Кіріспе

Американдық композитор және электрондық музыкант (туған 1939)

Венди Карлос (туған Уолтер Карлос, 14 қараша, 1939) – американдық музыкант және композитор, электрондық музыкасы және киноға жазған музыкасымен танымал. Род-Айленд штатында туып өскен Карлос Браун университетінде физика және музыканы оқыды. 1962 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп, Колумбия университетінде музыка композициясын оқыды. Қаланың Колумбия-Принстон электрондық музыка орталығында түрлі электрондық музыканттармен және техниктермен оқып, жұмыс істеген Карлос Роберт Мугтың алғашқы коммерциялық клавиатуралық аспабы – Муг синтезаторының дамуына көмектесті. Карлос 1968 жылғы «Switched On Bach» альбомымен танымал болды, ол Иоганн Себастьян Бахтың музыкасы Муг синтезаторында орындалған нұсқасы еді. Бұл альбом 1970 жылдары синтезатордың қолданылуын кеңейтуге көмектесті және оған үш «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Оның коммерциялық сәттілігі классикалық музыканың синтезделген адаптациялары, сондай-ақ эксперименталды және эмбиент музыкасын қамтитын тағы бірнеше альбомдарға әкелді. Ол Стэнли Кубриктің «Механикалық апельсин» (1971) және «Тілсіздік» (1980) фильмдеріне, сондай-ақ Уолт Дисней Продакшнс үшін «Трон» (1982) фильміне музыка жазды. 1979 жылы Карлос трансгендерлік мәселелерге қатысты қоғамдық назарды аударды, өзінің 1968 жылдан бері әйел ретінде өмір сүріп келе жатқанын және 1972 жылы жынысын ауыстыру операциясын жасағанын мәлімдеді. 2020 жылдың мәліметі бойынша, Карлостың дискографиясының көп бөлігі қайта басылмады және оған стриминг немесе жүктеу платформалары үшін цифрлық таратуға лицензия берілмеген.

