Кіріспе

Электрондық музыка – электрондық музыкалық аспаптарды, схемалық негіздегі музыкалық технология мен бағдарламалық қамтамасыз етуді немесе жалпы мақсаттағы электрониканы (мысалы, жеке компьютерлерді) қолданатын музыка жанрларының тобы. Оған электрондық және электромеханикалық құралдармен жасалған музыка (электроакустикалық музыка) кіреді. Таза электрондық аспаптар дыбыс генерациясы үшін толығымен схемаға негізделген, мысалы электрондық осциллятор, термен немесе синтезатор сияқты құрылғыларды пайдалану. Электромеханикалық аспаптарда ішектер, соққыштар және магниттік түйреуіштер, қуат күшейткіштері мен динамиктер сияқты механикалық бөліктер болуы мүмкін. Мұндай электромеханикалық құрылғыларға тельгармония, Хаммонд органы, электр пианино және электр гитарасы жатады. Алғашқы электрондық музыкалық құрылғылар 19 ғасырдың соңында дамыды. 1920-1930 жылдары бірнеше электрондық аспаптар пайда болды және олармен алғашқы композициялар жазылды. 1940 жылдары магниттік аудиотаспа музыканттарға дыбыстарды жазуға және оларды таспаның жылдамдығын немесе бағытын өзгерту арқылы өңдеуге мүмкіндік берді, бұл 1940 жылдары Египетте және Францияда электроакустикалық таспа музыкасының дамуына әкелді. 1948 жылы Парижде құрылған Musique concrète табиғи және өнеркәсіптік дыбыстардың жазылған үзінділерін монтаждау негізінде құрылды. Тек электрондық генераторлардан алынған музыка алғаш рет 1953 жылы Германияда Карлхайнц Штокхаузен тарапынан жасалды. Электрондық музыка сондай-ақ 1950 жылдары Жапонияда және АҚШ-та пайда болды, ал сол онжылдықта компьютерлермен алгоритмдік композиция алғаш рет көрсетілді. 1960 жылдары цифрлық компьютерлік музыканың негізін қалаушылар болды, тікелей эфирдегі электроникада жаңарулар орын алды және жапондық электрондық музыкалық аспаптар музыка индустриясына ықпал етуді бастады. 1970 жылдардың басында Moog синтезаторлары мен барабан автоматтары синтезделген электрондық музыканы танымал етуге көмектесті. 1970 жылдары электрондық музыканың танымал музыкаға елеулі әсері басталып, полифониялық синтезаторлар, электрондық барабандар, барабан автоматтары және диско, краутрок, жаңа толқын, синт-поп, хип-хоп және EDM сияқты жанрлардың пайда болуы арқылы айналмалы аспаптар қолданылды. 1980 жылдардың басында Yamaha DX7 сияқты жаппай өндірілген цифрлық синтезаторлар танымал болды және MIDI (Музыкалық аспаптардың цифрлық интерфейсі) әзірленді. Сол онжылдықта синтезаторларға көбірек сену және бағдарламаланатын барабан машиналарын қабылдау арқылы электрондық танымал музыка көш бастады. 1990 жылдары үнемі арзандайтын музыкалық технологияның таралуымен электрондық музыка өндірісі танымал мәдениеттің орнықты бөлігіне айналды. 1989 жылы Берлинде басталған Love Parade 1 миллионнан астам келушімен ең ірі көшелік тойға айналды, бұл электрондық музыканың басқа да осындай танымал мерекелеріне шабыттандырды. Қазіргі заманғы электрондық музыка көптеген түрлерді қамтиды және эксперименталды өнер музыкасынан электрондық би музыкасы сияқты танымал формаларға дейін жетеді. Поп электрондық музыка 4/4 өлшемінде ең жақсы танылады және бұрынғы формаларға қарағанда негізгі ағыммен байланысты, олар нарықта танымал болған.

Шығуы: 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында

ХХ ғасырдың басында жаңа пайда бола бастаған электроникамен тәжірибе жасау, алғашқы электронды музыкалық аспаптардың құрылуына әкелді. Бұл бастапқы өнертабыстар сатылмады, олардың орнына демонстрациялар мен қоғамдық өнер көрсетулерде қолданылды. Көрермендерге аспаптарға арналған жаңа шығармалардың орнына, бұрыннан бар музыканың үлгілері ұсынылды. Кейбірлері жаңалық саналса да, қарапайым ырғақтарды ғана шығарды, ал Тельгармония оркестрлік аспаптардың дыбыстарын үлкен дәлдікпен синтездеді. Ол халықтың қызығушылығын арттырып, телефон желілері арқылы музыка таратуда коммерциялық табысқа жетті. Сол кездегі музыкалық дәстүрлерді сынға алғандар осы дамуларда үлкен мүмкіндіктерді көріп тұрды. Ферруччо Бусони электронды аспаптардың мүмкіндіктерін пайдаланып, микротонды музыка жазуға шақырды. Ол болашақ музыкада машиналардың қолданылатынын болжап, "Музыканың жаңа эстетикасының сызбасы" (1907) атты ықпалды еңбегін жазды. Франческо Балилья Прателла және Луиджи Руссоло сияқты футуристер машиналардың дыбыстарын бейнелеу үшін акустикалық шуды қолданып музыка шығаруды бастады. Олар "Шу өнері" (1913) атты маңызды манифестінде электрониканың дыбыс тембрін кеңейтетінін болжады.

Ертедегі шығармалары

Вакуумдық түтіктердің дамуы кішкентай, күшейтілген және орындауға ыңғайлы электрондық аспаптарға жол ашты. Атап айтқанда, термен, ондес Мартенот және траутоний 1930 жылдардың басында коммерциялық түрде өндірілді. 1920 жылдардың соңынан бастап электрондық аспаптардың пайдалылығының артуы Джозеф Шиллингер және Мария Шуппель сияқты композиторлардың оларды пайдалануына әсер етті. Олар көбінесе оркестрлерде қолданылды, және көптеген композиторлар термен үшін, әдетте струналы аспаптармен орындалатын партиялар жазды. Бұл мүмкіндіктерді микротондық музыканы қолдайтындар, мысалы, Чарльз Айвз, Димитриос Левидис, Оливье Мессиан және Эдгар Варез пайдаланды. Сонымен қатар, Перси Грейнджер терменді тұрақты тонациядан толығымен бас тарту үшін қолданды, ал Гавриил Попов сияқты орыс композиторлары оны акустикалық шу музыкасындағы шудың көзі ретінде қарастырды.

