Кіріспе
Eziowelle – Нигерияның Анамбра штатының Идемили Солтүстік жергілікті басқару аймағындағы қала. Eziowelle ағылшын тілінде «жақсы жер» деп аударылады. Бұл – ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ. Ватикан кардиналы Фрэнсис Аринзе Eziowelle қаласының тумасы. Eziowelle Идемили Солтүстік жергілікті басқару аймағында орналасқан. Тарихи тұрғысынан алғанда, Eziowelle, Nimo Owelle, Abagana және Abba – Eziowelle-ден басқа, Njikoka жергілікті басқару аймағындағы барлық ауылдар туысқан. Eziowelle – Owelle-дің үлкен ұлы, одан кейін Nimo, сосын Abagana мен Abba – ең кіші бала. Олардың әкесі Owelle болғандықтан, Eziowelle және Nimo Owelle әкелерінің есімін алып жүрді, ал басқалары да солай атайды, бірақ бұл Eziowelle және Nimo Owelle-де одан да жақсы көрінеді. Оның шекаралары Abatete, Abacha, Nimo Owelle, Abagana, Ogidi және Umunachi қалаларымен шектеседі. Eziowelle бес ауылдан тұрады: Umuikwele, Umunnama, Ezinimo, Okpaliko және Ubulu. Питер Эмелумгинидің «Eziowelle туралы білім жинағы» атты кітабында айтылғандай, «Eziowelle-де алғашқы қоныстанған адамдар – Umuikwelle Etiti, Ifite Ikwele-ден көшіп келгенге дейін Uruojukwu және Uruogbuefi болған. Umunnama ауылында Uruezenebo алғашқылардың бірі болған, немесе басқалар Порт-Харкорттың Umunoha аймағынан келгенге дейін осында қоныстанған. Ezinimo ауылында Umu oba, Umuoradigwo, Umu Chidobelu Ezeokobu, Umuagu, Uruama, Umudimatu және Umuawa тайпалары Isi Uzo Nsukka аймағынан тайпалық соғыстардың салдарынан қуылғанға дейін, басқалардан бұрын қоныстанған. Кейіннен басқа адамдар да туыстарымен тусініспеушілік пен дау-жанжалдың салдарынан қаладан қуылғаннан кейін ауылға қосылды, соның нәтижесінде олар алғашқы қоныстанғандармен бірге қоныстанды». Соңғы екі ауыл – Okpaliko және Ubulu 18-19 ғасырларда Нигерияның Анамбра штатындағы Nteje қаласынан көшіп келген деп есептеледі. Қаланы дәстүрлі басшы – «Igwe» басқарады, бұл басқа Игбо тілдес көрші қалаларда да кездеседі. Eziowelle-дің Igwe-сі сондай-ақ Eziowelle-дің ұлы атасы Owelle есімімен Owelle деп те аталады. Қазіргі Eziowelle-дің Owelle-сі – Igwe Mike Okonkwo Etusi. Eziowelle-дің алғашқы Owelle-сі Igwe Christian C. Anene 1990 жылы қайтыс болғаннан кейін тақты Owelle 2-ге тапсырды. Қазіргі Eziowelle-дің Onowu-ы – Obi J. Akukwe.
good place'. It is an agrarian community lying about twenty three kilometers east of Onitsha. The Vatican Cardinal Francis Arinze is a native of Ezoiwelle. Eziowelle is in Idemili North Local Government Area. Historically, Eziowelle, Nimo Owelle,Abagana and Abba; all in Njikoka local government except for Eziowelle are siblings. Eziowelle is the first son of Owelle and is followed by Nimo,then Abagana and Abba being the last child. Their father was Owelle hence Eziowelle and Nimo Owelle bore their father's name while others still do but it's more pronounced in EziOwelle and Nimo Owelle than others. It has boundaries with Abatete, Abacha, Nimo Owelle, Abagana, Ogidi, and Umunachi. Eziowelle is made up of five villages which are Umuikwele, Umunnama, Ezinimo, Okpaliko, and Ubulu. According to Peter Emelumgini, in his book, A Compendium Knowledge of Eziowelle, "the first people to settle in Eziowelle were the Uruojukwu and Uruogbuefi of Umuikwelle before Umuikwelle Etiti migrated from Ifite Ikwele and settled, with the originals. In Umunnama, the Uruezenebo were the originals, or settled earlier before others came from Umunoha of Port Harcourt side. In Ezinimo village, the Umu oba,Umuoradigwo,Umu Chidobelu Ezeokobu, Umuagu, Uruama, Umudimatuand Umuawa settled earlierthan others before others came from Isi Uzo Nsukka side when they were driven and scattered as a result of tribal wars. Some others later joined the village from other locations when they were driven out of the town as a result of misunderstanding and constant quarrelling from their relatives and that made them move and settle with the early settlers." The last two villages which are Okpaliko and Ubulu are believed to have migrated from Nteje, a town in the Anambra State of Nigeria between the 18th and 19th centuries. The town is ruled by a traditional ruler called "Igwe" as obtainable in other neighboring Igbo speaking towns. The Igwe of Eziowelle is also called the Owelle of Eziowelle after Owelle the great ancestor of Eziowelle. The current Owelle of Eziowelle is Igwe Mike Okonkwo Etusi The first OWelle of Eziowelle, Igwe Christian C. Anene relinquished the throne to the Owelle 2, after his death in 1990. The current Onowu of Eziowelle is Obi J. Akukwe.
Басқа құрылғылар
Езиуэллде мемлекеттік және жергілікті үкімет матчтары өткізілетін стандартты футбол алаңы бар, көптеген ойын-сауық және спорттық нысандары бар заманауи әлеуметтік орталық бар. Орталық Езиуэлл азаматтық орталығы деп аталады және Идемили күні сияқты көптеген маңызды іс-шаралар осында өтеді. Езиуэллде әкімшілік соты орналасқан. Қазіргі уақытта Эзиуэллде екі маңызды фестиваль тойланады: Эзиуэлл мәдени күні және Элимеде фестивалі. Бұл екі фестиваль барысында, басқа нәрселермен қатар, халықтың көңілін көтеру үшін түрлі маскарадтар көрсетіледі. Эзиуэлл салтанатты жиналысы жыл сайын 31 желтоқсанда өтеді және бұл күнді қауым өткен жыл үшін Құдайға алғыс айту және келесі жылға Оның инаят мен қорғауын тілеу үшін арнайды.