Кіріспе
Адам мен қоршаған ортаның дыбыс арқылы байланысын зерттейді. Акустикалық экология, кейде экоакустика немесе дыбыс ландшафтарын зерттеу деп аталады, адамдар мен олардың қоршаған ортасы арасындағы дыбыс арқылы жүзеге асырылатын қарым-қатынасты зерттейтін ғылым. Акустикалық экологияны зерттеу 1960 жылдардың соңында музыкант, композитор және Симон Фрейзер университетінің (Ванкувер, Британдық Колумбия, Канада) коммуникация зерттеулерінің бұрынғы профессоры Р. Мюррей Шафер және оның командасының күшімен басталды.
Acoustic ecology, sometimes called ecoacoustics or soundscape studies, is a discipline studying the relationship, mediated through sound, between human beings and their environment. Acoustic ecology studies started in the late 1960s with R. Murray Schafer a musician, composer and former professor of communication studies at Simon Fraser University (Vancouver, British Columbia, Canada) with the help of his team there
The radio art of Schafer and his colleague, has found expression in many different fields. While most have taken some inspiration from Schafer's writings, in recent years there have also been divergences from the initial ideas. The expanded expressions of acoustic ecology are increasing due to the sonic impacts of road and airport construction that affect the soundscapes in and around cities where the human population is more dense. There has also been a broadening of bioacoustics (the use of sound by animals) to consider the subjective and objective responses of animals to human noise, with ocean noise capturing the most attention. Acoustic ecology can also be informative of changes in the climate or other environmental changes since every day we listen to sounds in the world to identify their source such as bird, car, plane, wind, water. But we don't listen those sounds as a network , a mesh of relationships that form an ecology. Acoustic ecology finds expression in many different fields that characterize a soundscape, which are biophony, geophony, and anthrophony.
Шафердің және оның әріптесінің радио өнері көптеген салаларда көрініс тапқан. Көптеген зерттеушілер Шафердің еңбектерінен шабыт алғанмен, соңғы жылдары бастапқы идеялардан да едәуір айырмашылықтар пайда болды. Акустикалық экологияның кеңейтілген көріністері адамдар тығыз қоныстанған қалалардағы және олардың маңындағы дыбыс ландшафтарына жолдар мен әуежайлар құрылысының дыбыстық әсерінен көбейіп келеді. Сондай-ақ, жануарлардың дыбысты пайдалануын зерттейтін биоакустика кеңейді, жануарлардың адам шуына субъективті және объективті реакцияларын қарастыруға көшті, мұнда мұхит шуына ең көп назар аударылады. Акустикалық экология климаттың немесе басқа да қоршаған орта өзгерістері туралы ақпарат бере алады, себебі біз күн сайын әлемдегі дыбыстарды – құстардың, көліктердің, ұшақтардың, желдің, судың дауысын олардың көзін анықтау үшін тыңдаймыз. Бірақ біз осы дыбыстарды экологияны құрайтын қарым-қатынастардың желісі ретінде емес, қарапайым дыбыстар ретінде қабылдаймыз. Акустикалық экология дыбыс ландшафтарын сипаттайтын көптеген салаларда көрініс табады, олар – биофония, геофония және антропофония.
Acoustic ecology, sometimes called ecoacoustics or soundscape studies, is a discipline studying the relationship, mediated through sound, between human beings and their environment. Acoustic ecology studies started in the late 1960s with R. Murray Schafer a musician, composer and former professor of communication studies at Simon Fraser University (Vancouver, British Columbia, Canada) with the help of his team there
The radio art of Schafer and his colleague, has found expression in many different fields. While most have taken some inspiration from Schafer's writings, in recent years there have also been divergences from the initial ideas. The expanded expressions of acoustic ecology are increasing due to the sonic impacts of road and airport construction that affect the soundscapes in and around cities where the human population is more dense. There has also been a broadening of bioacoustics (the use of sound by animals) to consider the subjective and objective responses of animals to human noise, with ocean noise capturing the most attention. Acoustic ecology can also be informative of changes in the climate or other environmental changes since every day we listen to sounds in the world to identify their source such as bird, car, plane, wind, water. But we don't listen those sounds as a network , a mesh of relationships that form an ecology. Acoustic ecology finds expression in many different fields that characterize a soundscape, which are biophony, geophony, and anthrophony.