Эксперименттерді жазу

Алғашқы жазба технологиясының дамуы электрондық аспаптардың дамуымен қатар жүрді. Аудионы жазу мен қайта өндірудің алғашқы құралы 19 ғасырдың соңында механикалық фонографпен ойлап табылды. Пластинка ойнатқыштар әдеттегі үй шаруашылығына жататын затқа айналды, ал 1920 жылдары композиторлар оларды өнер көрсетулерде қысқа жазбаларды ойнату үшін пайдаланды. 1925 жылы электрлік жазу енгізілгеннен кейін пластинка ойнатқыштармен тәжірибелер көбейді. Пол Хиндемит пен Эрнст Тох 1930 жылы аспаптар мен вокалдың жазылған үнтаспаларын өзгертілген жылдамдықпен үйлестіре отырып, бірнеше шығарма жазды. Осы техникалардың ықпалымен Джон Кейдж 1939 жылы жазылған дыбыстардың жылдамдығын өзгерту арқылы "Қиял пейзажы №1" шығармасын жазды. Композиторлар жаңа дамыған дыбыспен кино технологиясын тәжірибелеп көре бастады. Жазбаларды тіркестіріп, Тристан Цара, Курт Швиттерс, Филиппо Томасо Маринетти, Уолтер Раттман және Дзига Вертов сияқтылар дыбыстық коллаждар жасады. Бұдан өзге, технология дыбысты графикалық түрде жасауға және өңдеуге мүмкіндік берді. Бұл әдістер Германия мен Ресейдегі бірнеше фильмдерге саундтректер жасауға, сондай-ақ АҚШ-тағы танымал "Доктор Джекилл және мистер Хайд" фильміне қолданылды. Норман Макларен 1930 жылдардың соңынан бастап графикалық дыбыспен тәжірибелерді жалғастырды.

Электроакустикалық музыка

Алғашқы практикалық аудиотаспалық магнитофон 1935 жылы таныстырылды. Технологияны жақсарту AC бұрмалау техникасын қолдану арқылы жүзеге асты, бұл жазу сапасын едәуір арттырды. 1942 жылға қарай стерео дыбыста жазбалар жасала бастады. Бұл жетістіктер бастапқыда Германияда ғана қолданылса, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін магнитофондар мен таспалар АҚШ-қа әкелінді. Осылар 1948 жылы алғашқы коммерциялық магнитофонның негізі болды. 1944 жылы, магниттік таспа композициялық мақсаттар үшін қолданылғанға дейін, египеттік композитор Халим Эль-Даб, Каирде студент кезінде, ежелгі заар обрядының дыбыстарын жазу үшін көлемді сымдық диктофоны пайдаланды. Эль-Даб Таяу Шығыс радиосы студиясында жазылған материалды реверберация, эхо, вольтаж бақылау және қайта жазу арқылы өңдеді. Нәтижесінде пайда болған нәрсе – таспалық музыканың ең алғашқы композициясы деп саналады. Аталған шығарма "Заардың көрінісі" деп аталды және 1944 жылы Каирдегі өнер галереясында көрсетілді. Оның таспаға негізделген композициядағы алғашқы тәжірибелері сол кезде Египеттен тыс жерлерде кеңінен танылмағанмен, Эль-Даб 1950-ші жылдардың соңында Колумбия-Принстон электронды музыка орталығында электронды музыка саласындағы келесі жұмыстарымен де белгілі болды.

Конкреттік музыка

1940-жылдардың басында Франция радиодиффузиясында (RDF) Studio d'Essai-мен жұмыс істегеннен кейін Пьер Шеффер musique concrète теориясы мен практикасын қалыптастырды. 1940-жылдардың соңында Шеффер шелак пластинкаларын пайдалана отырып, дыбыс негізінде композиция жасау бойынша алғашқы тәжірибелер жүргізді. 1950 жылы musique concrète әдістері магниттік таспа машиналарының көмегімен дыбысты өңдеу тәсілдерін – жылдамдықты өзгерту (пичті өзгерту) және таспаны тігізу сияқты мүмкіндіктерді зерттеу арқылы кеңейтілді. 1948 жылдың 5 қазанында RDF Шеффердің «Теміржолдар туралы этюд» атты шығармасын эфирге шығарды. Бұл «Cinq études de bruits» жинағының алғашқы «бөлімі» болды және студиялық жұмыстардың және musique concrète (немесе акусматикалық өнердің) басталуын белгіледі. Шеффер диск кесу станогын, төрт дискофонды, төрт каналды микшерді, фильтрлерді, эхо-камераны және портативті жазба құрылғысын қолданды. Содан көп ұзамай Пьер Генри Шеффермен ынтымақтастыққа түсті, бұл серіктестік электронды музыканың бағытына терең және ұзақ әсер етті. Шеффердің тағы бір әріптесі Эдгард Варез камералық оркестр мен таспаға арналған «Шөлдер» атты шығарманы жасай бастады. Таспа бөлімдері Пьер Шеффердің студиясында жасалып, кейін Колумбия университетінде қайта жөнделді. 1950 жылы Шеффер Париждегі Музыка мектебінде musique concrète-тің алғашқы қоғамдық (эфирлік емес) концертін өткізді. «Шеффер үндеу күшейткіш жүйесін, бірнеше дискофондар мен микшерлерді пайдаланды. Өнім жақсы болмады, себебі дискофондарды тікелей монтаждауға қолдану бұрын ешқашан жасалмаған еді». Содан кейін сол жылы Пьер Генри Шеффермен бірлесіп «Бір адамға арналған симфония» (1950) – musique concrète-тің алғашқы маңызды шығармасын жазды. 1951 жылы Парижде, бұл әлемдік маңызды тенденцияға айналған RTF электронды музыканы өндіру үшін алғашқы студияны құрды. Сондай-ақ 1951 жылы Шеффер мен Генри нақты дыбыстар мен дауыстарға арналған «Орфей» операсын жасады. 1951 жылға қарай Шеффердің, композитор-перкуссионист Пьер Генридің және дыбыс инженері Жак Пуллиннің жұмысы ресми түрде мойындалды және RTF-де Парижде The Groupe de Recherches de Musique Concrète, Club d 'Essai de la Radiodiffusion Télévision Française құрылды, бұл ORTF-тің алдағысы болды.

