Кіріспе

Барон Амедео Гюйель (7 ақпан 1909 – 16 маусым 2010) – итальян армиясының офицері және итальян дипломаты. 101 жасында қайтыс болған ол соғыста кавалерияға қолбасшылық еткен соңғы адамдардың бірі еді. Ол "Ібіліс қолбасшысы" деген лақап атымен танымал болды және 1941, 1942 және 1943 жылдары Эфиопиядағы итальяндық партизандық соғысындағы батылдығымен әйгілі болды.

Ерте өмір

Ол Италияның Пьяченца қаласында дүниеге келген. Пьемонт және Капуя аристократиялық отбасынан шыққан. Оның ата-анасы Франка Гандольфо және Корольдік карабинери полковнигі Барон Альфредо Гийе болған. Әскери қызмет ету отбасылық дәстүріне сәйкес, 18 жасында Моденадағы жаяу әскер және атқыштар академиясына қабылданды, осылайша Корольдік итальян армиясындағы карьерасын бастады. Ол Екінші итало-эфиопия соғысында қызмет етті, бұл оның 1936 жылғы Берлин жазғы Олимпиадасында ат спортымен айналысуына кедерес келтірді. Гийе жергілікті ат әскері бөлімінің командирі ретінде ерлігі үшін жараланды және орденмен марапатталды. Содан кейін Гвилье испан азаматтық соғысында Сантандер шайқасы мен Теруэль шайқасында 2-ші CCNN "Fiamme Nere" дивизиясы құрамында шайқасты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Аоста герцогы принц Амедео Гвилетті бүкіл Италия Шығыс Африкасынан келген жауынгерлерден тұратын 2500 саяқты Группо Банде Амхараның басшылығына тағайындады, құрамында алты еуропалық офицер және эритреялық сержанттар болды. Күштің негізгі бөлігі атты әскер болды, бірақ түйе корпусы мен, көбінесе йемендік жаяу әскер де бар еді. Әлі лейтенант бола тұрып, Гвилеттің мұндай күшке қолбасшылық етуі ерекше құрметтің нышаны болды. 1940 жылы оған "Gruppo Bande a Cavallo" құру міндеті жүктелді. "Bande a Cavallo" – итальяндық офицерлер басқаратын жергілікті бөлімшелер еді. Амедео Гвилет мыңдаған эритреялықтарды жұмылдыра алды. Оның "Бандысы", тарих кітаптарында "Gruppo Bande Guillet" немесе "Gruppo Bande Amahara a Cavallo" деп аталады, жергілікті халықпен әділ қарым-қатынасымен ерекшеленді. Амедео Гвилет 5000 эритреялық оның кім екенін және қайда тұрғанын жақсы білсе де, ешқашан сатқындыққа ұшырамағанын мақтан тұта алатын. Осы кезеңде Африка мүйісінде, өте жақсы жауынгерлік қабілеттерімен белгілі болған эритреялықтар тобының және "Шайтан қолбасшы" деп аталған әскербасының аңызы дүниеге келді. Гвилеттің ең маңызды шайқасы 1941 жылдың қаңтар айының соңында Шеруда болды, ол жаудың бронетехникалық бөлімшелеріне шабуыл жасады. 1940 жылдың соңында одақтас күштер Гвилетпен Амба Алагиге баратын жолда, әсіресе Шеру маңында кездесті. Амедео Дюка д'Аоста оған солтүстік-батыстан одақтастардың ілгерілеуін тежеуді тапсырды. Бұл жас лейтенанттың басты рөлде болған шайқастары мен ұрыстары (Гвилет өзінің төменгі шеніне қарамастан, бүкіл бригадаға қолбасшылық етті) британдық соғыс бюллетеньдерінде ерекше аталып өтті. Оның күнделікті жасаған "шайтандықтары", тіпті ойын ретінде қарастырылған, британдықтардың оны "басқа заманнан келген рыцарь" деп атауына, сондай-ақ итальяндықтарды "Арабстанның Лоренсі" деп атауына себеп болды. Қарулы әскерге қарсы семсер, мылтық және жартылай жанғыш гранаталармен ат шабуылдары күнделікті айналымға енген. Ресми құжаттар 1941 жылдың қаңтар айында Шеруда "командирдің шебер маневрлері мен интуициясымен батальонның шегінуін қорғау міндетімен" жаяу және ат үстінде болған қаһарлы ұрыстардың бүкіл күнінде, ол өз бөлімшелерін басқарып, жау полкінің басым күштеріне (саны мен құралдары бойынша) бірнеше рет шабуыл жасады, танктерді өртеп, жаудың артиллериясының қанатына жетті. Өте қиын шайқас кезеңінде Гвилет қауіпке қарамастан, қол гранаталары мен бензин бөтелкелерімен жау танкілеріне шабуыл жасап, екеуін өртеп жіберді, ал үшіншісі жалындаған күйінде қашып кетті". Сол айларда көптеген мақтанышпен толған итальяндықтар, оның ішінде өздері ешқашан көрмеген, танымаған патша мен халық үшін қорқынышсыз күрескен көптеген ерлік эритреялықтар қаза тапты. Өмірінің