Япон капитализмінің әкесі: Сибусава Эйити өмірі мен қызметі

Кіріспе

Жапон саясаткері Одака Чио 1858 жылы, Канеко 1883 жылы.

Ол Жапонияда бірлескен меншік негізінде алғашқы заманауи банкты құрды. Банк тиімді түрде "Бірінші Ұлттық Банк" (Dai Ichi Kokuritsu Ginkō, қазір Mizuho Bank) деп аталды және өз банкноттарын шығаруға құқылы болды. Осы банк арқылы ол Жапонияда жүздеген басқа бірлескен акционерлік қоғамдарды құрды. Бұл компаниялардың көптегені бүгінгі күнге дейін Токио қор биржасында тіркелген компаниялар ретінде сақталып келеді, оларды Шибусава да құрды. Жапон сауда-өнеркәсіп палатасын да ол құрған. Ол сондай-ақ көптеген ауруханалардың, мектептердің, университеттердің (оның ішінде алғашқы әйелдер университетінің), Токиодағы Император қонақ үйінің және Жапон Қызыл Кресті сияқты қайырымдылық ұйымдарының құрылуына қатысты. 1908 жылы барон Шибусава және Mitsui & Company мүшелері, сондай-ақ басқа жапон бизнес лидерлері Жапонияға келген алғашқы ресми АҚШ бизнес делегациясын қарсы алды. Бұл АҚШ делегациясын Франк А. Вандерлип басқарды, оған Тынық мұхиты жағалауының сауда палаталарының 60 мүшесі, АҚШ сауда палатасынан бұрын құрылған бизнес ұйымы қосылды. Эйичи Шибусава осы АҚШ өкілдерін екі елдің арасындағы дипломатиялық байланыстарды нығайту және бизнес пен сауданы дамыту үшін Жапонияға шақырған болатын. 1909 жылы АҚШ бизнес делегациясына көрсетілген қонақжайлылыққа ризашылық білдіріп, Тынық мұхиты жағалауындағы сауда палаталары Шибусава мен оның бизнес делегациясын 1909 жылы АҚШ-қа шақырды. Олар үш ай ішінде 11 000 мильді басып өтіп, АҚШ-тың батысындағы 53 қаланы аралады. 1909 жылғы иллюстрацияда оң жақта Шибусава делегациясының сапарына арналған Нью-Йорктің Итака қаласында өткен мерекелік банкет көрсетілген. Жапон делегаттарын губернатор Дэвид Роуленд Фрэнсис (болашақтағы АҚШ Ішкі істер министрі) және Корнелл университетінің өнер колледжінің деканы Чарльз Х. Халл қарсы алды. Бұл дипломатиялық шараның көрнекті спикерлерінің бірі Роберт Х. Треман болды. Барон Шибусаваның 1915 жылы АҚШ-қа сапарын құрметтеу үшін 1915 жылдың 2 желтоқсанында Манхэттендегі Жапон қоғамы Астор қонақ үйінің үлкен залында кешкі ас ұйымдастырды. Онда АҚШ пен Жапонияның өкілдері қатысты. Бұл кешкі ас пен биге 360 қонақ қатысты. 1915 жылдың 3 желтоқсанында кешке АҚШ-тың бұрынғы президенттері Теодор Рузвельт пен Уильям Говард Тафт барон Шибусаваны құрметтеп, Нью-Йоркте дипломатиялық банкетке қатысты. 1915 жылғы банкет суреті осы оқиғамен байланысты; бұл оқиғаны бейнелейтін үлкен суреттің үлкен бөлігі. Түпнұсқа суреттің толық көлемі: 20 дюймға 12 дюйм. Шибусава Эйичи мемориалдық қорының мәліметінше, бұл сурет бірегей болуы мүмкін. Суретте фотографтың аты-жөні немесе оқиға туралы басқа да мәліметтер жоқ, тек суреттің төменгі сол жақ бұрышында "Барон Шибусаваға кешкі ас. East & West Meeting, Sherrys (Restaurant) Нью-Йорк, 3 желтоқсан, 1915" деп жазылған.

