Кіріспе

Американдық классикалық композитор

Джон М. Чоунинг (John M. Chowning; 22 тамыз 1934 жылы Нью-Джерси штатының Салем қаласында туған) – американдық композитор, музыкант, жаңалықтар ашқан адам және профессор. Ол Стэнфорд университетіндегі жұмысымен, 1975 жылы CCRMA – Музыка және акустиканы компьютерлік зерттеу орталығын құруымен және FM синтезінің цифрлық іске асырылуын және цифрлық дыбысты кеңістікте орналастыруды дамытуымен ең танымал.

Үлес қосу

Шоунинг 1967 жылы FM синтез алгоритмін жасағандығымен белгілі. FM (жиілік модуляциясы) синтезінде тасымалдаушы жиілік және модуляция жиілігі екеуі де дыбыс диапазонында болады. Қарапайым тілмен айтқанда, бір толқынның амплитудасы мен жиілігі екінші толқынның жиілігін модуляциялайды, нәтижесінде екі жиіліктің арақатынасына байланысты периодты немесе периодты емес толқын пайда болады. Шоунингтің ашылуы «металл соққысы» немесе «қоңырау сарыны» сияқты дыбыстарды синтездеуге мүмкіндік беретін қарапайым, бірақ бай тембрлерді жасады, бұл дыбыстар нағыз соққы аспаптарына өте ұқсас болды (Шоунинг өзі де шебер соққы шебері болған). Ол өзінің ашылуын музыкалық маңызы бар жүйеге айналдыруға алты жыл жұмсады және ән дауысының өзі сияқты көптеген музыкалық дыбыстарды модельдеуге қол жеткізді. 1974 жылы Стэнфорд университеті осы жаңалықты Yamaha компаниясына лицензиялады, және Шоунинг олармен бірге синтезаторлар мен электрондық органдар отбасын әзірледі. Бұл бір кезде Стэнфордтың ең табысты патенты болды, электроника, компьютерлік ғылым және биотехнология салаларындағы көптеген патенттерді басып өтті. FM синтезін алғаш рет қолданған коммерциялық музыкалық аспап – 1977 жылы New England Digital Corporation ұсынған Synclavier I болды. 1980 жылы ұсынылған Synclavier II сол жылдан бастап танымал музыканы жазуда кеңінен қолданылды. FM алгоритмін алғаш рет қолданған Yamaha өнімі – 1981 жылы алғаш рет сатылымға шыққан GS1 сандық синтезаторы болды. Шоунингтің өзі соның ішінде, оның сол кезде тым қымбат екенін ойлады. Бірақ көп ұзамай, 1983 жылы Yamaha өзінің алғашқы коммерциялық сәтті цифрлық FM синтезаторы DX7-ті жасады. Шоунингтің жұмысының тағы бір маңызды аспектісі – дыбыстың физикалық кеңістіктегі қозғалысын модельдеу. 1972 жылы «Тюренас» атты шығармасында ол алғаш рет тек төрт динамик арқылы 360 градусқа дейінгі үздіріссіз кеңістік иллюзиясын жасауға қол жеткізді.

Ерте өмір

Шоунинг 1959 жылы Виттенберг университетін музыка бакалавры дәрежесімен бітірді. Ол Парижде Надя Булангерден екі жыл (1959–1961) музыка композициясын оқыды және 1966 жылы Стэнфорд университетінен D. M. A. дәрежесін алды, онда ол Лиланд Смитпен оқыған. Шоунинг 1975 жылы Стэнфорд университетінде Музыка және акустика бойынша компьютерлік зерттеулер орталығының (CCRMA) негізін қалаушы директоры болды. Шоунинг сондай-ақ бірнеше жыл бойы Париждегі IRCAM-да жұмыс істеді.

Жеке өмір

Шоунинг Элизабет Келлерге үйленді және олардың Джон мен Марианна есімді екі баласы болды. Джонның екінші әйелі Морин (Дуди) Тиерней, және олардың Джеймс Скотт деген бір баласы бар. Ол Виттенберг университетін бітірген.

Танымал композициялар

Шоунингтің ең танымал шығармаларының бірі – "Стрия" (1977). Ол IRCAM-ның тапсырысы бойынша Институттың алғашқы маңызды концерттік сериясы – "20 ғасырдың перспективалары" үшін жазылған. Оның композициясы әйгілі FM алгоритмі мен музыкадағы алтын қатынасты (1.618) қолдануының арқасында гармониясыз дыбыстармен ерекшеленеді. Басқа да танымал композициялардың қатарында "Turenas" (1972) бар, ол 360 градус кеңістікте дыбыстардың қозғалып келе жатқан сияқты сезімін тудырған алғашқы электрондық шығармалардың бірі болды. "Phoné" (1980–1981) арқылы ол FM технологиясын дауыс синтезімен бірінші болып үйлестірді.