгізілді. "Репартимиенто" да циклдік еңбек жүйесі болғандықтан, белгіленген мерзімі аяқталғаннан кейін көптеген үндістер қатал жағдайларға қарамастан, шахтада жалақылы жұмысшылар немесе мингалар ретінде жұмыс істей берді. Сынапты пайдалану және кендерден алынған күмістің көп мөлшеріне байланысты, үнді жұмысшылары арасында сынаптан улану жиі кездесті, нәтижесінде көптеген кеншілер қайтыс болды. Испания билігі кезінде кендердегі және тазарту алаңдарындағы басқа да қатал жағдайлар кеншілердің өліміне себеп болды, және жалпы саны сегіз миллионға жуық кенші қаза тапқан деп есептеледі. Дегенмен, басқа дереккөздер бұл санды "жүздеген мың" деп бағалайды, ал сегіз миллион адамның өлімі Перу вице-корольдігіндегі жалпы өлім-жітімнің саны болған, тек Потосидегі шахталардағы емес. Көптеген жұмысшылардың шахтада қаза болуына байланысты бұл тау "адам жейтін тау" деп аталады. Питер Бэйкуэлл, Энрике Тандетер және Ракель Гил Монтеро сияқты тарихшылардың еңбектері адам еңбегі мәселесін (еркін және еркін емес жұмысшылар) мүлдем басқаша бағалаулармен толыққанды сипаттайды.

Боливияның тау-кен кооперативі

Боливияның кооперативтік тау-кен секторы, оның орталығы Потосиде орналасқан, 2006 жылы социалистік президент Эво Моралес сайланғаннан бері кеншілерге артықшылықты салық салу режимі, еңбек және экологиялық ережелерден босату сияқты көптеген жеңілдіктер алды. Ғасырлар бойы испандықтардың қатал өндірісі мен мәжбүрлі еңбегінен кейін, 20 ғасырдың соңында шетелдік бақылау мен жеке инвестициялардың ондаған жылдары өткен соң, мемлекеттік тау-кен компаниясы COMIBOL-дің 1990 жылдары минерал бағасының төмендеуінен кейін 25 000 кеншіні жұмыстан шығаруға әкелген құлдырауы нәтижесінде "бейресми, өздігінен басқарылатын бірлестіктер" "жазылмаған өнімді жеке операторларға" сата бастады. FENCOMIN (Боливиядағы Тау-кен кооперативтерінің ұлттық федерациясы) Эво Моралестің халық арасында сәтті сайлануына көмектесуде маңызды рөл атқарды және Боливияның жаңа конституциясын әзірлеудегі жетекшілердің бірі болды, ол мемлекеттік, жеке және кооперативтік тау-кен экономикасын орнатып, оның негізін қалады. Алайда, соңғы он жылда кооперативтік кеншілер мен мемлекеттік кеншілер арасында көптеген қақтығыстар туды. 2006 жылы Хуануниде мемлекеттік кеншілер мен кооперативтер арасындағы қақтығыс 16 адамның қаза болуына әкелді, нәтижесінде Моралестің бірінші Тау-кен министрі, FENCOMIN мүшесі қызметтен алынды. Соңғы оқиға 2016 жылы болды, онда Боливияның Ішкі істер министрінің орынбасары Родольфо Ильянес, күдік бойынша боливиялық кооперативтік кеншілер тарапынан азаптап өлтірді. Бұл зорлық-зомбылық оқиғасы кооперативтік кеншілер мен полиция арасындағы қақтығыстарға әкелді, нәтижесінде бес кенші қаза тауып, кооперативтік тау-кен және Моралес үкіметі арасындағы он жылдық берік байланыс үзілді. Бір есепте Боливиядағы кеншілердің толық 88% -ы, шамамен 8000-нан 10000-ға дейін (бағалауды жасаған дереккөзден тәуелді), балалар да бар, кооперативтерде жұмыс істейтіні айтылады. Бұрынғы кенші Серро-Рикода жұмыс істеудің үлкен тәуекелдері туралы тілшімен әңгімелесті, бірақ онда жұмыс істейтіндердің өмір сүру үшін басқа мүмкіндіктері шектеулі екенін айтты. "Шахтада жұмыс істеу үшін ақылды болмауың керек, жағдайлар қиын. Бірақ басқа жол жоқ".

Bolivia's cooperative mining sector, whose center is in Potosí, has been given many privileges including favorable tax treatment to miners and exemption from labor and environmental regulations for cooperatives since the election of socialist president Evo Morales in 2006. After centuries of brutal Spanish extraction and forced labor, decades of foreign control and private investment in the late 20th century, and the failure of the state run mining company COMIBOL led to the displacement of 25,000 miners following plummeting mineral prices in the 1990s, "informal, self managed associations" began selling "unrefined product to private operators". FENCOMIN (National Federation of Mining Cooperatives in Bolivia) was a vital player in insuring the successful popular election of Evo Morales and also functioned as one of the leaders in drafting Bolivia's new constitution establishing a plural mining economy (state, private, and cooperative). However, over the last ten years much conflict has arisen between cooperative miners and state miners. In 2006, state miners and cooperatives clashed at Huanuni leaving 16 dead leading to the firing of Morales' first Mining Minister, a member of FENCOMIN. Most recently in 2016, Bolivia's Deputy Interior Minister Rodolfo Illanes was tortured and killed, allegedly by Bolivian cooperative miners. This outburst of violence has led to clashes between cooperative miners and the police leaving five miners dead and severing a decade of strong ties between cooperative mining and the Morales government. One report estimates that a full 88% of the miners in Bolivia, roughly 8,000 to 10,000 (depending on the source making the estimate), including children, were working for the cooperatives. A former miner discussed the great risks of working at Cerro Rico with a reporter, but said that those working there had few other alternatives for earning a living. "You have to be crazy to work in the mines, with the conditions. But there are no other alternatives."

Менің

1545 жылы испандықтар үшін күміс кенін қазған кечуа тайпасынан шыққан Диего де Уальпа тауды Инка ғибадатханасын немесе дәстүрлі жерлеу құрбандығын іздеп келе жатып, кездейсоқ түрде тапты. Қазір Серро-Рико деп аталатын қызыл тау, бұрын ашылған Порко және Сукре кен орындарының арасында орналасқан, олар теменгі биіктікте болғандықтан және кен өндіру оңай болғандықтан ашылған. Серро-Рикода негізінен күміс кендері бар екені анықталғаннан кейін, кен өндірушілердің назары Порко мен Сукреде табылған қалайы, мырыш және қорғасын сияқты кендерге қарағанда, одан да жоғары кіріс әкелетін күміс кенін өндіруге ауысты. Қазір Боливиядағы және әлемдегі ең ірі күміс кен орындарының бірі саналатын Серро Рико де Потоси кеніші бүгінгі күнге дейін шамамен 60 000 тонна күміс өндірді, ал кен орындарында әлі де шамамен 1,76 миллиард унция (50 000 тонна) күміс және 0,17% қалайы қоры бар 540 миллион тонна кен қалған деп есептеледі. Кен орны елдің оңтүстігінде, Потоси департаментінде орналасқан.