He founded the first modern bank based on joint stock ownership in Japan. The bank was aptly named The First National Bank (Dai Ichi Kokuritsu Ginkō, now merged into Mizuho Bank) and had the power to issue its own notes. Through this bank, he founded hundreds of other joint stock corporations in Japan. Many of these companies still survive to this day as quoted companies in the Tokyo Stock Exchange, which Shibusawa also founded. The Japanese Chamber of Commerce and Industry was founded by him as well. He was also involved in the foundation of many hospitals, schools, universities (including the first women's university), the Imperial Hotel in Tokyo and charitable organizations including the Japan Red Cross. 1908: Baron Shibusawa and members of the Mitsui & Company, along with other Japanese business leaders greeted the first official U. S. Business delegation to visit Japan. This U. S. delegation was led by Frank A. Vanderlip accompanied by sixty members of the Associated Chambers of Commerce of the Pacific Coast, a business organization founded prior to U. S. Chamber of Commerce. Eiichi Shibusawa had invited these U. S. representatives to visit Japan to bridge their nations diplomatically and to promote increased business and commerce. 1909: In appreciation for the hospitality shown to the 1908 U. S. Business Delegation during their visit to Japan, the Associated Chambers of Commerce of the Pacific Coast invited Shibusawa and his business delegation to visit the U. S in 1909, where they toured 53 cities from coast to coast travelling 11,000 miles over a three month period. The 1909 illustration to the right is linked a celebratory banquet reception held in Ithaca, New York, honoring the visit of the Shibusawa Delegation. The Japanese delegates were greeted by Governor David Rowland Francis (the future U. S. Secretary of Interior) and the Dean of the Arts College of Cornell University Charles H. Hull. One of the prominent speakers at this diplomatic goodwill event was Robert H. Treman. To honor Baron Shibusawa’s 1915 visit to the United States, on December 2, 1915, a dinner event was hosted by the Japan Society of Manhattan at the grand ballroom of the Hotel Astor, where Viscount Sutemi Chinda Japanese Ambassador to the U. S. spoke of the growing positive relations between the U. S and Japan. There were 360 guests who attended this dinner and dance. On the following evening December 3, 1915, two former U. S. Presidents Theodore Roosevelt and William Howard Taft respectfully honored Baron Shibusawa by attending a diplomatic banquet reception held for him in New York City. The 1915 banquet photo illustration to the right is linked to this event; it is an enlarged sectional view of a larger photograph depicting this event. The full size of the actual original photo is: 20 inches by 12 inches. This photo may well be one of a kind, according to the Shibusawa Eiichi Memorial Foundation. There is no mention of the name of the photographer or any other details describing the event, other than the label written on the lower left corner of the photo which states, "Dinner to Baron Shibusawa. East & West Meeting, Sherry’s (Restaurant) New York City, Dec. 3, 1915.’’