Электрондық музыка, Германия

Карльхайнц Стокхаузен 1952 жылы Шаффердің студиясында қысқа ғана уақыт жұмыс істеді, содан кейін көп жылдар бойы WDR Кёльннің Электрондық музыка студиясында еңбек етті. 1954 жылы қазіргі кезде нақты электрлік және акустикалық композициялардың пайда болуы орын алды – акустикалық аспаптар манипуляцияланған немесе электрондық түрде жасалған дыбыс жазбаларымен толықтырылды немесе үйлесімде болды. Сол жылы үш маңызды шығарманың тұңғыш көрсетілімі болды: Варезедің камералық ансамбль және таспаға арналған «Дезерті», сондай-ақ Отто Луенинг пен Владимир Уссачевскийдің екі туындысы: Луисвилл симфониясы үшін «Рапсодиялық вариациялар» және оркестр мен таспаға арналған «Циклдар мен қоңыраулардағы поэма». Ол Шаффердің студиясында жұмыс істегендіктен, Варезе шығармасының таспалық бөлімі электрондық емес, көбінесе нақты дыбыстарды қамтиды. «Желді аспаптар, соққы аспаптары және фортепианодан құралған топ зауыт шуларының, кеме сиреналары мен қозғалтқыштарының өңделген дыбыстарын екі динамик арқылы алмастырып орындайды». Гамбургте өткен «Дезерт» операсының неміс тіліндегі тұңғыш көрсетілімін Бруно Мадерна дирижерлік етті, ал таспаны басқаруды Карльхайнц Стокхаузен жүзеге асырды. Стокхаузен электрондық түрде жасалған дыбыстарды салыстырмалы дәстүрлі оркестрлермен екі рет біріктірді – «Mixtur» (1964) және «Hymnen, dritte Region mit Orchester» (1967) шығармаларында. Стокхаузеннің айтуынша, оның тыңдаушылары оның электрондық музыкасы оларға «ғарыш» сезімін, ұшу сезімін немесе «қиял әлемінде» болуды сыйлағанын жеткізген.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында электронды музыка 1939 жылы Джон Кейдж "Қиял пейзажы" атты туындысын жариялағанда пайда болды, бірінші бөлімінде екі өзгермелі жылдамдықты дискі, жиілік жазбалары, тынышталған фортепиано және тарелка қолданылды, бірақ электрондық өндіріс құралдары болған жоқ. Кейдж 1942 және 1952 жылдар аралығында тағы бес "Қиял пейзажы" шығарды (біреуі алынып тасталды), көбінесе соққы аспаптар ансамблі үшін, бірақ 4-ші нөмірі он екі радиоға, ал 1952 жылы жазылған 5-ші нөмірі 42 жазбаны пайдаланады және магниттік таспа ретінде жүзеге асырылуы тиіс. Отто Луенингтің сөзіне сәйкес, Кейдж 1954 жылы Донауэшингенде "Уильямс Микс" туындысын сегіз динамик арқылы орындады, бұл оның болған ынтымақтастығынан үш жыл кейін болды. "Уильямс Микс" Донауэшинген фестивалінде сәтті өтті, онда ол "күшті әсер" қалдырды. "Магниттік таспаға арналған музыка" жобасы Нью-Йорк мектебінің мүшелері (Джон Кейдж, Эрл Браун, Кристиан Вольф, Дэвид Тюдор және Мортон Фельдман) құрды және 1954 жылға дейін үш жыл бойы жұмыс істеді. Кейдж бұл ынтымақтастық туралы былай деп жазды: "Осы әлеуметтік қараңғылықта Эрл Браун, Мортон Фельдман және Кристиан Вольфтің еңбектері жарқын жарық беруді жалғастыруда, себебі нотация, орындау және тыңдау сияқты бірнеше нүктелерде әрекеттер шабыттандырады". Кейдж 1953 жылы "Магниттік таспаға арналған музыка" жобасында жұмыс істеп жүргенде "Уильямс Микс" туындысын аяқтады. Топтың тұрақты орны болған жоқ, сондықтан олар Бебе және Луи Барронның студиясын қоса алғанда, коммерциялық дыбыс студияларында уақытты қарызға алуға мәжбүр болды.

Колумбия-Принстон орталығы

Сол жылы Колумбия университеті концерттерді жазу үшін алғашқы магнитофонын – кәсіби Ampex үлгісін сатып алды. Колумбия университетінің музыка факультетіндегі оқытушы Владимир Ушачевскийге бұл құрылғыны пайдалану тапсырылды, ол дереу онымен тәжірибелер жүргізе бастады. Герберт Раскол былай деп жазады: «Жылдам ол музыкалық аспаптарды жазып, оларды біріне-бірі үйлестіру арқылы қол жеткізе алатын жаңа дыбыстарға қызығушылық танытты». Ушачевский кейінірек: «Кенеттен магнитофонды дыбысты өңдеу құралы ретінде қарастыруға болатынын түсіндім» деді. Үш айдан соң, 1952 жылдың тамызында Ушачевский Лунингтің шақыруымен өз тәжірибелерін көрсету үшін Вермонт штатының Беннингтон қаласына сапарлады. Сол жерде екеуі бірнеше шығармалармен бірлесіп жұмыс істеді. Лунинг оқиғаны былай сипаттады: «Құлаққаптар мен флейтамен жабдықталған мен алғашқы магнитофондық композициямды жасауға кірістім. Екеуміз де шебер импровизатор едік, ал бұл құрал біздің қиялымызды оятып жіберді». 1956 жылы арнайы құрастырылған электрондық тізбектер мен магнитофондарды пайдалану арқылы толығымен жазылған (бірақ қазіргі түсінік бойынша синтезаторлар қолданылмаған).

КСРО

1929 жылы Николай Обухов термен принципімен салыстыратын "дыбыстық крест" (la croix sonore) ойлап тапты. 1930 жылдары Николай Ананьев "сонарды", ал инженер Александр Гуров — неовиоленаны, И. Ильсаров — илстонды, Римский Корсаков, Андрей Владимирович және А. Иванов — Эмиритонды ойлап тапты. 1956 жылы Вячеслав Месчерин Вячеслав Мещерин басқаруымен электромузыкалық аспаптар ансамблін құрды, онда терминдер, электр арфалар, электр органдар және КСРО-дағы алғашқы синтезатор "Экводин" пайдаланылды. 1970-ші жылдардың ортасында композитор Александр Зацепин меллотронның модификациясын — "оркестролланы" жасады. Балтық Совет Республикаларында да өз пионерлері болды: Эстон КСР-інде - Свен Грунберг, Литва КСР-інде - Гедрус Куприавичус, Латвия КСР-інде - Opus және Zodiac. Музыкалық бағдарламаны Кристофер Стречи жазды.