соңына дейін "Шайтан қолбасшы" өзін солдат, итальян және адам ретінде қарыздар сезінген осы мақтаншақ халыққа терең құрмет пен құрметін білдірді. Ол "эритреялықтар – африкалық пруссактар, бірақ пруссактардың кемшіліктері жоқ" деген сөздерін қайталап отыратын. Оның әрекеттері мақсатына жетіп, мыңдаған итальяндықтар мен эритреялықтардың өмірін сақтап қалды, олар Амба Алаги деп аталатын аумаққа қашып кетті. Таң атқанда Гвилет танкілер колоннасына қарсы тек семсер, мылтық және қол гранаталарымен темір қаруды шабуылдады. Ол британдықтардың арасынан аман-есен өтіп, олардың аңдып тұрмағанын байқады. Содан соң Амедео қайтадан зарядтану үшін баспалдаққа қайта оралды. Осы аралықта британдық артиллерия батареясы лейтенант Кеннет Симондс басшылығымен өздерін ұйымдастырып, гаубицаларымен нөлге көтерілген жерге атуды жүзеге асырды. Шабуылдар шынымен жарылып, қалың қалыңдықтың атыс сауыты атқыштардың шабуылдарын бұзады және Гвилеттің әскерлерін шашыратады. Оның өзі ат астынан лейтенант Симондс қызметкерінің "Бойз" танкіге қарсы мылтығынан атқан атын ұстады. Бұл іс-қимыл британдық әскерлер қарсы алған соңғы атты әскердің шабуылы болды, бірақ бұл итальяндық әскери тарихындағы соңғы атты әскердің шабуылы емес еді. Бір жылдан кейін Гвилеттің досы полковник Беттони "Савой кавалериясының" сарбаздары мен аттарын совет әскерлеріне қарсы Исбухенскийге аттандырады. Гвилеттің эритреялық әскерлері адам шығыны жағынан өте жоғары баға төледі. Екі жылдан аз уақыт ішінде шамамен 800 адам қаза тапты, ал 1941 жылдың наурыз айында оның әскерлері итальяндық желілердің сыртында қалады. Савой әулетіне берген антына өлгенше адал болған Гвилет одақтастарға қарсы жеке соғыс бастады. Итальяндық шаруа қожалығының жанында формасын жасырып, ол шамамен сегіз ай бойы түнгі уақытта аймақты өртеп тастады. Ол Эритрея мен Солтүстік Эфиопиядағы итальяндық одақтастарға қарсы партизан соғысы кезіндегі ең танымал итальяндық "партизан офицерлерінің" бірі болды. Кейін (1942 жылдың басында) қауіпсіздік мақсатында ол өзін Ахмед Абдалла Аль Редай деп атады, Құранды оқыды және шынайы арабқа ұқсады: сондықтан британдық әскерлер оны ұстауға келгенде, ол жаңа өзінің жеке басымен оларды алдап, екі рет қашып құтылды. Осыдан оның әскерлері оны өлмес деп санағандықтан, "Шайтан қолбасшы" деген лақап атын алды. Көптеген оқиғалардан кейін, оның ішінде су сатушы болып жұмыс істегеннен кейін, Гвилет Йеменге жетуге мүмкіндік алды, онда ол шамамен бір жыл бойы имам Яхья әскері үшін сарбаздар мен атты әскерлерді даярлады, оның ұлы Ахмед жақын досы болды. Йемендік патшалық үйінің қарсылығына қарамастан, ол ауру және жаралы итальяндықтарды қайтару үшін Қызыл Крест кемесіне жасырын түрде міне алды және 1943 жылдың қыркүйегіндегі қарусыздықтан бірнеше күн бұрын Италияға оралды. Гвилет Италияға келгеннен кейін ол алтын соверендер, сарбаздар және эритреялық күштерге көмектесу үшін қару сұрады. Көмек әуе арқылы жеткізіліп, партизандық науқанды жүргізуге мүмкіндік беретін еді. Бірақ Италияның капитуляциясымен және RSI-дің тууымен жағдай өзгерді. Гвилет соғыс ерліктері үшін майор шеніне көтерілді және итальяндық Шығыс Африкада Гвилетті ұстауға тырысқан британдық арнайы қызмет бөлімінің командирі болған 8-ші Корольдік ирландтық гусарлардың майоры Макс Хараримен жұмыс істеді. 1945 жылдың 25 сәуірінде ол Эфиопиялық негустің тәжін "Гарибальди" партизандық бригадасынан қайтарып алу миссиясын тапсырды, олар оны Социалдық Республикадан ұрлаған еді. Кейін ол император Хайле Селассиеге қайтарылды. Бұл Италия мен Эфиопия арасындағы келісімге қадам болды. Соғыс аяқталғаннан кейін итальяндық монархия жойылды. Гвилет Италиядан кетуге деген терең ниетін білдірді. Ол король Умберто II-ге өз ниеттерін хабарлады, бірақ король оны үкіметінің формасына қарамастан, елге қызмет етуді жалғастыруға шақырды. Корольдің бұйрығына бағынуға болмайтынын түсінген Гвилет университетеде антропологияны оқытуға ниеттенгенін білдірді.

