Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Элеме халқы - Нигерияның оңтүстік-оңтүстік бөлігіндегі Нигер дельтасы аймағында тұратын жергілікті халықтардың бірі.
Ethnic group of Rivers State, Nigeria
The Eleme people are one of the various groups of indigenous peoples that inhabit the Niger Delta region of South South Nigeria.
Орналасқан жері
Элеме халқы Порт-Харкорттан шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан Элеме жергілікті мемлекеттік басқару аймағында орналасқан он ірі қалада тұрады. Олардың ішінде: Апахо, Алето, Алеса, Алоде, Агбончиа, Огале, Эбубу, Экпоро, Этео және Онне. Элеме халқының жалпы аумағы шамамен 140 шаршы шақырымға созылады. Елеме солтүстігінде Обио Акпор және Ойгбо, оңтүстігінде Окрика және Огу Боло, шығысында Тай және батысында Окрика және Порт-Харкортпен шектеседі.
The Eleme people live in ten major towns situated in Eleme Local Government Area, Rivers State, around 20 km east of Port Harcourt. They include: Akpajo, Aleto, Alesa, Alode, Agbonchia, Ogale, Ebubu, Ekporo, Eteo and Onne. The total territory occupied by the Eleme people expands across approximately 140 square kilometres. Eleme is bounded in the north by Obio Akpor and Oyigbo, in the South by Okrika and Ogu Bolo, in the east by Tai and the West by Okrika and Port Harcourt.
Ұлты
Алғашқы отарлау жазбаларында Елемеді көршілес Игбо халқы Мболли деп қате атаған. Елеме халқының аты "Мболли Иче" деген сөзді қолданған Арочуку құл саудагерлерінен шыққан. Британдық отарлаушылар 1898 жылы сәуір айында Елемеге кіргенде, олардың ертіп жүрушілері Елеме тұрғындарын британдықтарға Мболли халқы деп таныстырды. Лингвистикалық және этнографиялық тұрғыдан алғанда, Элеме Нигериядағы ерекше этникалық топ болып табылады. Элеме тілі фонетика жағынан огоний тіліне ұқсаса да, өте ерекше, бұл Элеме огоний тілінің бір бөлігі ме, жоқ па деген пікірталасты тудырды. Алайда, кейбір элмелер өздерінің огондар тобынан емес екендігін растады. Огониялық құқық туралы заңда Елеменің Огонияның бір бөлігі ретінде қарастырылғаны туралы айтылған. "Елеме және, аздап болса да, басқа огоний патшалықтарының, батыс шекарадағы оқшауланған және ерекше тайпалар сөйлейтін, Ibibio қорының ішінде ғана ұсынылады, ал бұрынғысы негізінен огонийлермен болған тарихы үшін кіреді". IX том, 96-бет
In early colonial records Eleme is erroneously called Mbolli by neighboring Igbo people. The name came from the slave merchants of Arochuku who used the words "Mbolli Iche" which means "one country that is different" in the Igbo language to describe the people of Eleme. When the British colonising force entered Eleme around April 1898, their escorts introduced the people of Eleme to the British as Mbolli people. Linguistically and ethnographically Eleme is a distinct ethnic group in Nigeria. The Eleme language is very distinct, though phonetically sounds like Ogoni Language, and this has raised the debate over whether or not Eleme is part of Ogoni. However, some Eleme people have affirmed that they are not part of Ogoni group. This is what is said from Ogoni Bill of Rights about whether or not Eleme was included as part of Ogoni. "The inclusion of eleme and, to a lesser extent that of other Ogoni kingdoms, spoken by isolated and distinct clans on the western border as within the Ibibio stock is only proposed tentatively, and the former is chiefly included because of its history with Ogoni." Vol IX, p. 96
Окон-Эсаа фестивалі
Окон Эсаа фестивалі, Ям титул фестивалі деп те аталады, бұл Элеменің басты дәстүрі. 1975 жылдан 2019 жылға дейін Окон Есаа тойланбады. Елемеде ям титулын иеленуші қоғамдастықтың басқа мүшелеріне қарағанда жоғары құрмет пен құрметке ие. Ақ жағалы жұмыс орындары мен батыс білімінен бұрын, ям титулын иеленушілер қоғамда көрнекті тұлғалар болды. Адамның қанша жеміс отырғызып, қанша өнім жинап алатыны оның күш-қуаты мен қабілетінің көрсеткіші болып саналады.
