Кіріспе
Радарлық бекет – радармен жабдықталған станция, кеме, су асты кемесі, ұшақ немесе көлік құралы, ол елдің немесе әскери (теңіз күштерін қоса алғанда) күштерін күтпеген шабуылдан, әсіресе әуе шабуылдарынан немесе контрабанда сияқты қылмыстық әрекеттерден қорғау үшін радардың анықтау қашықтығын арттыруға қолданылады. Радарлық бекеттің міндеті – алдын ала ескерту беру, сондықтан ол күтілетін нысаналардан белгілі бір қашықтықта орналасуы тиіс. Көбінесе бірнеше жеке радарлық бөлімдер нысананы қоршау үшін сақина тәрізді орналастырылады, осылай барлық бағытта қорғаныс күшейтіледі; тағы бір тәсіл – кедергі сызығы құру үшін бөлімдерді орналастыру. Радарлық бекеттерге жау ұшақтарын ұстап алу үшін достық ұшақтарды бағыттау мүмкіндігі де беріледі. Британ терминологиясында радарлық бекет функциясы – ұшақтарды бағыттау деп аталады. Осы функцияны орындайтын кемелер – жауынгерлік бағыт кемелері. Әуедегі радарлық бекеттер мүмкіндіктеріне қарай әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) немесе жай ғана әуедегі ерте ескерту (AEW) деп аталады. Шартты түрде, баллистикалық зымырандарды бақылауға арналған радарларды радарлық бекеттер деп қарастыруға болады, бірақ мұндай жүйелер орбиталық спутниктерді және ғарыш қалдықтарын бақылау үшін де қолданылады, сондықтан олар үшін «ғарыш кеңістігін қадағалау жүйелері» термині артықшылыққа ие.
A radar picket is a radar equipped station, ship, submarine, aircraft, or vehicle used to increase the radar detection range around a nation or military (including naval) force to protect it from surprise attack, typically air attack, or from criminal activities such as smuggling. By definition a radar picket must be some distance removed from the anticipated targets to be capable of providing early warning. Often several detached radar units would be placed in a ring to encircle a target to provide increased cover in all directions; another approach is to position units to form a barrier line. Radar picket units may also be equipped to direct friendly aircraft to intercept any possible enemy. In British terminology the radar picket function is called aircraft direction. A ship performing this function is termed a fighter direction ship. Airborne radar pickets are referred to as Airborne early warning and control (AEW&C) or simply airborne early warning (AEW), depending on capabilities. In a sense radars intended to track ballistic missiles can be thought of as radar pickets, but because such systems are also used for tracking orbital satellites and space debris the preferred term for them is space domain awareness systems.
Ұлыбританияның жағалау радары
Chain Home немесе CH – Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің (RAF) екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында салған, жағалаудағы ерте ескерту радар станцияларының кодовое атауы. Бұл станциялар ұшақтарды анықтау және оларды қадағалау үшін құрылған. 1940 жылғы Ұлыбритания шайқасында Chain Home шешуші роль атқарды. Chain Home желісі үздіксіз кеңейтіліп, соғыс аяқталған кезде 40-тан астам станция жұмыс істеді. CH ұшақтарды төмен биіктікте анықтай алмады, сондықтан 1939 жылдан бастап Chain Home Low жүйесімен жұптасып жұмыс істеді, ол 500 футтан (152 м) жоғары ұшатын ұшақтарды анықтауға қабілетті болды. Порттар Chain Home Extra Low жүйесімен қамтылды, ол 50 футқа (15 м) дейінгі биіктіктегі ұшақтарды, бірақ шамамен 30 мильге (48 км) дейінгі қашықтықта анықтай алатын. 1942 жылы AMES 7-түрлі радары анықталған нысаналарды қадағалау жұмысын қолға алды, ал Chain Home толығымен ерте ескерту рөліне көшті.
Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғыс AEW&C
1944 жылдың соңында Жауынгерлік ұшуды ұстауды дамыту эскадрильясы "Бу" операциясы аясында модификацияланған ASV Mk VI радар жиынтығы және PPI құрылғысымен жабдықталған Vickers Wellington ұшағының операциялық сынақтарын жүргізді. Бұл, алғашқы Әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) ұшақтарының бірі болды. Ол Солтүстік теңіз үстінде 4000 фут биіктікте жұмыс істеді, голландиялық әуе базаларынан ұшып келе жатқан Heinkel He 111 бомбалаушыларын және олардың V 1 қанатты бомбаларын ұстап тұру үшін de Havilland Mosquito және Bristol Beaufighter түнгі жойғыштарын басқарды. Wellington ұшағына түнгі жойғыштар оны іздеп табуы және оның қасында қалуы үшін бағыттаушы маяк орнатылған. Нәтижелер көңілді болғанымен, 1945 жылдың қаңтар айының ортасында Люфтваффе әуе шабуылдарын тоқтатқаннан кейін сынақтар аяқталды.
Камхабер желісі
Каммхубер желісі – 1940 жылдың шілдесінде полковник Йозеф Каммхубер құрған неміс түнгі әуе қорғанысы жүйесіне одақтастар берген атау. Желінің алғашқы нұсқасы бір-бірімен өтетін радиолокациялық станциялардың «қораптарынан» тұрды, олар Даниядан Францияның ортасына дейін үш қатарға орналастырылды, әрқайсысы шамамен 32 км (солтүстік-оңтүстік) және 20 км (шығыс-батыс) аумақты қамтиды. Әр станцияда 100 км қашықтыққа дейін көретін FuMG A1 Freya радары және түнгі күресші ұшақтарды бағыттауға арналған жарық шоғы бар басқару орталығы орналасқан. Кейінірек желіге 30 км қашықтыққа дейін көретін екі Würzburg Riese радары қосылды. Ерте ескерту жүйесі ретінде қолданылатын Freya радарінен айырмашылығы, Würzburg радарлары дәл (және күрделі) нысананы бақылауға арналған радарлар болды. Freya радары нысананы анықтаған соң бір Würzburg оған бірден «тұйықталып», ал екінші Würzburg түнгі күресші ұшақ «қорапқа» кірген кезде оған «тұйықталады», соның арқасында басқарушылар екі ұшақтың да орналасқан жерін үздіксіз бақылай алатын. Бұл желі RAF бомбалаушы әскерлерінің алғашқы тактикасына қарсы өте тиімді болды. Алайда, 1942 жылдың 30-31 мамыр күндері Кельнге қарсы 1000 ұшақтың шабуылы кезінде бомбалаушы әскерлері «бомбалаушы ағыны» тактикасын қолданды. Бомбалаушылардың бірнеше «қораптан» бірден өтуі қорғаныс жүйесінің күшіне шап берді. Оған жауап ретінде немістер жердегі радарларын радар желісіне айналдырды, ол британдық бомбалаушылардың қозғалысын қадағалап, түнгі күресші ұшақтарды олардың ағынына бағыттайтын. Бұл қарсы шаралар мен шабуылдар 1944 жылдың қазан айына дейін жалғасты, алайда Германияның нашарлап бара жатқан жағдайына байланысты неміс қорғанысы енді тиімді жауап бере алмайтын.
Крейгсмарин
1943 жылдан бастап нацистік Германияның Кригсмарине бірнеше радармен жабдықталған түнгі ұрыс жетекші кемелерді (Nachtjagdleitschiffe) пайдаланды, оның ішінде NJL Togo кемесі де болды. Ол ерте ескерту үшін Freya радарымен және атыс жүргізуге арналған Würzburg Riese радарымен, сондай-ақ түнгі ұрысшылармен байланыс құралымен жабдықталған. 1943 жылдың қазан айынан бастап Togo кемесі Люфтваффе оперативтік бақылауында Балтық теңізінде жүзіп жүрді. 1944 жылдың наурыз айында Хельсинкиге жасалған үш ірі советтік бомбалау шабуылынан кейін, ол Таллин мен Хельсинкиге түнгі ұрысшылармен қорғау үшін Фин шығанағына келді.
