Жон Банвилдің «Теңіз» романы – 2005 ж. Букер жүлдесінің иегері. Өнер тарихшысы Макс Морденнің естеліктері, өлім, сүйіспеншілік тақырыбындағы терең ойлар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылғы Джон Банвиллдің романы "Теңіз" – Джон Банвиллдің 2005 жылғы романы. Ол оның он төртінші романы және 2005 жылғы Букер сыйлығының иегері атанды.
2005 novel by John Banville
The Sea is a 2005 novel by John Banville. His fourteenth novel, it won the 2005 Booker Prize.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиғаны өзін-өзі білетін, зейнеткерліктегі өнер тарихшысы Макс Морден балалық шағында және ересекте сүйген адамдарының өлімімен татуласуға тырысады. Роман ой толқынынан тұратын күнделік ретінде жазылған; оқиғалар әрқашан өзгеріп отырады, ол Макстың жазуға бейімделген тақырыбына немесе идеясына байланысты. Ұдайы ауытқуларға қарамастан, Макс үш орынға қайта оралады: жазғы демалыс кезінде жалға алынған коттеджде тұратын Грейс отбасының балалық шағындағы естеліктері – «Седарс»; әйелі Аннаның өліміне дейінгі айлар; және оның қазіргі уақытта Аннаның өлімінен кейін шегініп қалған Баллилестегі «Седарс» коттеджінде. Романның барлық кезеңінде осы үш орын тығыз өріліп, араласады. Макс Аннамен соңғы күндері ұялшақ болды; жақын арада өлетін әйелімен қалай әрекет ету керектігін білмейді. Аннаның өлім алдындағы күндері туралы көріністер нақты емес, көбінесе түсініктемелерге толы, романның көптеген жерлері сияқты. Осы түсініктемелер арқылы біз Макстың Аннаның өлімінен кейін балалық шағындағы естеліктері бар коттеджге қайтуды таңдағанын білеміз, оның ересек қызы Клэрмен кездесу кезінде тұруға бөлме болатынын растайды. Біз «Седарс» үйінің қазіргі үй қызметшісі Мисс Вавасур және оның басқа тұрғыны – зейнеткер әскер полковнигі туралы білеміз, ол көбінесе фондық кейіпкер ретінде сипатталады (дамыған сюжеттегі маңызды рөліне қарамастан). Макс келмес бұрын полковник Мисс Вавасурға ғашық болғанын байқайды; Макс Мисс Вавасурдың Макс келгенге дейін полковникке аздап ғашық болғанын күдіктенеді. Романның қазіргі уақыттағы нақты жағдайына қарамастан (барлығын Макс Аннаның өлімінен кейін «Седарс» үйінде тұрып жазған), Макстың естеліктерін қайта жазуға негізгі себеп, романды біріктіретін жалғыз орын – оның балалық шағы туралы естеліктері. Макстың оқиғаларды сенімсіз, ұйымсыз және толық емес баяндауы арқылы біз біртіндеп Грейстердің есімдерін білеміз: Клоя, жабайы қызы; Майлз, үнсіз ағасы; Конни, анасы; Карло, әкесі; және соңында егіздердің күтушісі Роза. Ұзақ кездеспестер мен нәтижесіз қызығушылықтан кейін Макс Конни Грейске бірінші көріністе ғашық болады; оның жағажайда демалып жатқанын көргенде, ол Хлоя мен Майлзбен танысуға тырысады, Макс «Седарсқа» кіру үшін саналы күш-жігер жасады, сондықтан миссис Грейске жақындау үшін. Ол сәттілікке жетеді. Кейіннен Макс жазғы пикникке шақырылғанын айтады – қандай себеппен немесе жаздың нақты қай күні екені нақты айтылмайды – онда Макс қызығушылықпен оның кіндігіне үңіліп қарайды. Бұл «тыйымды шақыру» күні Макс жерге тартылып, Конни мен Розамен жасырынған-көрген ойынында тығыз араласады. Алайда, жазғы естеліктерінің соңғы жартысы (романның екінші бөлігіндегі Макстың естеліктерінің байланысы) Макстың Хлоямен болған қиын қарым-қатынасы туралы: мүгедек мінез-құлқы бар және тікелей сөйлейтін қыз, Макс «өздігінен немесе басқаша ойнамайтын» деп сипаттайды. Хлоя өзгермелі кейіпкер ретінде бейнеленеді: Максты кинотеатрда ашық өбеу, ағасы Майлзбен қатал қарым-қатынас жасау және бұрын айтылған гиперсексуалдық, кітаптың соңғы сәттерінде расталған болуы мүмкін. Біз Клоя мен Майлз Розаны мазалайтынын білеміз, ол жас және қорқынышты сезінеді. Макс тағы бір күні «Седарс» үйінің ауласындағы ағашқа көтеріледі, көп ұзамай одан алыс емес жерде Розаның жылап жатқанын байқайды. Грейс ханым Розаны жұбатып, көтеріледі. Макс олардың әңгімелерінен маңызды сөздерді естиді (немесе есіне түсіреді): «Оны жақсы көремін» және «Грейс мырза». Роза мен Грейс мырзаның қарым-қатынасы бар деп ойлағанда, ол Хлоя мен Майлзге айтады. Кітаптың