Бас бағыт жасушалары: кеңістіктік өңдеудегі нейрондардың ролі

Кіріспе

Нейронның түрі кеңістіктік өңдеуге қатысады. Бас бағыты (ББ) жасушалары – мидың бірқатар аймақтарында кездесетін нейрондар, жануардың басы белгілі бір бағытта бағытталған кезде ғана олардың атылу жиілігі бастапқы деңгейден жоғарылайды. Олар егеуқырлар, маймылдар, еліктер, шиншиллалар және жартастарда байқалды, бірақ барлық сүтқоректілерге, мүмкін барлық омыртқалыларға және тіпті кейбір омыртқасыздарға ортақ деп есептеледі және «бағыт сезімін» негіздейді. Жануардың басы жасушаның «артықшылықты ату бағытына» қараған кезде бұл нейрондар тұрақты жиілікпен (яғни бейімделуді көрсетпейді) атылады, бірақ ату жиілігі бастапқы деңгейге дейін төмендейді, өйткені жануардың басы артықшылықты бағыттан (әдетте осы бағыттан 45°-қа жуық) бұрылады. ББ жасушалары мидың көптеген аймақтарында кездеседі, соның ішінде постсубикулумның кортикаль аймақтарында (оның ішінде дорсальды пресубикулум деп те аталады), ретросплениальді қабықшада және энторинальді қабықшада, ал таламус (алдыңғы дорсальды және бүйірлік дорсальды таламус ядролары), бүйірлік сүтқорек ядросы, дорсальды тегментальді ядро және стриатумды қоса алғанда, субкортикальді аймақтарда кездеседі. Кортикальды бас бағыты жасушалары қоршаған орта туралы ақпаратты өңдейді, ал субкортикальды жасушалар бас қозғалысының бұрыштығы туралы ақпаратты өңдейді. ББ жасушаларының ерекшелігі – олардың мидың көптеген аймақтарында, тіпті жануар басқа бөлмеге ауысқанда немесе жер белгілері ауысқанда да, бірдей бағыттағы ату бағыттары сақталады. Бұл жасушалар бірлік тұрақты бағыт сигналын сақтау үшін өзара әрекеттеседі деп болжайды («Теориялық модельдерді қараңыз»). Алайда, жақында ББ нейрондарының субпопуляциясы табылды, ол ретросплениальді қабықтың дисгранулярлық бөлігінде орналасқан және желінің қалған бөлігіне тәуелсіз жұмыс істей алады, сондай-ақ қоршаған ортаның ыңғайлы жағдайларына көбірек сезімтал болып көрінеді. Бұл жүйе гиппокампта орналасқан, негізінен бағыт-бағдары өзгермейтін және орналасуы ерекше болатын, ал ББ жасушалары көбінесе бағыт-бағдары ерекше және орналасуы өзгермейтін, жер жасушалары жүйесімен байланысты. Алайда, ББ жасушаларына олардың бас бағытының ерекшелігін көрсету үшін жұмыс істейтін гиппокамп қажет емес. Олар вестибулярлық жүйеге байланысты, ал ату жануардың денесі мен басы арасындағы орналасудан тәуелсіз. Кейбір ББ жасушалары алдын ала әрекет етеді: ББ белсенділігі мен жануардың нақты бас бағытының арасындағы ең жақсы сәйкестік болашақта 95 мс-ға дейін анықталды. Яғни, бас бағыты жасушаларының белсенділігі 95 мс бұрын жануардың бас бағытын болжайды. Бұл, мүмкін, желіге жақын арада бас айналдыруға дайындалатын мотор жүйесінің («моторлық эфференция көшірмесі») кірістерін көрсетеді. ББ жасушалары ұйықтаған кезде де, жануарлар оянғандай, жүйелі түрде белсенділігін жалғастырады. Алайда жануарлар ұйқыда, қозғалмайтын күйде бола тұра, бір бағытта бағыттағыдай емес, нейрондық «компастың инесі» үнемі қозғалып тұрады. Әсіресе, жылдам көз қозғалысы ұйқы кезінде, адамда арманға бай ми жағдайы және оның электрлік белсенділігі ояу мидан ажыратуға болмайтын, бұл бағыттағы сигнал жануар оянғандай қозғалады: яғни, ББ нейрондары бірінен соң бірі белсендіріледі, ал ояну кезінде ортақ бағытты білдіретін жеке нейрондар әлі де белсенді немесе үнсіз, бір уақытта.