Кейінгі өмірі

Соғыстан кейін Гюйе Италияның дипломатиялық қызметіне қабылданды, онда ол Италияны Мысыр, Йемен, Иордания, Марокко елдерінде өкілдік етті және 1975 жылға дейін Үндістанда елші болып қызмет етті. 1971 жылы ол Мароккода патшаға жасалған қастандыққа куә болды. 2000 жылдың 20 маусымында Капуа қаласы оған құрметті азаматтық атағын берді, ол оны «өте құнды» деп сипаттады. 2000 жылдың 4 қарашасында, Қарулы Күштер мерекесі күні, президент Карло Азеглио Чампи Гюйеге Италияның Әскери орденінің Ұлы крестімен марапаттады. Бұл Италиядағы ең жоғары әскери наградасы. Гюйе – Италия тарихындағы ең көп марапатталған (азаматтық және әскери) тұлғалардың бірі. 2001 жылы Гюйе Эритреяға сапар шекті және мыңдаған жақтастарымен кездесті. Топқа бұрын «Gruppo Bande a Cavallo» деп аталған итальяндық кавалериясында атты әскер ретінде қызмет еткен адамдар кірді. Эритрея халқы Гюйенің Эритреяның Эфиопиядан тәуелсіздігін сақтауға көмектесудегі еңбегін еске алды. 1974 жылдан бастап Гюйе Ирландияның Мит графтығындағы Кентстаун қаласында зейнеткерлікке шықты, бірақ соңғы жылдары қыстарын Италияда өткізді. Ол бірнеше жыл бойы «Tara Harriers» және «Meath Hounds» аңшылық клубының мүшесі болды және олармен бірге аң аулады. 2003 жылы Амедео өзінің бұрынғы соғыс қарсыласы – кавалериялық батареяның командирі болған британдық офицер, лейтенант Кеннет Симондсты Мит округіндегі шаруашылығына шақырды. Екеуі өмір бойы дос болып қалды. 2009 жылы оның 100 жылдық мерейтойы Римдегі Палаццо Барбериниде өткізілген арнайы концертпен атап өтілді. Амедео 1944 жылы Беатрис Гандольфоға үйленді. Олардың Паоло және Альфредо есімді екі ұлы болды. Беатрис 1990 жылы қайтыс болды. Амедео Гюйе 2010 жылдың 16 маусымында Римде дүниеден өтті.

Құжаттық фильм

2007 жылы Гюйедің өмірбаяны Элизабетта Кастана RAI үшін түсірген фильмге арналды.