соңы Аннаның қайтыс болған сәтін дәл сол кездегідей көрсетеді: Хлоя мен Майлз теңізге батып кетеді, ал Макс пен Роза қарап тұрады. Балалық шағы туралы естеліктерімен айналысқан Макс, мас болған кезде өлімге жақындаған оқиға туралы соңғы естелігін ұсынады. Полковник Максты құтқарып қалмады, керісінше, оны таспен (шараптанудан құлап) есінен танып қалды. Қызы ауруханада өзін өлтіре жаздағанын айтып, онымен бірге үйге қайтуға шақырады. Осы кезде Мисс Вавасурдың Роза екені және ол Грейс ханымға ғашық болғаны белгілі болады. Макс Аннаның өлімінен кейін теңізде тұрған өзін баяндайды (өмірінің күрт кезеңдері мен толқындардың арасында аллегория жасалады). Біз оның Клэр есімді қызының қарауына кетеді деп ойлаймыз.
The story is told by Max Morden, a self aware, retired art historian attempting to reconcile himself to the deaths of those he loved as a child and as an adult. The novel is written as a reflective journal; the setting always in flux, wholly dependent upon the topic or theme Max feels inclined to write about. Despite the constant fluctuations, Max returns to three settings: his childhood memories of the Graces—a wealthy middle class family living in a rented cottage home, the "Cedars"—during the summer holidays; the months leading up to the death of his wife, Anna; and his present stay at the Cedars cottage home in Ballyless—where he has retreated since Anna's death. These three settings are heavily diced and jumbled together for the novel's entire duration. Max's final days with Anna were awkward; Max does not know how to act with his soon to be dead wife. Scenes of Anna's dying days are more full of commentary than with actual details, as are most of the novel's settings. It's through these commentaries that we learn of Max's choice to return to the cottage of his childhood memories (after Anna's death), confirming that a room would be available for residence during a visit with his adult daughter, Claire. We learn of the Cedars' current house maid, Miss Vavasour, and her other tenant: a retired army Colonel, often described as a background character (even during his important role in the denouement). The Colonel is also seen, at the beginning of Max's stay, to have a crush on Miss Vavasour; Max suspects Miss Vavasour had entertained the Colonel's slight infatuation prior to Max's own arrival. Despite the actual present day setting of the novel (everything is written by Max, after Anna's death, while he stays in the Cedars' house), the underlying motivation to Max's redaction of memories, the single setting which ties the novel together, are Max's childhood memories. With Max's unreliable, unorganised and omitted iteration of events, we gradually learn the names of the Graces: Chloe, the wild daughter; Myles, the mute brother; Connie, the mother; Carlo, the father; and finally the twins' nursemaid, Rose. After brief encounters, and fruitless moments of curiosity, Max becomes infatuated with Connie Grace upon first sight; seeing her lounging at the beach launches him to acquaint Chloe and Myles in, what Max stipulates to have been a conscious effort to get inside the Cedars, hence, closer to Mrs. Grace. He succeeds. Later, Max recounts being invited on a picnic—for what reasons or what specific time during the summer is never explicitly stated—where Max, in awe, catches an unkempt glance at her pelvic area. This day of "illicit invitation" climaxes when Max is pulled to the ground, and snuggled closely with Connie and Rose in a game of hide and seek. The latter half of his summer memories (the relation of Max's memories in the second part of the novel), however, revolve around Max's awkward relationship with Chloe: a girl with a disabled personality and blunt demeanor whom Max describes as one who "[does] not play, on her own or otherwise". Chloe is shown as a volatile character: flagrantly kissing Max in a Cinema, rough housing with her brother Myles, and what was hinted as hypersexuality earlier, is quite possibly