Type of neuron involved in spatial processingHead direction (HD) cells are neurons found in a number of brain regions that increase their firing rates above baseline levels only when the animal's head points in a specific direction. They have been reported in rats, monkeys, mice, chinchillas and bats, but are thought to be common to all mammals, perhaps all vertebrates and perhaps even some invertebrates, and to underlie the "sense of direction". When the animal's head is facing in the cell's "preferred firing direction" these neurons fire at a steady rate (i. e., they do not show adaptation), but firing decreases back to baseline rates as the animal's head turns away from the preferred direction (usually about 45° away from this direction). HD cells are found in many brain areas, including the cortical regions of postsubiculum (also known as the dorsal presubiculum), retrosplenial cortex, and entorhinal cortex, and subcortical regions including the thalamus (the anterior dorsal and the lateral dorsal thalamic nuclei), lateral mammillary nucleus, dorsal tegmental nucleus and striatum. It is thought that the cortical head direction cells process information about the environment, while the subcortical ones process information about angular head movements. A striking characteristic of HD cells is that in most brain regions they maintain the same relative preferred firing directions, even if the animal is moved to a different room, or if landmarks are moved. This has suggested that the cells interact so as to maintain a unitary stable heading signal (see "Theoretical models"). Recently, however, a subpopulation of HD neurons has been found in the dysgranular part of retrosplenial cortex that can operate independently of the rest of the network, and which seems more responsive to environmental cues. The system is related to the place cell system, located in the hippocampus, which is mostly orientation invariant and location specific, whereas HD cells are mostly orientation specific and location invariant. However, HD cells do not require a functional hippocampus to express their head direction specificity. They depend on the vestibular system, and the firing is independent of the position of the animal's body relative to its head. Some HD cells exhibit anticipatory behaviour: the best match between HD activity and the animal's actual head direction has been found to be up to 95 ms in future. That is, activity of head direction cells predicts, 95 ms in advance, what the animal's head direction will be. This possibly reflects inputs from the motor system ("motor efference copy") preparing the network for an impending head turn. HD cells continue to fire in an organized manner during sleep, as if animals were awake. However, instead of always pointing toward the same direction—the animals are asleep and thus immobile—the neuronal "compass needle" moves constantly. In particular, during rapid eye movement sleep, a brain state rich in dreaming activity in humans and whose electrical activity is virtually indistinguishable from the waking brain, this directional signal moves as if the animal is awake: that is, HD neurons are sequentially activated, and the individual neurons representing a common direction during wake are still active, or silent, at the same time.

Вестибулярлық әсер ету

HD желісі инерциялық және қозғалысқа қатысты басқа да деректерді пайдаланады, сондықтан жарық болмаған жағдайда да жұмыс істеуді жалғастырады. Бұл инерциялық қасиеттер вестибулярлық жүйеге, әсіресе ішкі құлақтың жартылай шеңберлі каналдарына байланысты, олар бас айналысын хабарлайды. HD жүйесі жиынтық айналуды көрсететін сигналды сақтау үшін вестибулярлық жүйеден келетін деректерді біріктіреді. Алайда, интеграция толыққанды емес, әсіресе баяу бас айналысы кезінде. Егер жануарды оқшауланған платформаға қойып, қараңғыда баяу айналдырса, HD жүйесінің бағыты әдетте әр айналымда сәл өзгеріп отырады. Егер жануар бағыт белгілері жоқ қараңғы ортаны зерттейтін болса, HD бағыты уақыт өте келе баяу және кездейсоқ түрде ауысып отырады.