50-ші жылдардың ортасы мен аяғы

Компьютерлердің әсері 1956 жылы да жалғасты. Леярен Хиллер мен Леонард Айзексон аспаптық квартет үшін "Иллиак" сюитасын жазды, бұл алгоритмдік композицияны қолдана отырып жасалған компьютерлік композицияның алғашқы толық жұмысы болды. "Хиллер компьютерге белгілі бір стильдің ережелерін үйретуге болады, содан кейін оны сол стильде шығарма жазуға шақыруға болады" деді. Кейінгі жетістіктерге Белл зертханасындағы Макс Мэтьюс жасаған, 1957 жылы пайда болған ықпалды MUSIC I бағдарламасы кірді, ол электрондық музыка ойнатуға арналған алғашқы компьютерлік бағдарламалардың бірі еді. Вокодер технологиясы да осы ерте кезеңде маңызды жетістікке жетті. 1956 жылы Стокхаузен "Дениел кітабынан алынған мәтінге негізделген" "Gesang der Jünglinge" атты Кёльн студиясының алғашқы маңызды туындысын жазды. Сол жылы Реймонд Скотттың Clavivox синтезаторының өнертабысы да маңызды технологиялық даму болды. 1957 жылы Кид Балтан (Дик Рааймакерс) және Том Дизевельт Голландиядағы Philips студиясында жазылған "Song Of The Second Moon" атты тұңғыш альбомын шығарды. Әлемде жасалып жатқан жаңа дыбыстарға қоғамдық қызығушылық жоғары болды, мұны 1958 жылғы Брюссельдегі әлемдік көрменің Philips павильонында төрт жүзден астам динамик арқылы ойнатылған Варэзенің "Poème électronique" туындысының енгізілуінен де көруге болады. Сол жылы аргентиналық композитор Маурисио Кагел "Transición II" шығармасын жазды. Бұл жұмыс Кельн қаласындағы WDR студиясында жасалды. Екі музыкант пианинода орындады, біреуі дәстүрлі тәсілмен, екіншісі – струналарға, рамаға және корпусқа қағып. Тағы екі орындаушы тірі дыбыстарды алдын ала жазылған материалдардың болашағымен және оның бұрынғы жазбаларымен біріктіру үшін таспаны пайдаланды. 1958 жылы Колумбия-Принстон университеті RCA Mark II Sound Synthesizer-ді, алғашқы бағдарламаланатын синтезаторды жасады. Владимир Уссачевский, Отто Луенинг, Милтон Баббит, Чарльз Вуоринен, Халим Эль Дабх, Бюлент Арел және Марио Давидовский сияқты көрнекті композиторлар әртүрлі шығармаларда RCA синтезаторын кеңінен пайдаланды. Студияның алғашқы жылдарымен байланысты ең ықпалды композиторлардың бірі – Египеттен шыққан Халим Эль Дабх, ол 1944 жылы ең алғашқы электрондық таспалық музыканы жасағаннан кейін, шеберхана қызметкері Делия Дербишир, ол қазір 1963 жылы Рон Грейнер жазған "Doctor Who" тақырыбының электрондық нұсқасымен танымал. 1958 жылы ЮНЕСКО-ның электрондық музыканы зерттеу жөніндегі стипендиясы барысында Йозеф Тал АҚШ және Канадаға оқу сапарына барды. Ол өз қорытындыларын ЮНЕСКО-ға ұсынған екі мақалада жинақтады. 1961 жылы ол Иерусалимдегі Еврей университетінде Израильдегі Электрондық музыка орталығын құрды. 1962 жылы Хью Ле Кейн Иерусалимге келіп, орталыққа өзінің Creative Tape Recorder-ін орнатты. 1990 жылдары Тал доктор Шломо Маркельмен бірлесіп, Technion – Израиль технология институты және Volkswagen Foundation қолдауымен электрондық музыка үшін жаңа музыкалық нотация жүйесін әзірлеуге бағытталған ғылыми-зерттеу жобасын ("Талмарк") жүргізді. Милтон Баббит синтезаторды қолдана отырып, өзінің алғашқы электрондық туындысын – "Синтезатор үшін композиция" (1961) – жазды, оны Колумбия-Принстон электрондық музыка орталығында RCA синтезаторымен жасады. Ынтымақтастық мұхиттар мен континенттер арасында да жүзеге асты. 1961 жылы Уссачевский Варэзені Колумбия-Принстон студиясына (CPEMC) шақырды. Келуімен Варэзе "Дезерттерді" қайта қарауға кірісті. Оған Марио Давидовский мен Бюлент Арел көмектесті. CPEMC және басқа жерлерде болған қарқынды қызмет 1963 жылы Мортон Суботник, Паулин Оливерос, Рамон Сендер, Энтони Мартин және Терри Райлимен бірге Сан-Франциско таспалық музыка орталығының құрылуына түрткі болды. Кейіннен Орталық Паулин Оливерос басқаратын Миллс колледжіне көшіп, қазірде Заманауи музыка орталығы деп аталады. Пьетро Гросси – 60-жылдардың басында электрондық техникамен тәжірибе жасаған компьютерлік композиция және таспалық музыканың итальяндық пионері. Гросси – 1917 жылы Венецияда туған виолончельші және композитор. Ол 1963 жылы электрондық дыбыс пен композицияны тәжірибеден өткізу үшін S 2F M (Studio de Fonologia Musicale di Firenze) студиясын құрды. Сол кезде Сан-Францискода композитор Стэн Шафф және жабдық дизайнымен айналысатын Дуг МакЭчерн Сан-Франциско мемлекеттік колледжінде алғашқы "Audium" концертін (1962) ұйымдастырды, содан кейін Сан-Франциско қазіргі заманғы өнер мұражайында (1963) кеңістіктегі дыбыстың уақыт бойынша бақыланатын қозғалысы туралы ойлармен жұмыс істеді. Аудиторияны он екі динамик қоршап тұрды, төрт динамик жоғарыда айналмалы, жылжымалы конструкцияға орнатылды. SFMOMA-да өткен келесі жылы (1964) Сан-Франциско Chronicle газетінің музыка сыншысы Альфред Франкенштейн: "кеңістік дыбысының мүмкіндіктері бұрын мұндай деңгейде зерттелген емес" деді. Апталық бағдарламалар (40 жыл ішінде 4500-ден астам) арқылы Шафф 176 динамик арқылы тікелей орындалатын цифрлық кеңістіктік туындыларын "мүсіндеп" жасайды. Жан Жак Перрей Шаффердің таспалық тізбектегі әдістерін пайдаланып, Роберт Муг жасаған, жақында ғана шыққан Moog синтезаторын қолданғандардың бірі болды. Осы аспаппен ол Гершон Кингслимен бірге және жеке шығармалар жазды. Moog-тың толық өлшемді Moog модулді синтезаторын пайдаланудың белгілі мысалы – Венди Карлостың 1968 жылғы "Switched On Bach" альбомы, ол синтезаторлық музыкаға қызығушылықты тудырды. 1969 жылы Дэвид Тюдор Сарабхай отбасының қолдауымен Ахмедабадтағы Ұлттық дизайн институтына Moog модулді синтезаторы мен Ampex таспалық аппараттарын әкелді, бұл Үндістандағы алғашқы электрондық музыка студиясының негізін қалады. 1969 мен 1973 жылдар арасында Джинрадж Джошипура, Гита Сарабхай, SC Шарма, IS Матур және Атул Десаи атты композиторлар тобы тәжірибелік дыбыс композицияларын жасады.