Ерте өмір

Карлос Род-Айленд штатының Паутукет қаласында жұмысшы ата-анасының екі баласының ағасы болып дүниеге келді. Алғашқы шығармасын – "Кларнет, аккордеон және фортепианоға арналған трио" деп он жасында жазды. Карлос Паутукеттегі католик орта мектебінде оқыды. 1953 жылы, он төрт жасында, Карлос жоғары сынып оқушыларына арналған ғылыми жарыс – Вестингхаус ғылым жәрмеңкесіне компьютер жасап, стипендия жеңіп алды. 1958 жылдан 1962 жылға дейін Карлос Браун университетінде оқыды және музыка мен физика мамандығы бойынша бітірді. Оқу кезеңінде электронды музыка сабақтарын бейресми түрде өткізді. Ол бұл жұмысты "шын мәнінде ұнамды кәсіп" деп атады және оны өте пайдалы тәжірибе деп санады. Моог Карлостың өзінің құралдарына қатысты кең және егжей-тегжейлі, бірақ әрқашан конструктивті сын айтқанын, әр модульді жақсарту бойынша ұсыныстар бергенін, тіпті корпус пішіндері мен өлшемдеріне дейін ескергенін айтты. Моог Карлосты синтезатордың көптеген мүмкіндіктерін ойлап тапқан деп есептейді. Синтезатордың түпкілікті өндіріс үлгісіне енген көптеген мүмкіндіктер оған арнайы жасалған модульдерде пайда болды, соның ішінде сенсорлық пернетақта, портменто басқаруы, тұрақты фильтр жинағы және 49 осцилляторлық полифониялық генератор жинағы, аккордтар мен арпеджиолар жасауға мүмкіндік берді. 1966 жылы Карлос кішкентай Moog синтезаторына ие болды, оны теледидарлық жарнамаларға дыбыс эффектілері мен джинглдерді жазу үшін пайдаланды, бұл оған "100 доллардан 1000 долларға дейін" табыс әкелді. Карлос 1960-шы жылдары Колумбия-Принстон электронды музыка орталығының студенті ретінде бірнеше шығарма жазды. Олардың екеуі қайта жазылып, "By Request" (1975) альбомында жарық көрді: "Фортепиано мен екі динамикке арналған диалогтар" (1963) және "Фортепиано мен электронды дыбысқа арналған эпизодтар" (1964), екеуінде де Филипп Рамей фортепианода орындады. Үшіншісі, "Флейта мен электронды дыбыстарға арналған вариациялар" (1964, флейтада Джон Хейсс) 1965 жылы Turnabout Records "Электронды музыка" жинағында жазылып шығарылды. Студенттік кезеңде жазылған, бірақ жарық көрмеген басқа да белгілі шығармалар: "Фортепиано мен таспаға арналған эпизодтар" (1964), "Баяндаушы мен таспаға арналған помпоздықтар" (1965) және "Ной" (1965) – оркестрмен электронды музыканы үйлестірген екі сағаттық опера. Карлостың алғашқы коммерциялық альбомы – "Moog 900 Series – Electronic Music Systems" (1967), Moog синтезаторының техникалық аспектілеріне кіріспе, ол тоғыз минуттық бір жақты моно LP ретінде шығарылды және Эд Стоукс айтқан. Жазу үшін алған сыйақысының бір бөлігі Moog жабдықтарынан тұрды, ал Moog өнімдерін дамытуға қосқан үлесі үшін және оның қысқа мерзімді электронды музыка журналына жазған мақалалары үшін ол нақты талаптарына сәйкес жасалған Moog жабдықтарын жеңілдікпен сатып ала алды. "Switched On Bach" күтпеген коммерциялық және сындық сәттілікке ие болды, Гленн Гульд оны "онжылдықтың альбомы" деп атады және синтезаторды нағыз музыкалық аспап ретінде таныстыруға көмектесті. 1968 жылдың қараша айында Канадалық телерадиокомпаниясының "CBC AM" бағдарламасы Уолтер Карлоспен Moog таңдауы мен қолданылуы туралы сирек сұхбат жүргізді. Биограф Аманда Сьюэллдің айтуынша, Карлос альбомның ешбір жерінде суретке түспеген, тек түпнұсқа мұқабасының артқы жағында аты (Уолтер Карлос ретінде) көрсетілген. "Newsweek" журналы Карлосқа "Болашақтың Steinway-іне қосылу" деген тақырыппен толық бет арнады. Карлос альбомнан таңдалған шығармаларды Сент-Луис симфониялық оркестрімен бірге синтезатормен сахнада орындады. "Switched On Bach" альбомының күтпеген сәттілігі Карлосқа үлкен қысым жасады. Ол осы кезде жынысын өзгерту процесінің ортасында болды және жеке мазақтан және физикалық шабуылдан қорқып, оның музыкалық мансабына осы жағдайдың кері әсерін тигізуі мүмкін деп алаңдады. Биограф Аманда Сьюэллдің айтуынша, Сент-Луистегі өнер көрсету оған өте қиын болды – ол өзін Уолтер ретінде көрсетуді жек көреді, ол үшін оған дауысын түмендетуі, макияжбен бес сағаттық сақалды имитациялауы және парик киіп, жалған бакенірлерді жабыстыруы керек болды. Бала кезінде қорлыққа ұшырағандықтан және зорлық-зомбылық көргендіктен ол көпшілік алдында көрінуден қатты қорқып, оқиғадан бұрын тіпті өмірден қол жұмбауды ойлап, Сент-Луиске дейін жылап келді. Бұл Карлос студенттік кезеңінен кейін жасаған екі тікелей өнер көрсетуінің бірі болды, екіншісі – 1997 жылы "Bach at the Beacon" үшін Курцвейл барокко ансамблімен бірге. 1970 жылы альбом "Грэмми" сыйлығын ең үздік классикалық альбом, ең үздік классикалық орындау – аспаптық солист немесе солистер (оркестрмен немесе одан без) және ең жақсы инженерленген классикалық жазба номинациялары бойынша жеңіп алды. Карлос "The Well Tempered Synthesizer" альбомын шығарды, онда әртүрлі композиторлардың шығармалары синтезаторда орындалды. 1969 жылдың қараша айында шыққан альбом Billboard 200 тізімінде 199-орынға жетті және екі "Грэмми" номинациясын алды. Екі альбомның сәттілігі Карлосқа 1971 жылы Элкиннің кеңірек Нью-Йорк үйіне көшуге мүмкіндік берді.