Акустикалық экология жөніндегі әлемдік форум
Дүниежүзілік акустикалық экология форумы – әлемдік дыбыс ландшафтарын зерттейтін адамдар мен ұйымдардың халықаралық бірлестігі. Дүниежүзілік акустикалық экология форумын құрайтын сегіз топ бар: Австралиялық акустикалық экология форумы, Канадалық акустикалық экология қауымдастығы, Финляндиялық акустикалық экология қоғамы, Грек акустикалық экология қоғамы, Жапондық дыбыс ландшафты экологиясы қауымдастығы, Орта Батыс акустикалық экология қоғамы, Мексиканың Red Ecologia Acustica және Ұлыбритания мен Ирландияның дыбыс ландшафты қауымдастығы. Соңғы WFAE әлемдік конференциясы Финляндиядағы Коли қаласында өтті. WFAE мүшелері, олардың көпшілігі музыка орындаушылары мен композиторлар, қоғамдық дыбыс ландшафтарының сапасын жақсартуға ұмтылады, осы арқылы қалаған дыбысты сақтап, шудың зиянын азайту үшін қоғамдық кеңістіктерді жобалау және жоспарлау жұмыстарын жүзеге асырады. Акустикалық экологтар тыңдау іс-әрекетін бағалайды, сонымен қатар адамның дыбыстық ортасына құрметпен қарауын және оған сезімталдықпен ұғынуын арттыруға көмектеседі. Шу су және құрлықтағы тіршілік ортасының дыбыстық ортасын өзгерте алады. Қалалар мен тас жолдардың бойындағы созылмалы шу деңгейі салдарынан жануарлардың биологиялық әртүрлілігі төмендегені анықталды. Музыкант және дыбыс ландшафты экологы Берни Крауз биофонияны оркестрмен салыстырады, онда қоршаған ортадағы әртүрлі жануарлар тобы қарым-қатынастағы кедергілер мен бәсекелестікті болдырмау үшін әртүрлі деңгейде дыбыс шығарады. Адам жасаған шу, мысалы, тіршілік ортасының үстінен ұшатын ұшақтардың шуы, осы дыбыстардың табиғи ретін бұзуы мүмкін, тіпті кейбір түрлерді хищтік аңдардың қаупіне ұшыратады. Тіршілік ортасының физикалық құрылымы дыбыс толқындарының таралуына кедергі келтіре алады, ал ауа райының жағдайы дыбыс сапасы мен жылдамдығына әсер етеді. Ғылыми зерттеулер бұл мінез-құлықты өзгертуге, физиологияны өзгертуге және тіпті жануарлар қауымдастығын қайта құруға әлеуетті екенін көрсетті.
Дыбыстық пейзаждар
Дыбыстық ландшафттар белгілі бір ортаның антропофониясы, геофониясы және биофониясынан құралады. Олар нақты бір жерге тән және уақыт өте келе өзгеріп отырады. Акустикалық экология осы құбылыстардың арақатынасын, яғни адамдар, жануарлар және табиғат арасындағы байланысты зерттеуге бағытталған. Бұл байланыстар нәзік және табиғи немесе адамның әрекеттерінен туындаған факторлармен бұзылуы мүмкін. "Әлемді күйге келтіру" атты кітабында Шафер "дыбыстық белгілер" – нақты бір қоғамның ерекше дыбыстары – және "негізгі дыбыстар" – көлік шуы сияқты, әдетте назардан тыс қалатын тұрақты фондық дыбыстар – сияқты жаңа терминдерді енгізіп, дыбыстық ландшафттың әртүрлі элементтерін жіктеуге көмектесті.
Биофония
Биофония – жануарлардың шығаратын дыбыстарын, мысалы, киттердің дауыстарын немесе құстардың сайрағанын зерттейтін ғылым.
Геофония
Геофония – Жердің табиғи процестерінен, мысалы, желдің соғуы немесе толқындардың қозғалысынан туындайтын дыбыстар деп анықталады.
Антропония
Антропония – адам жасаған көздермен, мысалы, сөйлеу немесе көлік шуымен анықталатын дыбыс пейзажы. Қалалық ортадағы визуалды және естілу тәжірибелері арасындағы байланысты зерттеулер ландшафттың жағымды немесе жағымсыз визуалды қабылдауы орналасқан жердің дыбыс пейзажына эмоционалдық бағасын тікелей әсер ететінін көрсетті. Жағымды көрініс немесе ыңғайлы орта қоршаған ортаның дыбыстарына адамдардың төзімділігін арттырып, тіпті оларды бағалауына мүмкіндік береді. Шуды бақылауға қатысты адамдардың пікірлері сол дәуірдің мәдениеті мен технологиясына, сондай-ақ белгілі бір дыбыстарға таныс болуына немесе олардың пайдалылығына байланысты өзгеретіні дәлелденді. Мысалы, шіркеу қоңырауы немесе жүк көлігі сияқты қабылданған қатты шу көздері, жаңа жапырақ үрлеуші сияқты қатты болмаса да, көршілерге одан аз көңіл көтеріп, ыңғайсыздық тудырмауы мүмкін.