Компьютерлік музыка

Музыкалық әуендерді алғаш рет 1950 жылы Австралиядағы CSIRAC компьютері жасады. Америка мен Англиядан (ерте және соңғы кезде) компьютерлер бұрын музыка ойнаған болуы мүмкін деген хабарлар газеттерде жарияланды, бірақ жан-жақты зерттеулер осы әңгімелерді жоққа шығарды, себебі газет хабарларын қолдайтын ешқандай дәлел табылған жоқ (олардың кейбіреулері болжамдық еді). Зерттеулер көрсеткендей, адамдар компьютерлер музыка ойнайды деп ойлаған, мүмкін, компьютерлер дыбыс шығаратындықтан, бірақ олардың мұндай іс-әрекет жасағанына ешқандай дәлел жоқ. Әлемдегі алғашқы музыка ойнатқан компьютер – CSIRAC, ол 1950 жылдары Тревор Пирси және Мастон Берд жасаған. Математик Джефф Хилл CSIRAC-ті 1950 жылдардың басындағы танымал музыкалық әуендерді ойнату үшін бағдарламалады. 1951 жылы ол "Полковник Боги маршын" орындады, оның жазбасы қазірге дейін табылған жоқ. Дегенмен, CSIRAC стандартты репертуарды орындады және қазіргі компьютерлік музыкадағыдай музыкалық ойлауды немесе композициялық тәжірибені дамыту үшін пайдаланылмады. Англияда орындалған алғашқы музыка – 1951 жылдың соңында Ферранти Марк I компьютерінде Кристофер Стречи бағдарламалаған Британдық ұлттық әнұранның орындалуы. Сол жылы BBC сыртқы хабар тарату бөлімі Ұлттық әнұран, "Ба, Ба, қара қой" және "In the Mood" шығармаларының қысқа үзінділерін жазды, бұл компьютердің музыка ойнауының ең алғашқы жазбасы деп есептеледі. Бұл жазбаны Манчестер университетінің сайтынан тыңдауға болады. Крайстчерчтегі Кентербери университетінің зерттеушілері 2016 жылы осы жазбаны қалпына келтірді және нәтижесін SoundCloud-да жариялады. Кози Фанни Туттидің өнер және музыкалық мансабы «қабылданатын» музыка тұжырымын зерттеді және ол дыбысты құштарлық немесе дискомфорт құралы ретінде пайдалануды зерттеді. Венди Карлос өзінің Switched On Bach альбомынан үзінділерді Сент-Луис симфониялық оркестрімен бірге синтезаторда сахнада орындады; 1997 жылы «Бах at the Beacon» шарасында Курцвейл Барокко ансамблімен тағы бір тікелей орындалыс болды. 2018 жылдың маусым айында Сюзанна Чиани LIVE Quadraphonic атты концерттік альбомын шығарды, ол оның 40 жылдан кейінгі алғашқы жеке Buchla синтезаторымен орындалуын қамтиды. Бұл 30 жылдан астам уақыттан бері шыққан алғашқы квадрофоникалық винилді жазбалардың бірі болды.

Жапондық аспаптар

1950 жылдары жапондық электронды музыкалық аспаптар халықаралық музыка индустриясына әсер ете бастады. 1960 жылы Ace Tone компаниясын құрған Икутаро Какехаси шетелдегі электронды органдарда танымал болған электрондық соққы аспабының өзіндік нұсқасын жасады. 1964 жылы NAMM көрмесінде ол оны R 1 Rhythm Ace деп таныстырды – қолмен басқарылатын соққы құрылғысы, пайдаланушы түймелерді басып тұрғанда электрондық барабан дыбыстарын қолмен ойнатады, бұл қазіргі заманғы электрондық барабан тақташаларына ұқсас. 1963 жылы Korg Donca Matic DA 20 электромеханикалық барабан машинасы шығарды. 1966 жылы Korg Donca Matic DC 11 электронды барабан машинасы шығарды, одан кейін Yamaha Electone электр органына қосымша опция ретінде Korg Mini Pops жасалды. Korg-тің Stageman және Mini Pops сериялары "табиғи металл соққысы" дыбыстарымен және барабанның "брейктері мен толтырулары" үшін басқару элементтерін қамтығандықтан ерекшеленді, бұл 1964 жылы тіркелген Seeburg-тің бұрынғы өтініміне ұқсас (Драм машина#Тарих бөлімін қараңыз), ол сол жылы FR 1 Rhythm Ace барабан машинасы ретінде шығарды. Бірінші тікелей жетекті дискілі аспапты Осака қаласындағы (Жапония) Matsushita (қазіргі Panasonic) компаниясының инженері Шуичи Обата ойлап тапты. Ол белбеулерді жойды, оның орнына винил пластинкасы орналасқан дискені тікелей қозғалтқышпен айналдырды. 1969 жылы Matsushita оны SP 10 деп шығарды, бұл олардың ықпалды Technics сериясындағы алғашқы үлгі болды.

Ямайканың дуб музыкасы

Ямайкада 1960-шы жылдары дыбыс жүйесі мәдениетінен туындаған электронды музыканың бір түрі пайда болды – дуб музыкасы. Дуб музыкасын Sylvan Morris, King Tubby, Errol Thompson, Lee "Scratch" Perry және Scientist сияқты студия инженерлері қалыптастырды. Олар регги әсерімен, электронды дыбыс технологиясын қолдана отырып, студияларда және дыбыс жүйесі кештерінде тәжірибелік музыка жасады. Олардың тәжірибелеріне музыкант музыкасының кейбір аспекттеріне ұқсас таспаға негізделген композициялар, минимализмге ұқсас, қайталанатын ырғақты құрылымдар (көбінесе олардың гармониялық элементтерінен айырылған), кеңістікті электрондық түрде өңдеу, бұқаралық ақпарат құралдарынан алынған жазба материалдарды электрондық түрде өңдеу, тікелей электронды музыкаға ұқсас, жазбаға түсірілген музыкаға диджейлердің импровизациясы (тост), сондай-ақ винил пластинкаларды микстеу және скретчинг кірді. King Tubby және Lee "Scratch" Perry сияқты дуб музыкасының пионерлері үшін қолдағы электронды жабдықтар шектеулі болғанына қарамастан, олардың ремикс мәдениетіндегі тәжірибелері музыкалық жағынан өте жаңашыл болды. Мысалы, King Tubby – дыбыс жүйесінің иесі және электроника бойынша техник болды. Оның батыс Кингстонның Уотерхаус геттосындағы шағын студиясы дуб музыкасын жасаудың маңызды орталығына айналды.