Жапондық радарлық пикеттер Екінші дүниежүзілік соғыста
Жапон императорлық әскери-теңіз күштері 1945 жылдың бірінші жартысында екі суасты кемесін (жапондық Ha 103 және жапондық Ha 105) арнайы радарлық тікелей күзетшілер ретінде қысқа мерзімге өзгертіп, сол жылдың маусым айында оларды танкерлік суасты кемелеріне қайта жарақтандырды, бұл одан да маңызды міндет болды.
АҚШ Әскери-теңіз флоты
Радарлық пикет кемелері алғаш рет АҚШ Әскери-теңіз күштерінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, Жапонияға жасалған одақтас әскерлерінің шабуылына көмектесу үшін. 1944 жылғы қазан айында Лейте шығанағы шайқасында жапондықтар камикадзе ұшақтарын белсенді түрде қолданғаннан кейін радарлық пикеттердің саны едәуір артты. SGA және SC радарлары бар эсминстер алғашқыда аз өзгерістермен пикеттік қызметке тартылды – «Аллен М. Самнерлер» жауынгерлік ақпараттық орталықпен (CIC) жабдықталған алғашқы эсминстер болды, бұл оларды осы мақсатқа өте ыңғайлы етті. Кейіннен қосымша радарлар мен ұшқыштарды бағыттау жабдықтары, сондай-ақ өзін-өзі қорғау үшін жеңіл зениттік (АА) қару-жарақтар орнатылды. Көбінесе жаңа жабдықтарға, әсіресе сол дәуірдегі үлкен SP биіктік табу радарларына орын ашу үшін торпедалық түтіктер алынып тасталды. Шабуылға ұшырау мүмкіндігі жоғары бағыттар бойынша қорғалатын күштен біршама қашықтықта орналасқан радарлық пикеттер жапондық әуежайларға ең жақын кемелер болды. Осылайша, олар көбінесе камикадзелердің алғашқы толқындарын көретін және жиі қатты шабуылға ұшырайтын кемелер еді. Радарлық пикет жүйесінің толыққанды дамуы Екінші дүниежүзілік соғыста Окинава шайқасында орын алды. Окинава айналасында 15 радарлық пикеттік станциялар құрылды, олар аралға және шабуылдаушы флотқа барлық мүмкін жолдарды бақылауға арналған. Бастапқыда, әдеттегі пикеттік станцияда бір немесе екі эсминец, оларды қолдау үшін екі десанттық кеме болды, көбінесе үлкен десанттық қолдау кемесі (LCS(L)) немесе орта десанттық кемесі (ракеталық) (LSM(R)), қосымша АА отын қуатын қамтамасыз ету үшін. Соңында, ең қауіпті станцияларда эсминецтер мен қолдау кемелерінің саны екі есеге артты, сонымен қатар әскери әуе патрульдері де ұйымдастырылды. 1945 жылдың басында 26 жаңа кеме торпедалық түтіктерсіз радарлық пикеттер ретінде тапсырыс берілді, бұл қосымша радарлар мен АА жабдықтарын орнатуға мүмкіндік берді, бірақ олардың тек бір бөлігі Окинава маңындағы қызметке уақтылы дайын болды. Жеті эсминец те радарлық пикет ретінде қайта жабдықталды. Радарлық пикет міндеті маңызды болды, бірақ оны орындаған кемелер үшін де ауыр шығындарға әкелді. Радарлық пикеттік станцияларға тағайындалған 101 эсминецтің 10-ы батып, 32-сі камикадзе шабуылдарынан зақымдалды. Пикеттік станцияларға бөлінген 88 LCS кемесінің екеуі батып, 11-і камикадзелердің шабуылынан зақымдалды, ал 11 LSM кемесінің үшеуі батып, екеуі зақымдалды. Окинава маңындағы жоғары шығындар радарлық пикеттік суасты кемелерінің пайда болуына әкелді, олар шабуылға ұшырағанда суға батып, қауіпсіздікке кете алатын. Жапонияға басып кіру қажет болған жағдайда, қайта жаңартылған радарлық пикеттік суасты кемелерін пайдалану жоспарланған. Екі суасты кемесі («Групер» және «Финбэк») соғыс кезінде жаңа SR іздеу радарларымен және биіктік табушылар ретінде тік орнатылған SV іздеу радарларымен бастапқы түрлендірулерден өтті, ал тағы екеуі («Threadfin» және «Remora») соғыстан кейін бірден аяқталды, бірақ соғыстан кейін бұл рөлде пайдаланылмады.
