Кіріспе

гемопексин ақуызы. Гемопексин (немесе гемопексин; Hpx; Hx), сондай-ақ бета 1B гликопротеині деп аталады, бұл гликопротеин, адамдарда HPX генімен кодталады және гемопексин ақуыздар отбасының құрамына жатады. Гемопексин – гемомен ең жоғары байланысқандыққа ие плазма ақуызы. Гемоглобиннің өзі қан плазмасында жеке айналып жүргенде (қызыл қан жасушаларындағы гемоглобинге қарама-қарсы, еркін гемоглобин деп аталады), ол тез метгемоглобинге окистеніп, одан әрі глобин тізбегімен бірге еркін гемоға ажырайды. Бұл еркін гемо кейін еркін метгемоға окистеніп, сәуірде не кешірек гемопексин еркін метгемомен байланысып, метгемо және гемопексин кешенін құрайды. Олар қан айналымында гепатоциттерде немесе көкбауыр, бауыр және сүйек миындағы макрофагтардағы LRP1 сияқты рецепторларға жеткенше айналып жүреді. (Гаптоглобин § Гемопексиннен айырмашылығы)

Клондау, экспрессия және жаңалық

Такахаси және басқалар (1985) адам плазмасындағы гемопексиннің 439 аминқышқыл қалдығынан тұратын бір полипептидтік тізбектен тұратындығын, тізбек ішінде алты дисульфидтік көпір бар екенін және молекулалық массасы шамамен 63 кД болатындығын анықтады. Амин-терминалды треонин қалдығы муцин тәрізді О-байланысты галактитозамин олигосахаридімен модификацияланған, ал ақуызда N-байланысты 5 гликандық модификация бар. 18 триптофан қалдығы төрт кластерге орналасқан, ал 12 триптофан гомологтық позицияларда сақталған. Аминқышқыл тізбегіндегі ішкі гомологияны компьютерлік талдау ататек генінің дупликацияланғанын көрсетті, осылайша гемопексиннің екі ұқсас жартысынан тұратындығын анықтады. Алтруда және басқалар (1988) HPX генінің шамамен 12 кб-қа созылатынын және 9 экзонмен бөлінетінін көрсетті. Бұл экссон мен ақуыздағы 10 қайталанатын бірлік арасында тікелей сәйкестік бар екенін көрсетеді. Интрондар кездейсоқ орналастырылмаған; олар аминқышқылдар тізбегіндегі гомология аймағының ортасында 10 бірліктің 6-сында өте ұқсас орындарда және кодтау тізбегінің әр жартысында симметриялық түрде орналасқан. Осы байқауларға сүйене отырып, Алтруда және басқалар (1988) геннің бастапқы тізбектің интрон-медиацияланған дупликациясы арқылы 5 экзондық кластерге эволюциялағанын қорытындылады.

Гемопексин генінің картасы

Цай және Лоу (1986) гемопексинге арналған cDNA клонын дайындады, адам/хомстер гибридтерінің Оңтүстік блотталған талдауы арқылы, адам хромосомаларының әртүрлі комбинацияларын қамти отырып, HPX генін адамның 11-ші хромосомасына орналастырды. Лоу және басқалар (1988) ин-ситу гибридтеу арқылы HPX генін 11p15.5-p15.4 орнына, бета-глобин гендік кешенімен бірдей орналасқан жерге орналастырды.

Гемопексин генінің транскрипциялық дифференциалдық үлгісі

1986 жылы адам ағзасының әртүрлі тіндері мен жасушалық желілерінде адам HPX генінің экспрессиясы белгілі бір кДНҚ зондты қолдану арқылы зерттелді. Алған нәтижелерге сәйкес, бұл ген бауырда экспрессияланып, басқа зерттелген тіндер мен жасушалық желілерде анықтау деңгейінен төмен болды. S1 карталау арқылы гемопексин генінің AUG басталу кодонынан 28 негіз жұпқа дейін жоғары орналасқан транскрипция басталу орны бауыр жасушаларында анықталды.

Функция

Гемопексин гемамен кез келген белгілі белоктан ең жоғары байланыс күшімен байланысады. Гемопексин организмдегі темірді сақтап қалады. Гемопексинге тәуелді сыртқы геманың сіңуі Bach1 репрессиясын жоюға алып келуі мүмкін, бұл антиоксидантты гема оксигеназа 1 генінің транскрипциялық белсенділігіне әкеледі. Гемоглобин, гаптоглобин (Hp) және Hx жоғары тығыздықты липопротеиндермен (HDL) байланысады және HDL-дың қабынуға қатысты қасиеттеріне әсер етеді. Гемопексин in vitro жағдайында А1 типті ангиотензин II рецепторын (AT1 R) төмендете алады.

Клиникалық маңызы

Гемопексиннің басты көзі - бауыр, плазмадағы концентрациясы 1–2 мг/мл. Гемопексиннің сарысудағы деңгейі қандағы гема мөлшерін көрсетеді. Сондықтан, гемопексиннің төмен деңгейі гема бар қосылыстардың маңызды деңгейде ыдырағанын білдіреді. Гемопексиннің төмен деңгейі – интраваскулярлық гемолитикалық анемияның диагностикалық белгілерінің бірі. Гемопексин жүрек-қан тамырлары аурулары, септикалық шок, ми ишемиялық зақымдануы және эксперименталды аутоиммундық энцефаломиелитке қатысты. Гемопексиннің қандағы деңгейі септикалық шокпен ауыратын науқастардың жағдайын болжаумен байланысты. HPX генінің жойылуы ми зақымдануын күшейтеді, одан кейін стромасыз гемоглобинмен шақырылған ми ішіндегі қан кетуге әкелуі мүмкін. Ми-жұлын сұйықтығында гемопексиннің жоғары деңгейі субарахноидтық қан кетуден кейін нашар нәтижемен байланысты.

Гаптоглобинмен байланысы

Бұрын серпалы жасуша ауруы, сфероцитоз, аутоиммунды гемолитикалық анемия, эритропоэтикалық протопорфирия және пируваткиназа жетіспеушілігі бар пациенттерде, гаптоглобин (Hp) концентрациясының күрт төмендеуі немесе ауыр немесе созылған гемолиз салдарынан толық жоғалуы кезінде гемопексин концентрациясының төмендегені туралы хабарлар болған. Гемопексин – плазмада гемоды тасымалдаудың басты механизмі.