Электрондық музыканың өрлеуі

1960 жылдардың аяғында поп және рок музыканттары, соның ішінде Beach Boys және The Beatles, термен мен мелотрон сияқты электрондық аспаптарды өз дыбыстарын толықтыру және анықтау үшін қолдана бастады. Moog синтезаторын алғаш рет пайдаланған топтар – Doors (Strange Days альбомында) және Monkees (Pisces, Aquarius, Capricorn & Jones Ltd альбомында) болды. Том Холмс өзінің «Электрондық және эксперименталды музыка» кітабында The Beatles-тің 1966 жылғы «Tomorrow Never Knows» әнін «рок және поп музыкасында электрондық музыканы қолданудың жаңа дәуірін бастаған» ән деп атады, себебі топ таспалық петілдерді және өзгертілген жылдамдықтағы таспалық дыбыстарды қолданды. Сондай-ақ, 1960 жылдардың соңында Silver Apples, Beaver and Krause музыкалық дуэттері және White Noise, the United States of America, Fifty Foot Hose және Gong сияқты эксперименталды рок-топтар электрондық рок және электроника жанрларының негізін қалаушылар ретінде танылды. 1969 жылы Гершон Кингсли жазған «Popcorn» музыкалық шығармасы, «Music To Moog By» арқылы Hot Butter тобының 1972 жылғы нұсқасының арқасында әлемдік жетістікке жетті. Moog синтезаторы 1968 жылы Switched On Bach альбомымен кең танылды. Бұл альбом американдық композитор Венди Карлос жасаған Moog синтезаторы үшін жазылған Бах шығармаларының бестселлері болды. Альбом сыншылардың және коммерциялық табысқа ие болды, 1970 жылы «Үздік классикалық альбом», «Үздік классикалық орындау – аспаптық солист немесе солистер (оркестрмен немесе оркестрсіз)» және «Үздік жазылған классикалық шығарма» номинациялары бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1969 жылы Дэвид Борден Нью-Йорктің Итака қаласында «Mother Mallard's Portable Masterpiece Company» деп аталатын әлемдегі алғашқы синтезатор ансамблін құрды. 1960 жылдардың соңында Moog синтезаторы Pink Floyd, Yes, Emerson, Lake & Palmer және Genesis сияқты топтардың дыбысының маңызды бөлігіне айналды, прогрессивті рок музыкасында жетекші орын алды. Инструменталды прог-рок, әсіресе континенталды Еуропада маңызды болды, Kraftwerk, Tangerine Dream, Cluster, Can, Neu! және Faust сияқты топтарға тілдік кедергілерді еңсеруге мүмкіндік берді. Олардың синтезаторлы «krautrock» музыкасы, сондай-ақ Брайан Иноның (Roxy Music тобының бір кездегі клавиатурашысы) жұмысы, кейінгі электрондық рокқа үлкен әсер етті. Ambient dub жанрын King Tubby және басқа да ямайкалық дыбыс суретшілері қалыптастырды, олар DJ-ге шабыттанған қоршаған ортаның электроникасын, дыбыстың жоғалуын, эхоны, теңестіруді және психоделикалық электрондық эффекттерді пайдаланды. Бұл жанр қабаттастыру әдістерін, әлемдік музыка элементтерін, терең бас сызықтарын және гармониялық дыбыстарды қамтыды. Ұзақ эхо кешіктіру сияқты техникалар да қолданылды. Жанрдың басқа да көрнекті өкілдері: Dreadzone, Higher Intelligence Agency, The Orb, Ott, Loop Guru, Woob және Transglobal Underground. Даб музыкасы кейіннен хип-хоп музыкасына қабылданған электрондық музыкалық техникаларға әсер етті, өйткені 1970 жылдардың басында Ямайкадан келген DJ Kool Herc Америкаға Ямайканың дыбыс жүйесі мәдениеті мен даб музыкасының әдістерін әкелді. Хип-хоп мәдениетінде танымал болған осындай әдістердің бірі – екі айналмалы дискіде бір жазбаның екі көшірмесін ойнату, бұл бишілердің сүйікті бөлімін ұзартуға мүмкіндік берді. Айналмалы дискі ақырында 1980 және 1990 жылдары ең көрінетін, кейде ең виртуозды электрондық музыкалық аспапқа айналды. 1970 жылдардың ортасында Жан Мишель Жар, Вангелис, Томита және Клаус Шульце сияқты электрондық өнер музыканттарының дамығанын көрді, олар жаңа дәуір музыкасының дамуына үлкен әсер етті. Мысалы, Жардың «Oxygène» шығармасы. 1977 және 1981 жылдар аралығында Kraftwerk «Trans Europe Express», «The Man Machine» және «Computer World» сияқты электрондық музыканың қосалқы жанрларына әсер еткен альбомдарды шығарды. Осы дәуірде Майк Олдфилд және The Alan Parsons Project (1975 жылы алғашқы цифрлық вокодерді пайдаланған «The Raven» әні үшін танымал) сияқты рок музыканттарының дыбысы да электрондық эффекттермен және/немесе музыкамен үйлестірілді, бұл 1980 жылдардың ортасында одан да көрінеу болды. Джефф Уэйн 1978 жылы «Әлемдер соғысы» романы бойынша электрондық рок музыкалық нұсқасымен ұзақ уақытқа созылған табысқа қол жеткізді. Фильмдердің музыкасы да электрондық дыбыстан пайда тапты. 1970 және 1980 жылдары Венди Карлос «Айран механизмі», «Шайнинг» және «Трон» фильмдеріне музыка жазды. 1977 жылы Джин Пейдж Джон Уильямстың «Үшінші сұрыптың жақын кездесулері» фильміндегі хит-марафонының диско нұсқасын жазды. Пейдждің нұсқасы R&B чартында #30 орынға жетті. 1978 жылы итальяндық синтезатордың негізін қалаушы Джорджио Мородер жазған «Midnight Express» фильмінің музыкасы 1979 жылы «Үздік түпнұсқалық музыка» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, ал 1981 жылы Вангелис жазған «Chariots of Fire» фильмінің музыкасы да осы сыйлықты жеңіп алды. Панк-роктың пайда болуынан кейін электрондық рок музыкасының қарапайым түрі пайда болды, ол басқа аспаптарды алмастыру үшін жаңа цифрлық технологияларды пайдаланды. Нью-Йорктегі панк-сахнасынан пайда болған американдық дуэт Suicide, өздерінің 1977 жылғы аттас альбомында электроника мен панктың араласуын көрсетті, барабан машиналарын және синтезаторларды пайдаланды. Synth-pop жанрының негізін қалаушылар Ultravox («Hiroshima Mon Amour» 1977 жылы), Yellow Magic Orchestra (1978 жылы шыққан аттас альбомы), The Buggles («Video Killed the Radio Star» 1979 жылы), Gary Numan («The Pleasure Principle» альбомы және «Cars» әні 1979 жылы), Orchestral Manoeuvres in the Dark («Electricity» 1979 жылы), Depeche Mode («Dreaming of Me» 1980 жылы және «Speak & Spell» альбомы 1981 жылы), A Flock of Seagulls («Talking» 1981 жылы), New Order («Ceremony» 1981 жылы) және The Human League («Don't You Want Me» 1981 жылы) болды. MIDI стандартының анықталуы және цифрлық аудионың дамуы таза электрондық дыбыстарды жасауды оңайлатты, бұл аудио инженерлері, продюсерлер және композиторлар өндірушілер ұсынған электрондық дыбыс жабдықтарының әрбір жаңа моделінің мүмкіндіктерін зерттеуге мүмкіндік берді. Synth-pop кейде барлық басқа аспаптарды синтезаторлармен алмастырды, бірақ көбінесе топтарда гитаршылар, басшылар және/немесе барабаншылармен қатар бір немесе бірнеше клавиатурашылар болды. Осы дамулар synth-pop жанрының өсуіне әкелді, ол жаңа романтикалық қозғалыспен қабылданғаннан кейін 1980 жылдардың басында поп және рок музыкасында синтезаторлардың басымдығына мүмкіндік берді, бірақ бұл стиль он жылдың ортасы мен соңында популярлықтан төмендеді. Мысалы, Van Halen және 1986 жылы Europe тобының «The Final Countdown» әнінде синтезаторлар кеңінен қолданылды.