confirmed as hypersexuality in the book's final moments. We soon learn that Chloe and Myles like to tease Rose, who is young and timid enough to feel bullied. Max, another day, climbs a tree in the yard of the Cedars' house, and soon spots Rose crying not too far from him. Mrs. Grace soon emerges, comforting Rose. Max overhears (rather, Max remembers overhearing) key words from their conversation: "love him" and "Mr. Grace". Assuming this to mean Rose and Mr. Grace are having an affair, he tells Chloe and Myles. The ending of the book entwines the exact moment of Anna's death with Chloe and Myles drowning in the sea itself as Max and Rose look on. Max, done with his childhood memories, offers a final memory of a near death episode while he was inebriated. The Colonel does not physically save Max, rather finds him knocked unconscious by a rock (from a drunken stumble). His daughter scolds him at the hospital, assumingly being told he nearly killed himself, and tells him to come home with her. It is revealed at this point that Miss Vavasour is Rose herself and she was in love with Mrs. Grace. Max finishes with a redaction of himself standing in the sea after Anna's death (an allegory is made between crashing waves and tumultuous periods of his life). We are to assume that he will leave the Cedars' home to be cared for by his daughter, Claire.
Даму
Банвилл бұл кітапты «Менің шамамен он жасқа толған балалығыма тікелей оралуым» деп сипаттады. Кітаптың оқиғасы ойдан шығарылған Росслэрде, біз бала кезімізде әр жазда барып демалатын теңіз жағасындағы шағын ауылда өтеді. Енді кері қарасам, бұл керемет сезім береді, бірақ менің тәжірибемнің тоқсан бес пайызы – жалықтырып, шаршату болды деп ойлаймын. Бұл кітап үшінші тұлғада басталды. «Көрімдік» – менің бірінші тұлғадағы романдарымның соңғысы болды, олардың барлығы қиын жағдайға түскен ер адамдар туралы. Мен жаңа бағыт табуым керек екенін түсіндім. Сондықтан «Теңіз» романын үшінші тұлғада жаза бастадым. Ол шамамен жетпіс беттен тұратын, өте қысқа, тек теңіз жағасындағы балалық демалыстар туралы болатын, жай ғана жазылған болар еді. Мен осы жобамен шамамен жиырма төрт ай жұмыс істедім, бірақ қалай іске асыруға болатынын білмедім. Содан кейін, ештен келгендей, бірінші тұлғадағы баяндау үні қайтадан естілді». «Теңіз» романы 2004 жылдың қыркүйегінде аяқталды.
Banville described the book as "a direct return to my childhood, to when I was ten or so. The book is set in a fictionalized Rosslare, the seaside village where we went every summer as children. Looking back now it seems idyllic, though I'm sure ninety five percent of the experience was absolute, grinding boredom". The book also began in the third person—"Shroud was the latest in a series of novels of mine in the first person, all of them about men in trouble. I knew I had to find a new direction. So I started to write The Sea in the third person. It was going to be very short, seventy pages or so, and solely about childhood holidays at the seaside—very bare. I worked on it for about eighteen months, but I couldn't get it to work. And then, out of nowhere, the first person narrative voice made itself heard again." The Sea was completed in September 2004.
Қабылдаудың сын-пікірлері
Кітап сыншылар арасында жағымды пікірлерге ие болды. Metacritic сайтында кітап 25 сыншының пікірі негізінде 100 балдық шкала бойынша 73 бал алды, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" көрсетеді. Ақын Майкл Лонгли "Теңіз" кітабына ризашылық білдіріп, Банвиллді "тамаша жазушы" деп сипаттады. Досы Сеймус Хинидің қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң берген сұхбатында Лонгли еске алды: "Сеймустың "Теңіз" кітабы жарық көргенде: "Осындай сапалы проза жасайтын мәдениеттің бір бөлігі болу қандай керемет!" - дегенін есімде сақтаймын. Мен Банвиллге Хинидің сөзін жеткіздім. Білесіз бе, Банвилл маған не деді? "Шынымен осылай деді ме? Әлде жоқ па?" Лонгли печеньенің бір тісін шайнап, "Шындығында, бәріміз мектеп оқушыларымыз" деп қосты.