АҚШ және Канада
Салқын соғыс кезінде Канада Корольдік әуе күштері мен АҚШ әуе күштері бірлесіп совет бомбалаушыларын анықтау үшін радарлық пикет станцияларын салған және пайдаланған, ал АҚШ Әскери-теңіз күштері теңіз радарлық пикет концепциясын кеңейтті. Соғыс жылдарындағы радарлық пикет-жойғыштар (DDR) сақталды, сондай-ақ 1946-1959 жылдар аралығында қосымша DDR, жойғыш эскорттары (DER), су асты кемелері (SSR, SSRN) және көмекші кемелер (AGR) жаңартылып, салынысқа қойылды. Теңіз концепциялары: 1) әрбір авиациялық топтың айналасында кеңестік әуеден-жерге зымырандардың өсіп келе жатқан қатерінен ерте хабарлау үшін радарлық пикеттер орналастырылуы тиіс, және 2) радарлық пикеттер Солтүстік Америка жағалауларында қоршау құрып, құрлықтағы радар желілерін ұзартуы керек. Осы активтердің барлығы – флотты қорғауға бөлінгендерден басқа – станцияда тұрғанда Аэроғарыштық қорғаныс бас қолбасшылығымен, ал 1958 жылдың мамырынан бастап NORAD-пен операциялық бақылауда болды.
Тұрақты қондырғылар
1950 жылдары Канада, Дания және АҚШ үкіметтері Канада арқылы үш желілік тұрақты радиолокациялық посттарды, сондай-ақ Аляска мен Гренландиядағы DEW желісімен бірге салды. Бұлар Пинетри желісі (1951), Орта Канада желісі (1956) және Алысқа дейінгі ерте ескерту (DEW) желісі (1957) болды. DEW желісі AN/FPS 19 және 1965 жылға дейін AN/FPS 23 радарларымен жабдықталды. Аляскада DEW желісінің батысына қарай Алеут аралдарының соңына дейін, ал Гренландиядан бастап Исландияға, Фарер аралдарына және Шотландияға дейін созылатын радиолокациялық посттар желісі де болды. Сонымен қатар, Жаңа Англия жағалауында AN/FPS 3 (кейін AN/FPS 20) және AN/FPS 6 радарларымен жабдықталған "Тексас мұнаралары" деп аталған үш мұнай платформасы типіндегі теңіз радар станциялары орналасқан. Бұл посттар пикеттер ретінде тікелей жоспарланбағанмен, Ласхуп радар желісі (1949), Тұрақты жүйе (1951) және Жартылай автоматтандырылған жерлік орта (SAGE) (1958) сияқты жағалау және ішкі аймақтардағы тұрақты радарлар күдікті әуе шабуылдарынан алыс аймақтар үшін пикеттік қызмет атқарды.
Бас крейсері Нортгемптон
1946 жылы алғашқы суперкариер «АҚШ» жобаланып жатқанда, оның радар немесе басқа да антенналар үшін аралдары мен мачталары болмайды деп есептелді. Сондықтан, әуе кемесіне сүйемелдеу үшін командалық кеме қажет болды, ол радиолокациялық тізім рөлін де атқаратын еді (нағыз тізімдей шеткері емес, жұмыс тобының ортасынан), сонымен қатар әуе кемесіне ұшақтардың жақындау және қону радиолокациялық басқарушысы болар еді. Аяқталмаған ауыр крейсер «Нортгемптон» SCB 13 жобасы бойынша осы және басқа да флоттық басқару рөлдері үшін AN/SPS 2 (осындай үлкен қондырғысы бар екі кемеден бірі), AN/SPS 3 және AN/SPS 8 радарларымен жабдықталған командалық крейсерге айналдырылды. Кейін бұрышты ұшу палубасының ойдағыдай жұмыс істеуі суперкариерлерге аралдар мен радарларды орнатуға мүмкіндік берді, сондықтан бұл рөл «Нортгемптон» крейсерін қайта жабдықтаудан алынып тасталды.