Клавиатуралы синтезаторлар

1970 жылы Moog Music компаниясы шығарған Mini Moog – кеңінен таралған, портативті және салыстырмалы түрде қолжетімді синтезаторлардың алғашқыларының бірі болды. Ол сол кездегі танымал және электрондық музыкада ең көп қолданылатын синтезаторға айналды. Патрик Глисон 1970-ші жылдардың басында Херби Хэнкокпен бірге концерттерде синтезаторларды қолдануды дамытты, олар бұл кезде ертедегі үлгілерге есептелмеген жүктемелерге ұшырады. 1974 жылы Кельндегі WDR студиясы EMS Synthi 100 синтезаторын сатып алды, көптеген композиторлар оны көрнекті электрондық туындылар жасау үшін пайдаланды, олардың ішінде Рольф Гехлхардың «Fünf deutsche Tänze» (1975), Карлхайнц Штокхаузеннің «Sirius» (1975–1976) және Джон МакГайрдың «Pulse Music III» (1978) есімдері бар. 1970-ші жылдарда электрониканы кішірейтудің арқасында 1980-ші жылдардың басында клавиатуралы синтезаторлар жеңіл және қолжетімді болды, қажетті аудио синтез электроникасының барлығы мен фортепиано стиліндегі клавиатура бір жұқа блокқа біріктірілді, бұл 1960 және 1970 жылдары қолданылған ауыр машиналар мен «кабельді спагеттиге» қарағанда зор айырмашылықты құрады. Алдымен аналогты синтезаторлармен, содан кейін бұл үрдіс цифрлық синтезаторлар мен семплерлерге де көшті (төменде қараңыз).

Цифрлық синтезаторлар

1975 жылы жапондық Yamaha компаниясы Джон Чоунингтен жиілік модуляциясы синтезі (FM синтезі) алгоритмдерін лицензиялады, ол оны 1971 жылдан бері Стэнфорд университетінде зерттеген болатын. Yamaha инженерлері Чоунинг алгоритмін цифрлық синтезаторда қолдануға бейімдеп, жиілік модуляциясы кезінде аналогтық жүйелерде жиі кездесетін бұрмалануды болдырмау үшін "кілт шкаласын өзгерту" әдісі сияқты жақсартулар енгізді. 1980 жылы Yamaha алғашқы FM цифрлық синтезаторын шығарды, бірақ ол қымбатқа бағаланды. 1983 жылы Yamaha FM синтезін қолданған және барлық уақыттағы ең көп сатылған синтезаторлардың біріне айналған DX7 атты алғашқы дербес цифрлық синтезаторын ұсынды. Yamaha-дан қайта лицензияланған және көбінесе университеттерге сатылған Synclavier I, FM синтезін пайдаланды және электрондық музыка композиторлары мен музыка продюсерлері арасында, соның ішінде коммерциялық саладан ерте пайдаланған Майк Торн үшін де, өте ықпалды болды, себебі ол өте әмбебап, инновациялық технологияға ие және ерекше дыбыстарға қол жеткізе алатын құрал еді. Алғашқы полифониялық цифрлық үлгілеу синтезаторы – 1979 жылы тұңғыш рет қолжетімді болған австралиялық Fairlight CMI. Бұл алғашқы үлгілеу синтезаторлары толқындық үлгілерге негізделген синтезді қолданды.