The book received generally positive among critics. On Metacritic, the book received a 73 out of 100 based on 25 critic reviews, indicating "generally favorable reviews". The poet Michael Longley expressed admiration for The Sea, and described Banville as "a wonderful writer". During an interview conducted several years after the death of his friend Seamus Heaney, Longley recalled: "I remember Seamus saying when The Sea came out, he said to me, 'Isn't it wonderful to be part of a culture that produces prose as good as that?' I told Banville what Heaney had said. Do you know what Banville said to me? 'Did he really say that? Did he?!'" Longley munched upon a biscuit, and added: "We're all like schoolboys, really".
Марапаттар мен ұсыныстар
Роман 2005 жылы Букер сыйлығын жеңіп алды. "Теңіз" романының Букер сыйлығына іріктелуі Банвилл үшін қанағаттандырарлық жеңіс болды, себебі оның "Дәлел кітабы" романы 1989 жылы тізімге енгенімен, Кадзуо Исигуроның "Күннің қалдықтары" романына есе жіберді. Исигуро 2005 жылы "Ешқашан мені жіберме" романымен қайтадан шорт-тізімге кірді. Шындығында, "Таймс" газетінде олар шорт-тізімді осы екі романға дейін таңдап қысқартқандары және жеңімпазды төраға Джон Сазерлендтің шешуші дауысы ғана анықтағаны жазылған. Банвиллдің жүлдеге ие болуы халыққа жақын шешім деп қарастырылмады, бұл Банвиллді: "Егер маған осы қанды жүлдені берсе, неге олар мен туралы жақсы сөздер айта алмайды?" – деп ойлануға итерді. Алайда, басқалар бұл шешімді қорғап, лирикалық, стильдік прозаның кітапты жүлдеге лайық еткенін айтты. Сыйлықты қабылдаған сөзінде Банвилл өнер туындысының жеңіске ие болуына қуанғанын білдірді, бұл оның мақтанға жарамсыздыққа ұшырауына себеп болды. Кейін ол: "«Теңіз» табысты өнер туындысы ма, жоқ па, оны мен айта алмаймын, бірақ мен өнер туындысын жасауды көздедім. Мен жазатын романдар, әдетте, жақсы, орташа деңгейдегі көркем әдебиетті қолдайтын [сол кездегі атауы] Ман Букер сыйлығын сирек жеңіп алады" – деп түсіндірді.
The novel won the Booker Prize for 2005. The selection of The Sea for the Booker Prize was a satisfying victory for Banville, as his novel The Book of Evidence was shortlisted in 1989 but lost to The Remains of the Day by Kazuo Ishiguro. Ishiguro was again on the shortlist in 2005 with his novel Never Let Me Go. In fact, it was reported in The Times that they had whittled the shortlist down to those two novels and it was only the chair John Sutherland's casting vote that decided the winner. The choice of Banville as winner of the award was not seen as a populist choice, causing Banville to ponder: "If they give me the bloody prize, why can't they say nice things about me?" though others defended the choice, citing the lyrical, stylistic prose as making the book worthy of the award. In his acceptance speech Banville expressed his pleasure at a work of art winning the prize, a statement that led to him being accused of arrogance. He later explained, "Whether The Sea is a successful work of art is not for me to say, but a work of art is what I set out to make. The kind of novels that I write very rarely win the Man Booker Prize [as it was then referred to], which in general promotes good, middlebrow fiction."
Бейімделулер
Банивилл сценарий жазған фильм түсірілді. Оны Стивен Браун режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Сиаран Хиндс (Макс Морден), Руфус Севелл (Карло Грейс), Шарлотта Рамплинг (Мисс Вавасур) және Наташа МакЭлхоун (Конни Грейс) сомдады. Продюсері Люк Рог, музыкасын Эндрю Хьюитт жазды, операторлық жұмысын Джон Конрой атқарды.
A film adaptation has been shot, with Banville having penned the script. It is directed by Stephen Brown and stars Ciarán Hinds (Max Morden), Rufus Sewell (Carlo Grace), Charlotte Rampling (Miss Vavasour), and Natascha McElhone (Connie Grace). It is produced by Luc Roeg and scored by Andrew Hewitt, with cinematography by John Conroy.