The Okon Esaa festival, also known as the Yam Title Festival, is a principal tradition of the Eleme. Okon Esaa was not celebrated between 1975 and 2019. A yam title holder in Eleme is held in higher regard and honor than other members of the community. Before white collar jobs and western education, yam title holders were the prominent figures in the community. The quantity of yams a man can plant and harvest is seen as a gauge of his strength and capability.
Дін
Христиан діні Нигерияның оңтүстігінде басым болып келеді және Елемеде кең таралған. Елемедегі алғашқы шіркеу 1910 жылы тарихи Алоде қаласында құрылған. Шіркеу Алоде еншісіндегі Сент-Стефанс ағылшын шіркеуі деп аталады. Традициялық анимистік нанымдарды халықтың аз бөлігі, соның ішінде өздерін мәсіхшіміз деп атағандар да, қолдап келеді. Некелер дәстүрлі түрде көп әйелділікпен және Нигер дельтасындағы басқа да Огони және Огони емес топтармен экзогамиялық болып табылады. Христиан дінінің пайда болуы сол аймақтағы моногамды некелердің көбеюіне әкелгені сөзсіз, бірақ кейбір отбасыларда көп әйел алу мен христиан діні бір-бірін жоққа шығармайды.
Christianity is the dominant religion in southern Nigeria and is widespread in Eleme. The first church in Eleme was established in the historic town of Alode in the year 1910. The church is known as St Stephens Anglican Church, Alode parish. Traditional animist beliefs are also upheld by few of the population, including those who identify themselves as Christians. Marriages are traditionally polygamous and commonly exogamous with both other Ogoni and non Ogoni groups across the Niger Delta. While the introduction of Christianity has undoubtedly led to a greater number of monogamous marriages in the region, polygamy and Christianity do not appear to be mutually exclusive in some families.
Тіл
Элеме халқы элеме тілін айтады. Бұл тіл Нигериядағы жойылып бара жатқан тілдердің бірі болып саналады. Себебі, халықтың басым көпшілігі ағылшын немесе пиджин тілдерін негізгі тіл ретінде қолданады. Елеме тілін меңгеруге көп күш-жігер жұмсалды, соның ішінде кітаптар жарық көрді және "Ека Элеме Ре Пе" (Елеме тілі жойылып кетпейді) деп аталатын қысқа комедиялық бейнелер түсірілді.
Eleme people speak the Eleme language. The language have been listed as one of the most endangered languages in Nigeria. This is because the vast majority of the people use English or Pidgin as their main means of communication. Many efforts have been made to encourage people to speak Eleme, including the publication of books in Eleme and the production of short comedy videos in Eleme known as Ekâ Eleme Ré Pé (Eleme language won't go into extinction).
Өнеркәсіптік қызмет
Елеме ауданы ауыр өнеркәсіппен тығыз байланысты. Екі ірі өңдеу зауыты, Батыс Африкадағы ең алдыңғы қатарлы тыңайтқыш зауыты, теңіз порты, Онеде орналасқан көптеген басқа компаниялар бар, мысалы, Панальпина, Интелс, Данготе цемент, P&O, Федералды жеңіл терминал, Федералды мұхит терминалы, WACT және т.б. Жекешелендірілген мұнай-химия компаниясы (EPCL) қазір Indorama Eleme Petrochemicals Limited (IEPCL) болып табылады, жаңадан құрылған Indorama Eleme Fertilizer Company Limited (IEFCL) болып табылады. Бір жергілікті басқару органында екі тыңайтқыш компаниясы бар, ал басқалары бір кешенде орналасқан.