MIDI-нің пайда болуы

1980 жылы музыканттар мен музыка сатушылардың тобы жаңа аспаптардың басқа аспаптар мен компьютерлермен басқару нұсқауларын алмасуы үшін қолданатын интерфейсті стандарттау мақсатымен жиналды. Бұл стандарт Музыкалық аспаптардың цифрлық интерфейсі (MIDI) деп аталды және бастапқыда Sequential Circuits, Oberheim, Roland, ал кейін Yamaha, Korg және Kawai сияқты басқа қатысушыларды қамтитын, жетекші өндірушілердің ынтымақтастығының нәтижесі болды. Sequential Circuits-тен Дейв Смит 1981 жылы Аудиоинженерлік қоғамға бұл туралы мақала ұсынды. 1983 жылдың тамызында MIDI 1.0 спецификациясы аяқталды. MIDI технологиясы бір перне басу, дөңгелек қозғалысы, педаль қозғалысы немесе микрокомпьютерден келетін команда арқылы студиядағы барлық құрылғыны қашықтан және синхронды түрде басқаруға мүмкіндік береді, сонда әр құрылғы композитордың алдын ала белгілеген шарттарға сәйкес жауап береді. MIDI аспаптары мен бағдарламалық қамтамасы күрделі аспаптарды тиімді басқаруды көптеген студиялар мен жеке тұлғалар үшін қолжетімді етті. Ұсынылған үлгілер мен үлгілік ROM негізіндегі аспаптар арқылы акустикалық дыбыстар студияларға қайта енгізілді. Миллер Паккет 4X үшін графикалық сигналды өңдеу бағдарламасын, Max (Max Mathews атынан) жасады, кейін оны Macintosh-қа көшірді (Дейв Зикарелли Opcode үшін оны кеңейтті), бұл нақты уақыт режимінде MIDI басқару мүмкіндігін берді және қарапайым компьютерлік білімі бар көптеген композиторларға алгоритмдік композиция жасауға жол ашты.

Секвенсерлер және барабан машиналары

1980 жылдардың басында бас синтезаторлары кеңінен таралды, ең әсерлісі – 1981 жылдың соңында шыққан бас синтезаторы және секвенсер Роланд TB 303, ол кейін электрондық би музыкасының, әсіресе эсид-хаус музыкасының маңызды бөлігіне айналды. Музыкалық секвенсерлер 20 ғасырдың ортасынан бастап қолданыла бастады, ал Томитаның 1970-жылдардың ортасындағы альбомдары кейінгі үлгілердің бірі болып табылады. 1978 жылы Yellow Magic Orchestra тобы компьютерлік технологияны синтезатормен бірге қолданып, танымал музыка жасады, осылайша микропроцессорлық Roland MC 8 Microcomposer секвенсерін алғашқылардың бірі болып пайдаланды. Барабан автоматтары, сондай-ақ ырғақ машиналары деп те аталады, 1950-жылдардың соңынан бастап қолданыла бастады, ал Осаму Китадзиманың 1974 жылғы прогрессивті рок альбомы Benzaiten – кейінгі мысал, онда ырғақ машинасымен қатар электрондық барабандар мен синтезатор қолданылған.

Чиптун

Чип музыкасының ерекше дыбысы бастапқыда ерте компьютерлердің дыбыс чиптері мен дыбыс карталарының техникалық мүмкіндіктер шектеулерінің салдары болды, бірақ кейіннен ол өздігінен ізделіс бола бастады. 1980-ші жылдардың басындағы алғашқы үй компьютерлерінде жиі қолданылатын, арзан әрі танымал дыбыс чиптерінің қатарында Commodore 64-тің SID, General Instrument AY сериясы және олардың клондары (мысалы, Yamaha YM2149) бар, олар ZX Spectrum, Amstrad CPC, MSX үйлесімді жүйелері мен Atari ST модельдерінде пайдаланылды.

Би музыкасының өрлеуі

Синт-поп 1980-ші жылдардың соңына дейін жалғасты, форматы би музыкасына жақындады, оның ішінде британдық дуэттер Пет Шоп Бойз, Эрашур және Коммунардтар сияқты топтардың туындылары 1990-шы жылдардың басы мен ортасында үлкен жетістіктерге жетті. Бұл тенденция бүгінге дейін сақталып келеді, бүкіл әлемдегі заманауи түнгі клубтар электрондық би музыкасын (EDM) үнемі ойнап тұрады. Қазіргі таңда электрондық би музыкасына арналған радиостансалар, веб-сайттар және Mixmag сияқты журналдар бар. Индустрия нақты EDM брендін жасауға тырысқанына қарамастан, аббревиатура әлі де dance pop, house, techno, electro және trance сияқты көптеген жанрларды қамтитын жалпы термин ретінде қолданылады, сондай-ақ олардың қосалқы жанрларын да қамтиды. Сонымен қатар, жанр АҚШ пен Солтүстік Америкада коммерциялық және мәдени маңызға ие болды, себебі АҚШ поп-музыкасына енген және Electric Daisy Carnival, Tomorrowland және Ultra Music Festival сияқты ірі коммерциялық рейвтердің өркендеуіне әкелген big room house/EDM дыбысының үлкен танымалдылығына ие болды.

Электрондық

Екінші жағынан, тыңдауға арналған, билеуге емес, электронды негізделген музыка стильдерінің кең тобы "электроника" деген атаумен белгілі болды, және ол 1990 жылдардың басында Ұлыбританиядағы музыкалық ағымның бірі болды. Бұл термин "independent rock" тамырларына ие және электронды элементтерді (синтезаторлар, сэмплерлер, барабан автоматтары және компьютерлік бағдарламалар) пайдаланған, сондай-ақ ерте электронды композиция, краутрок, синт-поп және би музыкасы сияқты ықпалдарға ұшыраған топтардың толқынына сіңірілді. Жазбалар көбінесе ноутбуктердегі цифрлық аудио жұмыс станцияларын қолдану арқылы жасалады. Мұндай құралдар дәстүрлі аппараттық студияларға қол жетімді және тиімді балама болып табылады, ал микропроцессор технологиясының жетістіктерінің арқасында енді бір ғана ноутбук көмегімен жоғары сапалы музыка жасау мүмкін. Мұндай жаңарулар музыка жасауды демократияландырды, нәтижесінде интернет арқылы жалпы жұртшылыққа қол жетімді үйде жасалған электрондық музыканың саны күрт өсті. Бағдарламалық аспаптар мен эффекттер (сонымен аталған "плагиндер") VST платформасын пайдаланып компьютерлік студияға енгізілуі мүмкін. Осы аспаптардың кейбіреулері қазіргі аппараттардың (мысалы, Roland D 50, ARP Odyssey, Yamaha DX7 немесе Korg M1) дерлік толық көшірмелері болып табылады.

Сұлбаның бүгілуі

Схемаларды бүгу – батареямен жұмыс істейтін ойыншықтар мен синтезаторларды жаңа, күтпеген дыбыс эффекттерін жасау үшін өзгерту. Бұл әдісті 1960 жылдары Рид Газала алғаш рет қолданды, ал 1992 жылы Рид осыған «схемаларды бүгу» деген ат қойды.

Модульді синтезаторды қайта жаңғырту

Сұлбаларды иіру мәдениетін ұстанған музыканттар өздерінің модульді синтезаторларын жасауға кірісті, бұл 1960 жылдардың басындағы үлгілерге қайта қызығушылықты тудырды. Eurorack танымал жүйеге айналды.