1970 жылдар

"Бахқа ауыстырылған" альбомы шыққаннан кейін Карлосқа Джон Стерджестің режиссерлік еткен "Құланғандар" (1969) және Стэнли Кубриктің режиссерлік еткен "Механикалық апельсин" (1971) екі ғылыми-фантастикалық фильмінің саундтрегін жасау шақыруы келіп түсті. "Құланғандар" фильмінің режиссерлері саундтрек туралы ойларын өзгерткен соң, Карлос Кубрикпен жұмыс істеуді жөн көрді, себебі ол және Элкинд оның бұрынғы фильмдерінің жанкүйерлері еді, ол былай деді: "Біз ақыры Стэнли Кубриктің адвокатымен жақын байланысы бар адаммен сөйлестік. Кенеттен Лондонға ұшуға шақыру алдық". Карлос бұл ұсыныс туралы білгенге дейін кітапты оқып, оған негізделген "Уақыттың қадамдары" атты пьеса жаза бастады. 1972 жылы Стэнли Кубриктің "Механикалық апельсин" фильміне арналған саундтрек шықты, ол Генри Пурселл, Бетховен және Джоаккино Россинидің синтезделген және классикалық музыкасын, сондай-ақ вокодердің алғашқы қолданылуын біріктірді. Альбом Billboard 200 тізімінде 146-шы орынға жетті. Содан кейін сол жылы Карлос соңғы саундтрекке енбеген музыкадан "Уолтер Карлостың Механикалық апельсині" альбомын шығарды. Карлос бұл жобаны "көп көңіл көтеруге мүмкіндік берген, ләззатты кәсіп" деп сипаттады. Ол жануарлар мен табиғаттың жазбаларын синтезделген дыбыстармен біріктіріп, кейде мелодияларды қолдана отырып, дыбыстық ландшафтар жасады. Альбом Billboard 200 тізімінде 168-ші орынға ие болды және кейінгі жылдары эмбиент және жаңа дәуір жанрларын дамытқан басқа суретшілерге әсер етті. 1973 жылы Columbia/CBS Records Карлостан синтезделген классикалық музыканың тағы бір альбомын жасау туралы көптеген өтініштер алды. Ол бұл өтінішке келісіп, "Бахқа ауыстырылған" альбомының жалғасын жасауды шешті, ол ол және Элкинд синтезаторға ең қолайлы шығармаларды іздеуден басталды; екеуі №2 сюитадан, ля минорындағы және мажордағы екі бөлімді туындылардан, Анна Магдалена Бахқа арналған дәптерден сюитадан және ре мажордағы №5 Бранденбург концертінен үзінділер таңдады. Соңғысындағы кейбір бөлімдерде Yamaha E 5 Electone органы қолданылды, себебі сенімді полифониялық пернетақта әлі дамытылмаған еді. Нәтижесінде, "Бахқа ауыстырылған II" альбомы 1973 жылы шықты және алғашқы бес аптада АҚШ-та 70 000-нан астам дана сатылды. "Бахқа ауыстырылған II" альбомынан кейін Карлос тағы да музыкалық бағытын өзгертті. 1971 жылы ол және Элкинд Columbia Records компаниясынан әрбір жаңа альбомының басылымдарына қайта жауап беруге арналған төлемді карточканы қосуды сұрады, нәтижесінде оның болашақ шығармаларының тақырыбына қатысты көптеген ұсыныстар түсті. Алынған идеялар екіге бөлінді: кейбіреулері классикалық бейімделулерді, ал басқалары Карлостың түпнұсқалық шығармаларын көбірек сұрады. Карлос: "Егер мен бірнеше минут музыка үшін айлар бойы жұмсасам, мен әрине, тек қана бұрынғы музыканы қайта өңдеумен шектеле қоймаймын", - деп шешті және "жаңа идеяларды бағыттау, ескілерін қайта өңдеу" процесін бастады. 1974 жылдың ортасына қарай Карлос пен Элкинд Moog синтезаторында жазу үшін әр түрлі стильдегі тректерді таңдады, бұл Карлос үшін аспаптың икемділігін көрсеткендіктен босаңсытушы болды. 1975 жылы "Сұраныс бойынша" альбомы шықты, онда Бах, Вагнер, Чайковскийдің шығармалары, Карлостың 1960-шы жылдардағы екі шығармасы, сондай-ақ The Beatles тобының "Eleanor Rigby" және Том Джонстың орындауындағы "What's New Pussycat?" әндері кірді. "Сұраныс бойынша" альбомын 1980 жылы синтезаторда ойнатылған Бахтың барлық алты Бранденбург концертін қамтитын "Бахқа ауыстырылған Бранденбургтер" атты қос альбомы ілесіп шықты.