Бұл сирек 1915 жылғы сурет "Бейбітшілік өнері" атты зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде таңғаларлықтай табылды, бұл ханзада Токугава мен барон Шибусаваның достығын, одақтастығын және ерекше жетістіктерін құрметтейтін суретті біография. 1915 жылғы дипломатиялық банкетке АҚШ пен Жапонияның қоғамдық өмірінен шамамен алпыс көрнекті тұлға қатысты, олардың ішінде университеттердің президенттері, саяси құқық қорғаушылар, баспа компанияларының негізін қалаушылар, журналистер, банк және қаржы саласының лидерлері және басқа да көптеген белгілі адамдар болды. Сол кезде бұл оқиға туралы газеттерде жарияланды, бірақ таңқаларлықтай, президенттер Теодор Рузвельт пен Уильям Говард Тафттың шетелдік қонақты құрметтеу үшін қатысқандығы туралы ештеңе айтылмады, мүмкін қауіпсіздік себептерімен, өйткені Еуропада бірінші дүниежүзілік соғыс басталған еді, ал Жапония демократиялық еуропалық одақтастарына қосылған, АҚШ та көп ұзамай соғысқа қатысуы мүмкін еді. 1915 жылғы суретте барон Шибусава Эйичи өзінің екі танымал жапон әріптесінің арасында тұр. Шибусава бұрынғы президент Теодор Рузвельтке жақын үлкен банкет үстелінің екінші жағында отырды; бірақ осы үлкен жиналысты бір суретте түсіру үшін, сонымен бірге барон Шибусаваны ерекше атап өту үшін фотограф Шибусаваны президент Тафтқа жақын болу үшін үстелдің екінші жағына шақырды (оң жақта, суреті оның бетінің жартысын ғана көрсететін джентльменнің жанында отырды). Шибусаваның оң жағында осы банкетке шақырылған екі адамның бірі, жапон-американдық доктор Джокичи Такамин тұр. Доктор Такамин өте табысты және беделді химик және бизнесмен, ол халықаралық фармацевтикалық компанияны құруға көмектесті, ол бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Шибусаваның сол жағында АҚШ-қа Жапон елшісі, граф Чиндо Сутеми тұр. Доктор Такамин мен елші Сутеми Вашингтонға сыйлық ретінде гүлдейтін алмұрт ағаштарын берумен байланысты. Доктор Такамин Жапониядан Вашингтонға сыйлық ретінде гүлдейтін алмұрт ағаштарын төлеуді ұсынған алғашқы адам болды, ал граф Чиндо Сутемидің әйелі мен президент Тафттың әйелі 1912 жылы Вашингтондағы шағын достық жиын кезінде алғашқы гүлдейтін алмұрт ағаштарының бірін отырғызды, ол кейінірек Ұлттық гүлдейтін алмұрт фестиваліне айналды, бұл американдық және басқа да әлемдік қонақтар тарапынан тойланатын қызықты, жылдық халықаралық мереке. Көптеген шетелдік қонақтар Шибусаваның Асукаямадағы үйіне келіп, онымен ашық түрде сөйлесті. Шибусава Жапонияның соңғы сёгуны Токугава Ёсинобудың әртүрлі лауазымдарында қызмет еткен. Токугава сёгунаты аяқталғаннан кейін Шибусава Ёсинобудың ұлы, ханзада Иесато Токугаваның (сондай-ақ Токугава Иесато деп белгілі) досы және саяси одақтасы болып қалды. Бұл екі көрнекті мемлекеттік қайраткерлер Эйичи Шибусава мен Иесато Токугава Жапонияда демократияны сақтауға және АҚШ және Жапонияның басқа одақтастарымен халықаралық достықты нығайтуға тырысты. 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы зор өлім мен қиратудан туған азапқа деген ықыластан ханзада Иесато Токугава мен барон Эйичи Шибусава, Жапонияны өкілдік етіп, одақтастарына көңіл білдіретін кітап жариялады. Жапония одақтастарының соғыс әрекеттеріне әскери түрде қолдау көрсетумен қатар, соғыс кезінде олардың ауру және жараланғандарын да көмектесті. Бұл көңіл білдіру кітабында жапондықтардың одақтас елдерге денсаулық сақтау шығындарын көмектесу үшін жинаған ақшалай қаражатын сипаттаған ассоциация құрылғаны туралы жазылған. Ханзада Иесато Токугава осы ұйымның президенті болды, ал барон Эйичи Шибусава мен С. Симада оның вице-президенттері болды. Жапонияның көптеген жетекшілері одақтастарына қолдау білдіретін мақалалар жазды. Кітап француз және ағылшын тілдерінде жарияланды. Кітаптың атауы: "Жапония өз одақтастарына: Одақтас елдердегі соғыстан зардап шеккендерге көмектесу үшін Жапон қауымдастығынан шынайы көңіл білдіру хаты". 1917 жылы Токио, Жапонияда жарияланды. Өліміне жеті ай қалғанда Теодор Рузвельт 1919 жылдың 30 қарашасында "The New York Times" газетіне "Бірінші дүниежүзілік соғыста жапондықтардың тұрған жері" деген мақала жазды, онда ол американдықтардың жапон халқына және Жапонияның Бірінші дүниежүзілік соғысты жеңудегі маңызды рөліне деген үлкен алғысын білдірді. 1930 жылы ханзада Иесато Токугава мен барон Эйичи Шибусава дипломатиялық салтанатқа қатысып, бір-бірінің қасында отырды...