Eleme area is heavily concentrated with heavy industry. Two major refineries, a foremost fertiliser plant in west Africa, a sea port, with so many other companies located in Onne such as Panalpina, Intels, Dangote Cement, P&O, Federal Lighter Terminal, Federal Ocean Terminal, WACT, etc. The privatised petrochemicals (EPCL) now Indorama Eleme Petrochemicals limited (IEPCL), the newly built Indorama Eleme Fertilizer Company Limited (IEFCL). There are two fertilizer companies in one LGA and others within the same complex.
Экономика
Елеме - дәстүрлі ауыл шаруашылығы қоғамы, жұмысшылар ауылдың айналасындағы фермаларға саяхаттайды. Өсімдіктер: ямс, маниока, пальма майы, құрғақ құмыра және ащы жапырақ. Егін егісі негізінен әр отбасының тіршілігін қамтамасыз ету үшін қолданылады, бірақ әр отбасы әдетте қала базарларының бірінде артық өнімдерін сатады. Тіпті отбасы мүшелері ауыл шаруашылығынан тыс жерде жұмыс істесе де, олар өздерінің жерлерін қосымша табыс ретінде өңдейді. Фермаларда жұмыс істейтіндер көбінесе әйелдер. 1958 жылы Нигер дельтасында мұнай табылғаннан кейін, аймақта мұнай өңдеу зауыттары мен тыңайтқыш зауыттары салынды, бұл өнеркәсіптік экономиканың рөлін арттырды. Ең жақын мұнай өңдеу зауыты Элеме ауылынан бір шақырым жерде орналасқан, ал Огони аумағы бойынша 100-ге жуық ұңғыма пайдаланылуда деп есептеледі. Мұнай өндірудің Нигер дельтасында саяси және экологиялық әсері бар, огондар жеріне негізделген ұлттық өнеркәсіптердің ластануы қышқыл жаңбырды арттырып, топырақ, су және ауа сапасын төмендетеді. Огони жерлері соңғы 40 жыл ішінде саяси қызығушылықтың алаңына айналды, өйткені мұнай барлау Нигерия үкіметінің бюджет кірісінің 65 пайызын және барлық шетелдік валюталық табыстың 95 пайызын құрайды деп есептейді. Нигериядағы басқа этностардың Елеме аумағына көшіп келуінің жоғары деңгейі Елеме қоғамына айтарлықтай әсер етті. Химиялық өнеркәсіптерде жұмыс табуға үміттенетін элеме еместердің болуы элеме мәдени болмысының әлеуметтік маңыздылығына әсер етті, бұл элеме мәдени практикасын сақтау мен тіл қолдану туралы алаңдаушылықты тудырды. Сондықтан да елме тілі Нигериядағы жойылып кету қаупі бар тілдердің біріне айналды.
The Eleme are traditionally an agricultural society, with workers travelling out to farms situated around the villages. Crops include yam, cassava, palm oil fruit, fluted pumpkin and bitter leaf. Crops are primarily used to sustain each family, but each family also typically trades their excess crops at one of the town markets. Even where family members are employed outside of agriculture, they still farm their own land as a supplement income. Farm workers are usually women. Following the discovery of oil in the Niger Delta in the 1958, oil refineries and fertiliser factories were built in the area, increasing the role of the industrial economy. The nearest oil refinery is within a mile of an Eleme village, and around 100 wells are thought to be in use throughout the Ogoni territory. Oil extraction has had significant political and environmental effects in the Niger Delta, with pollution from national industries based on Ogoni land increasing acid rain and reducing soil, water and air qualities. Ogoni land has become an area of much political interest over the last 40 years since oil exploration is estimated to account for around 65 percent of Nigerian Government budgetary revenue and 95 percent of all foreign exchange earnings. Consequent high levels of migration into Eleme territory by other ethnic groups in Nigeria have made a sizeable impact on Eleme society. The presence of non Elemes hoping to find work within the chemical industries has affected the social importance of Eleme cultural identity, raising concerns over the retention of Eleme cultural practices and language use. Hence the Eleme language has become one of the most endangered languages in Nigeria.