1980 жылдар

Карлос Кубрикпен бірге оның психологиялық қорқынышты фильмі "Шырақ" (1980) үшін музыка жазды. Фильм түсірілімі басталар алдында Карлос пен Элкинд музыкалық шабыт алу үшін Кубриктің ұсынысымен кітапты оқыды. Карлос фильмге толық электрондық музыка жазды, бірақ Кубрик монтаждау кезінде басшылық ретінде қолданған бірнеше авангард композиторларының жазбаларын пайдаланды. Карлос пен Элкинд мұны 1980 жылдың мамырында фильмнің көрсетіліміне шақырылғанға дейін білмеді, және олар Кубриктің әрекеттеріне ашуланды. Олардың тәжірибесі композитор Алекс Норттың тәжірибесімен ұқсас болды, ол Кубриктің "2001: Ғарыш саяхаты" үшін толық оркестрлік саундтрек жазып, бірақ фильмнің әлемдік премьерасында Кубрик фильмді монтаждағанда қолданған жолдамалық тректерге байланысты бүкіл саундтректі тастағанын анықтады. 1980 жылы Warner Bros. Records компаниясы шығарған "Шырақ" (Original Motion Picture Soundtrack) альбомында Карлос пен Элкиндке екі трек қана тиесілі болды: негізгі тақырып және "Rocky Mountains", ал біріншісі Гектор Берлиоздың "Симфония фантастикалық" шығармасының "Dies Irae" бөлімінің жаңаша түсіндірілуі. Биограф Аманда Сеуэлл Карлос пен Элкиндтің агенті Люси Кроллдің өзінің іс қағаздарында дуэт бастапқыда Кубрикті сотқа беруді қарастырғанын көрсететін жазба жазғанын анықтады, бірақ Сеуэлл бірнеше беткейден кейін Кроллдің "Контрактқа қол қойылмаған" деп жазған тағы бір жазбасын тапты. Карлос пен Элкинд Кубрикпен "қол алысып" келісім жасаған, сондықтан заңдық шараларға жүгіну мүмкіндігі болмады. Карлос музыкасының кейбірінің шығарылуына қатысты құқықтық мәселелер болды, бірақ оның көп бөлігі 2005 жылы оның екі томдық жинақ альбомы "Rediscovering Lost Scores" құрамында қолжетімді болды. "Шырақ" жұмысы аяқталғаннан кейін, 1980 жылы күйеуімен бірге Францияға көшіп келген Элкинд Карлоспен ұзақ жылдық ынтымақтастығын тоқтатты. Карлос Нью-Йоркте қалды, Гринвич Виллидждегі жаңа бизнес-серіктесі Аннемари Франклинмен бірге бөлмеде тұрды. Ол жаңа, қайта жаңартылған студиясын орналастырды, ол жабдықты ақ шудан және радио мен теледидар сигналдарының сыртқы бұзылыстарынан қорғау үшін Фарадей клеткасына салынған. Карлос Франклинмен алғашқы жобасы 1980 жылы басталды, осы кезде The Walt Disney Company одан "Tron" (1982) ғылыми-фантастикалық фильміне саундтрек жазуды сұрады. Карлос келісті, бірақ ол тек электрондық музыкамен ғана композициялауды қаламай, өзінің музыкалық идеяларымен оркестрді қосуды көздеді. Ол олардың талаптары "қатаң түрде белгіленгенін, кеңістік аз болғанын және бұл оны қызықтырғанын" еске алды. "Tron: Original Motion Picture Soundtrack" 1982 жылы шықты және Billboard 200 тізімінде 135-орынға жетті. Карлос өзінің саундтректерін жеке альбомында шығаруды жоспарлады, бірақ Columbia/CBS бұл перспективаға қызығушылық танытпады. Альбомда 35 ноталық октаваның алғашқы мысалы бар. 1988 жылдың қазанында шыққан "Петр және қасқыр/Жануарлар карнавалының екінші бөлігі" 1989 жылы балаларға арналған ең жақсы альбом үшін Грэмми сыйлығына ұсынылды.