Адам жасаған дыбыстың биосфераға әсері
Әуе кемелерінің қызметі әлем бойынша үздіксіз дамып келеді және әлеуметтік-экологиялық жүйелерді өзгертуге зор мүмкіндік береді. Мысалы, Аляскадағы қауымдастықтар әуе кемелерінің жануарлар дүниесін алаңдатып, дәстүрлі аң ауру және жинау тәжірибесіне кері әсер ететінін хабарлап отыр. Шешімді деректердің жеткіліксіздігі дәстүрлі аң ауру аймақтарындағы әуе кемелерінің қызметінің көлемі туралы білімімізді шектейді. Ауылдық жерлердегі тұрғындардың күнделікті өміріндегі әуе кемелерінің саны таң қалдырады, өйткені бұл қызмет айтарлықтай өсіп, адам қоныстануына жақын жерлерде күніне 12 рет әуеден өтеді, бұл дамылмаған аймақтарға қарағанда алты есе көп. Сондықтан, ұшақтарды көріп қорқақан қаландар ұшақтардан аулақ болғандықтан, жақсы өнім алу үшін олар алысқа баруға мәжбүр болады, бұл жанармай, жабдықтар және күш-жігерге қосымша шығын әкеледі. Осындай мысалдар Антарктидадағы әлеуметтік-экологиялық динамикаға тигізетін әсерді түсінуге көмектеседі. Әлемдік мұхиттардағы қоршаған орта шуы – геофоникалық, антропофоникалық және биофоникалық – аймақтық биосфераның жағдайының маңызды көрсеткіші ретінде анықталды.
Акустикалық ниша
1993 жылы акустикалық эколог Берни Крауз ұсынған акустикалық ниша гипотезасы – бұл организмдердің акустикалық кеңістікті бөліп, басқа түрлердің бәсекесінсіз байланыс құру үшін жиілік және/немесе уақыт бойынша өз нишаларын табу процесін көрсетеді. Теория нишалық дифференциация идеяларына негізделген және жас және дамыған экожүйелер арасындағы айырмашылықтарды болжау үшін қолданылуы мүмкін. Дамыған экожүйелерде түрлер ерекше жиілік диапазондарында және белгілі бір уақытта дыбыстайды, бұл акустикалық ортада түрлер арасындағы бәсекелестіктің жоқтығын көрсетеді. Керісінше, жас экожүйелерде ұқсас жиілік диапазондарын пайдаланатын бірнеше түрге кездесу ықтималдығы жоғары, бұл олардың шақырулары арасында кедергі тудыруы немесе даусыз жиіліктерде қызметтің толыққанды болмауына әкелуі мүмкін. Экожүйенің денсаулығы мен биологиялық әртүрлілігін бағалау үшін ортаның бөліну деңгейін пайдалануға болады.
"Домьион" - Барри Труакс
"Dominion" әнінде 1973 жылы өткен трансұлттық турне үшін Саймон Фрейзер университетінің World Soundscape Project жобасымен Канаданың әртүрлі провинцияларында жасалған үн белгілері қолданылған. Бұл дыбыстардың ерекшелігі – олар уақыт бойынша созылып келеді, сондықтан ұзартылған нұсқалары тыңдаушыларға оларды үйлесімдірек қабылдауға мүмкіндік береді. Осы бірегей дыбыс сигналдарын сахнадағы орындаушылар қабылдап, күшейтетін, осы арқылы көрерменге ең жақсы сезім сыйлатын.
Археоакустика
Бұл археология мен акустиканың тарих бойы адамдар мен дыбыс арасындағы қатынасты зерттейтін кіші саласы. Бұл акустика, археология және компьютерлік модельдеудің әдістемелік үлесі бар пәраралық сала. Археологиялық зерттеулер арқылы танылған көптеген мәдениеттер ауызша дәстүрге баса назар берген, сондықтан зерттеушілер археологиялық орындар мен артефакттардың дыбыстық ерекшеліктерін зерттеу, қарастырылып жатқан өркениет туралы жаңа мәліметтерді ашуға көмектеседі деп санайды. Марк Э. Моглен (2007) Калифорния университетінде, Беркли антропология факультетінде тарихи дыбыс ландшафтарын (Акустикалық экология) қайта жаратты, Second Life виртуалды әлеміндегі "Окапи аралында" диегетикалық емес туынды үшін композициялық тәсілдерді және орыннан жазылған дыбыстарды біріктірді. Жаңа медиа орталығында Окленд қаласындағы бұрынғы джаз сахнасының акустикалық экологиялық ортасы виртуалды әлем үшін жасалды.