Кіріспе

Элеме халқы - Нигерияның оңтүстік-оңтүстік бөлігіндегі Нигер дельтасы аймағында тұратын жергілікті халықтардың бірі.

Орналасқан жері

Элеме халқы Порт-Харкорттан шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан Элеме жергілікті мемлекеттік басқару аймағында орналасқан он ірі қалада тұрады. Олардың ішінде: Апахо, Алето, Алеса, Алоде, Агбончиа, Огале, Эбубу, Экпоро, Этео және Онне. Элеме халқының жалпы аумағы шамамен 140 шаршы шақырымға созылады. Елеме солтүстігінде Обио Акпор және Ойгбо, оңтүстігінде Окрика және Огу Боло, шығысында Тай және батысында Окрика және Порт-Харкортпен шектеседі.

Ұлты

Алғашқы отарлау жазбаларында Елемеді көршілес Игбо халқы Мболли деп қате атаған. Елеме халқының аты "Мболли Иче" деген сөзді қолданған Арочуку құл саудагерлерінен шыққан. Британдық отарлаушылар 1898 жылы сәуір айында Елемеге кіргенде, олардың ертіп жүрушілері Елеме тұрғындарын британдықтарға Мболли халқы деп таныстырды. Лингвистикалық және этнографиялық тұрғыдан алғанда, Элеме Нигериядағы ерекше этникалық топ болып табылады. Элеме тілі фонетика жағынан огоний тіліне ұқсаса да, өте ерекше, бұл Элеме огоний тілінің бір бөлігі ме, жоқ па деген пікірталасты тудырды. Алайда, кейбір элмелер өздерінің огондар тобынан емес екендігін растады. Огониялық құқық туралы заңда Елеменің Огонияның бір бөлігі ретінде қарастырылғаны туралы айтылған. "Елеме және, аздап болса да, басқа огоний патшалықтарының, батыс шекарадағы оқшауланған және ерекше тайпалар сөйлейтін, Ibibio қорының ішінде ғана ұсынылады, ал бұрынғысы негізінен огонийлермен болған тарихы үшін кіреді". IX том, 96-бет

Окон-Эсаа фестивалі

Окон Эсаа фестивалі, Ям титул фестивалі деп те аталады, бұл Элеменің басты дәстүрі. 1975 жылдан 2019 жылға дейін Окон Есаа тойланбады. Елемеде ям титулын иеленуші қоғамдастықтың басқа мүшелеріне қарағанда жоғары құрмет пен құрметке ие. Ақ жағалы жұмыс орындары мен батыс білімінен бұрын, ям титулын иеленушілер қоғамда көрнекті тұлғалар болды. Адамның қанша жеміс отырғызып, қанша өнім жинап алатыны оның күш-қуаты мен қабілетінің көрсеткіші болып саналады.

Дін

Христиан діні Нигерияның оңтүстігінде басым болып келеді және Елемеде кең таралған. Елемедегі алғашқы шіркеу 1910 жылы тарихи Алоде қаласында құрылған. Шіркеу Алоде еншісіндегі Сент-Стефанс ағылшын шіркеуі деп аталады. Традициялық анимистік нанымдарды халықтың аз бөлігі, соның ішінде өздерін мәсіхшіміз деп атағандар да, қолдап келеді. Некелер дәстүрлі түрде көп әйелділікпен және Нигер дельтасындағы басқа да Огони және Огони емес топтармен экзогамиялық болып табылады. Христиан дінінің пайда болуы сол аймақтағы моногамды некелердің көбеюіне әкелгені сөзсіз, бірақ кейбір отбасыларда көп әйел алу мен христиан діні бір-бірін жоққа шығармайды.

Тіл

Элеме халқы элеме тілін айтады. Бұл тіл Нигериядағы жойылып бара жатқан тілдердің бірі болып саналады. Себебі, халықтың басым көпшілігі ағылшын немесе пиджин тілдерін негізгі тіл ретінде қолданады. Елеме тілін меңгеруге көп күш-жігер жұмсалды, соның ішінде кітаптар жарық көрді және "Ека Элеме Ре Пе" (Елеме тілі жойылып кетпейді) деп аталатын қысқа комедиялық бейнелер түсірілді.

Өнеркәсіптік қызмет

Елеме ауданы ауыр өнеркәсіппен тығыз байланысты. Екі ірі өңдеу зауыты, Батыс Африкадағы ең алдыңғы қатарлы тыңайтқыш зауыты, теңіз порты, Онеде орналасқан көптеген басқа компаниялар бар, мысалы, Панальпина, Интелс, Данготе цемент, P&O, Федералды жеңіл терминал, Федералды мұхит терминалы, WACT және т.б. Жекешелендірілген мұнай-химия компаниясы (EPCL) қазір Indorama Eleme Petrochemicals Limited (IEPCL) болып табылады, жаңадан құрылған Indorama Eleme Fertilizer Company Limited (IEFCL) болып табылады. Бір жергілікті басқару органында екі тыңайтқыш компаниясы бар, ал басқалары бір кешенде орналасқан.

Экономика

Елеме - дәстүрлі ауыл шаруашылығы қоғамы, жұмысшылар ауылдың айналасындағы фермаларға саяхаттайды. Өсімдіктер: ямс, маниока, пальма майы, құрғақ құмыра және ащы жапырақ. Егін егісі негізінен әр отбасының тіршілігін қамтамасыз ету үшін қолданылады, бірақ әр отбасы әдетте қала базарларының бірінде артық өнімдерін сатады. Тіпті отбасы мүшелері ауыл шаруашылығынан тыс жерде жұмыс істесе де, олар өздерінің жерлерін қосымша табыс ретінде өңдейді. Фермаларда жұмыс істейтіндер көбінесе әйелдер. 1958 жылы Нигер дельтасында мұнай табылғаннан кейін, аймақта мұнай өңдеу зауыттары мен тыңайтқыш зауыттары салынды, бұл өнеркәсіптік экономиканың рөлін арттырды. Ең жақын мұнай өңдеу зауыты Элеме ауылынан бір шақырым жерде орналасқан, ал Огони аумағы бойынша 100-ге жуық ұңғыма пайдаланылуда деп есептеледі. Мұнай өндірудің Нигер дельтасында саяси және экологиялық әсері бар, огондар жеріне негізделген ұлттық өнеркәсіптердің ластануы қышқыл жаңбырды арттырып, топырақ, су және ауа сапасын төмендетеді. Огони жерлері соңғы 40 жыл ішінде саяси қызығушылықтың алаңына айналды, өйткені мұнай барлау Нигерия үкіметінің бюджет кірісінің 65 пайызын және барлық шетелдік валюталық табыстың 95 пайызын құрайды деп есептейді. Нигериядағы басқа этностардың Елеме аумағына көшіп келуінің жоғары деңгейі Елеме қоғамына айтарлықтай әсер етті. Химиялық өнеркәсіптерде жұмыс табуға үміттенетін элеме еместердің болуы элеме мәдени болмысының әлеуметтік маңыздылығына әсер етті, бұл элеме мәдени практикасын сақтау мен тіл қолдану туралы алаңдаушылықты тудырды. Сондықтан да елме тілі Нигериядағы жойылып кету қаупі бар тілдердің біріне айналды.