This rare 1915 photo was surprisingly discovered while doing research for The Art of Peace, an illustrated biography that honors the friendship, alliance, and outstanding accomplishments of Prince Tokugawa and Baron Shibusawa. This 1915 diplomatic banquet event was attended by approximately sixty prominent members of U. S. and Japanese society that included presidents of universities, political rights activists, founders of publishing firms, journalists, leaders of banking and finance, and many other notable individuals. At the time, there was some newspaper coverage of this event, but surprisingly they made no mention of Presidents Theodore Roosevelt and William Howard Taft being in attendance to honor their distinguished foreign visitor, perhaps for security reasons, because WWI had just erupted in Europe with Japan already joining her democratic Europeans Allies, with the U. S. possibly to soon also enter the fray. This 1915 photo presents Baron Shibusawa Eiichi standing between two of his prominent Japanese colleagues. Shibusawa had been sitting at the other end of the huge banquet table, near former President Theodore Roosevelt; but for the sake of capturing this large gathering in one photograph, while at the same time highlighting Baron Shibusawa, the photographer creatively requested that Shibusawa come to the other end of the table to be closer to President Taft (who is at the far right, seated next to the gentleman whose image reveals only one half of his face). Standing at Shibusawa’s right side is the Japanese American Dr. Jōkichi Takamine, one of the two individuals who hosted this banquet event. Dr. Takamine was a highly successful and respected chemist and businessman who helped found an international pharmaceutical company that continues to this day. Standing at Shibusawa’s left side is Count Chinda Sutemi Japanese Ambassador to the United States. Both Dr. Takamine and Ambassador Sutemi are closely linked to the gifting of cherry blossom trees to Washington, D. C. Dr. Takamine was the individual who generously first offered to pay for the cherry blossom trees that were to be gifted by Japan to Washington, D. C., and it was Count Chinda Sutemi’s wife and President Taft’s wife who each planted one of the first cherry blossom trees during a small goodwill gathering in Washington, D. C., in 1912, which would in future years evolve into the National Cherry Blossom Festival, an exciting, annual international commemorative goodwill event which is celebrated by thousands of American visitors and others from around the world. Numerous distinguished guests from overseas visited the Shibusawa residence in Asukayama, where they talked candidly with him. Shibusawa had served in various capacities for the last shogun of Japan, Tokugawa Yoshinobu. After the Tokugawa shogunate ended, Shibusawa continued as a friend and political ally of Yoshinobu's son Prince Iyesato Tokugawa (also known as Tokugawa Iesato). Together, these two impressive statesmen Eiichi Shibusawa and Iyesato Tokugawa strove to maintain democracy in Japan and promote international goodwill with the United States and with Japan's other allies. In 1917, out of empathy for the suffering resulting from the enormous death and destruction in Europe during World War One, Prince Iyesato Tokugawa and Baron Eiichi Shibusawa, representing Japan, published a condolence booklet honoring her fellow Allies. Japan not only militarily supported her democratic allies’ in their war efforts, she also aided the Allies’ sick and wounded during the war. This condolence booklet described the Japanese creating an association that collected a monetary fund that was gifted to Allied nations to help with their health costs. Prince Iyesato Tokugawa was the president of this organization and Baron Eiichi Shibusawa and S. Shimada were its vice presidents. Many of Japan’s top leaders contributed articles to this booklet expressing their support of the Allies. This booklet was published in a French and English edition. The booklet was titled: Japan to her Allies: A Message of Practical Sympathy from the Japan Association for Aiding the Sick and Wounded Soldiers and Others Suffering from the War in the Allied Countries. Published in Tokyo, Japan, 1917. Just seven months prior to his death, Theodore Roosevelt wrote a lengthy article for The New York Times, November 30, 1919, titled: "What the Japanese Have Stood For In World War," in which he. emphasized the great appreciation America should have for the Japanese people and for Japan's significant role in winning WWI. During 1930, Prince Iyesato Tokugawa and Baron Eiichi Shibusawa sat side by side attending a diplomatic ceremony linked to U. S.–Japan relations. They were commemorating the first United States Minister to Japan Townsend Harris. This ceremony presented the unveiling of a monument honoring the memory of Townsend Harris. Minister Townsend Harris came to Japan in 1856 and opened the first U. S. consulate at the Temple Gyokusen ji in the city of Shimoda, Shizuoka Prefecture. Townsend Harris (October 3, 1804 – February 25, 1878) was a successful New York City merchant and the first United States Consul General to Japan. He negotiated the “Harris Treaty” between the U. S. and Japan and is credited as the diplomat who first opened the Empire of Japan to foreign trade and culture in the Edo period (Meiji Restoration period). Shibusawa became friends with Townsend Harris during Harris’s time in Japan. Also attending this commemorative event was Charles MacVeagh U. S. Ambassador to Japan, and Dr. Baron Yoshiro Sakatani, one of Japan's foremost economists, former mayor of Tokyo, and former minister of finance. Dr. Sakatani was the step son of Baron Eiichi Shibusawa. Also attending this event was Prince Iyesato Tokugawa's son, Iemasa Tokugawa, then former chancellor at the Japanese embassy in London, and recently appointed Japanese consul general for Sydney, Australia. Shibusawa died at the age of ninety one on November 11, 1931.

Нобель сыйлығы

1926 жылы Шибусава Жапония премьер-министрі тарапынан Нобель бейбіт сыйлығына ұсынылды.

Көркем шығармаларда

Шибусава Эйичи, негізінен Рио Йошисава бейнесінде сомдалған, NHK телеарнасында 2021 жылы көрсетілген 60-шы "Көк аспаннан тыс" (Reach Beyond The Blue Sky) Тайга драмасының басты кейіпкері. Шибусава, Мэйдзи қайта жаралу кезеңінің басқа да көптеген танымал тарихи тұлғаларымен бірге, Арамата Хирошидің "Тейто Моногатари" тарихи фантастикалық романындағы екінші дәрежелі кейіпкер. 1988 жылғы бейімделуде, Батыста "Токио: Соңғы мегаполис" деп белгілі, оны танымал жапон актері Катсу Шинтаро ойнайды. Анимациялық бейімделуде оның дауысын Осаму Сака жасайды. Барон Шибусава Стэн С. Кацтың "Император және тыңшы" тарихи романында ерекше аталады. 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі кезінде Барон Шибусава сол ауқымды апатта зардап шеккен көптеген жапон халқына көмектесуге белсенді қатысты. Барон Шибусава мен принц Исато Токугаваның достығы да осы романның мазмұнында көрсетілген.

Негізгі дереккөздер

Шибусава, Эйичи және Теруко Крейг. Шибусава Эйичидің өмірбаяндық әңгімесі: шаруадан кәсіпкерге дейін (Токио университетінің баспасы, 1994).