1990-2000 жылдар

"Switched On Bach" альбомының 25 жылдығына орай Карлос альбомды өзінің цифрлық аспаптары мен жазу әдістерімен қайта жазды. 1992 жылы Telarc Records лейблында шыққан "Switched On Bach 2000" альбомын жасауға шамамен бір жарым жыл кетті; Карлос жобаға шамамен 3000 сағат жұмсалды деп есептейді, ол бірнеше цифрлық аудио жұмыс станциясы бағдарламалық қамтамасының, соның ішінде Pro Tools қолданылуын қамтыды. Муг синтезаторы тек бір рет қолданылды; қалғаны 13 заманауи синтезаторда орындалды. Альбом сонымен қатар Dolby Surround дыбысын араластыруға жасаған алғашқы қадамын белгіледі. Карлос британдық "Жаңа әлем" (1998) фильміне саундтрек жазды, ол "Woundings" деп те белгілі, режиссері Роберта Хэнли, ал негізі Джефф Нунның пьесасы. Карлос өзінің музыкасының стилін былай түсіндірді: "Маған қорқынышты нәрселер жасауға және ішкі психологиялық көңіл-күй суреттерін салуға еркіндік берілді, және фильм осылай қалыптасты". 1998 жылдан бастап Карлос студиялық альбомдарын цифрлық түрде қайта жаңарта бастады, нәтижесінде 1999 жылы шыққан "Switched On Box Set" жинағында оның төрт синтезделген классикалық альбомы болды. 2005 жылы екі томдық "Rediscovering Lost Scores" жинағы жарық көрді, онда бұрын жарық көрмеген материалдар, соның ішінде "Woundings" саундтрегі және "A Clockwork Orange", "The Shining" және "Tron" фильмдері үшін жазылған, бірақ фильмдерде қолданылмаған музыка бар.

Жыныстық ауысу

Карлос өзінің жыныстық дисфориясын ерте жасында сезінді, ол былай деп еске алады: "Шамамен бес немесе алты жаста болған кезде, өзімді кішкентай қыз деп сендіріп, ұзақ шашты және қыздар киімдерін көбірек ұнататынмын, ал ата-анам неге мұны түсінбеді деп білмеймін". Браун университетінде оқып жүргенде ол бір қызбен кездесіп, "оған қатты қызғанып, өзімді ұтып алдым" деді. Бұл Карлос үшін мәселе туғызды, өйткені "Бахқа ауыстырылған" (Switched On Bach) альбомы 1968 жылдың қазан айында шыққаннан кейін күтпеген оқиғаға айналды. Сент-Луис симфониялық оркестрімен бірге альбомнан үзінділерді тікелей эфирде орындауға дейін Карлос көпшілік алдында пайда болудан қорқып, қонақ үй бөлмесінде жылады. Содан кейін ол жалған бакенірлер мен еркектерге арналған шашты киіп, қауырсын қарындашымен мойнындағы қылды суреттеді, еркектей көріну үшін. Ол Кубрикті кездестіргенде де, 1970 жылы "Дик Каветт Шоуында" (The Dick Cavett Show) пайда болғанда да солай жасады. Бірақ маркетингтік себептермен ол тағы екі альбомды Уолтер Карлос ретінде шығарды (1973 жылғы "Switched On Bach II" және 1975 жылғы "By Request"). Сот ісі соттан тыс шешілді, Момус әнді CD-нің келесі басылымдарынан алып тастауға келісті және 30 000 доллар заңдық шығындарды төледі.

Жарияланған өмірбаяны

Музыктанушы Аманда Сьюэллдің «Венди Карлос: Өмірбаяны» атты өмірбаяны 2020 жылы Оксфорд университетінің баспасында жарық көрді. Автор суретшінің өзімен немесе оған жақын адамдармен тікелей сұхбат ала алмағанымен, сыншылар тарапынан жағымды бағаланды. Карлос жеке сайтында бұл еңбекті өзінің және қайтыс болған ата-анасының өмірін бұрмалап көрсететін «жалган» деп сипаттайды.

Басқа қызмет түрлері

Карлос 1971 жылғы маусымда шыққан Whole Earth Catalog журналына сол кездегі қолжетімді синтезаторлар туралы шолу жазып, Moog, Buchla және Tonus (aka ARP) жүйелерін салыстырды. Ол EMS Putney және Minimoog сияқты кішкентай жүйелерді "ойыншықтар" және "пайда табуға бағытталған өнімдер" деп есептеді. Карлос күн тұтылуын фотоға түсіруде де шебер. Оның жұмысы NASA сайтында жарияланды және Sky & Telescope журналының мұқабасында жарық көрді. Ол қараңғы бөлмедегі техникалар мен цифрлық композицияларды пайдалану арқылы күн тұтылу фотосуреттеріндегі динамикалық диапазонды кеңейтудің әртүрлі әдістерін жасады.