Көрнекі және басқа да сезімдік әсерлер

Басты бағыттаушы жасушалардың ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – олардың белсенділігі қоршаған ортаның сезімдік ерекшеліктерімен толыққанды анықталмайды. Жануар алғаш рет жаңа ортаға келгенде, бас бағыты жүйесінің орналасуы кездейсоқ болады. Ортаны зерттеудің алғашқы минуттарында жануар ортадағы бағдаршамдарды бағыттармен байланыстыруға үйренеді. Егер жануар кейін сол ортаға оралса, бас бағыты жүйесі бұрыс болған жағдайда, қалыптасқан байланыстар оны қайта бағдарлауға көмектеседі. HD жүйесінің бағдарлануын уақытша бұзуға болады, мысалы, бірнеше минутқа жарықты сөндіру арқылы. Тіпті қараңғыда да HD жүйесі жұмыс істеуін жалғастырады, бірақ оның ортамен үйлесуі біртіндеп өзгеріп кетуі мүмкін. Жарық қайта қосылғанда және жануар тағы да бағдаршамдарды көре бастағанда, HD жүйесі әдетте қалыпты орналасуына жылдам оралады. Кейде қайта бағдарлау кешігуі мүмкін: HD жасушалары бірнеше минут бойы қалыптан тыс орналасуын сақтап, кейін күрт қалпына келеді. Қараңғыдағы ауытқуларға сәйкес, HD жасушалары геомагниттік өрістердің полярлығына сезімтал емес. Егер мұндай бағдардан жаңылыстыру тәжірибелері жиі жасалса, жүйе бұзылуы мүмкін. Жануар бірнеше рет бағдарынан жаңылып, әр жолы бірнеше минутқа ортаға орналастырылса, бағдаршамдар HD жүйесін басқару қабілетін біртіндеп жоғалтады, содан кейін жүйе әр сынақта әртүрлі және кездейсоқ бағдарламаны көрсететін күйге жетеді. HD жасушаларының көру арқылы бақылануы постсубикулум арқылы жүзеге асады деген дәлелдер бар. Постсубикулумның зақымдануы таламустық HD жасушаларын жоймайды, бірақ олар көбінесе уақыт өте келе бағыттың ауытқуына себеп болады, тіпті көптеген көру белгілері болған кезде де. Осылайша, постсубикулум зақымдалған жануарлардың HD жасушалары жарық болмағандағы жағдайға ұқсас әрекет етеді. Сонымен қатар, постсубикулумда тіркелген жасушалардың аз бөлігі ғана HD жасушалары болып табылады, ал көптеген қалғандары көру реакцияларын көрсетеді. Таныс ортада HD жасушалары уақыт өте келе тұрақты басым бағыттарды көрсетеді, егер бағыттарды анықтауға мүмкіндік беретін поляризациялық белгі болса (белгісіз қабырғалары бар цилиндрде және қашықтықта ешқандай белгілер болмағанда, басым бағыттар уақыт өте келе ауытқуы мүмкін).

One of the most interesting aspects of head direction cells is that their firing is not fully determined by sensory features of the environment. When an animal comes into a novel environment for the first time, the alignment of the head direction system is arbitrary. Over the first few minutes of exploration, the animal learns to associate the landmarks in the environment with directions. When the animal comes back into the same environment at a later time, if the head direction system is misaligned, the learned associations serve to realign it. It is possible to temporarily disrupt the alignment of the HD system, for example by turning out the lights for a few minutes. Even in the dark, the HD system continues to operate, but its alignment to the environment may gradually drift. When the lights are turned back on and the animal can once more see landmarks, the HD system usually comes rapidly back into the normal alignment. Occasionally the realignment is delayed: the HD cells may maintain an abnormal alignment for as long as a few minutes, but then abruptly snap back. Consistent with the drifting in the dark, HD cells are not sensitive to the polarity of geomagnetic fields. If these sorts of misalignment experiments are done too often, the system may break down. If an animal is repeatedly disoriented, and then placed into an environment for a few minutes each time, the landmarks gradually lose their ability to control the HD system, and eventually, the system goes into a state where it shows a different, and random, alignment on each trial
There is evidence that the visual control of HD cells is mediated by the postsubiculum. Lesions of the postsubiculum do not eliminate thalamic HD cells, but they often cause the directionality to drift over time, even when there are plenty of visual cues. Thus, HD cells in postsubiculum lesioned animals behave like HD cells in intact animals in the absence of light. Also, only a minority of cells recorded in the postsubiculum are HD cells, and many of the others show visual responses. In familiar environments, HD cells show consistent preferred directions across time as long as there is a polarizing cue of some sort that allows directions to be identified (in a cylinder with unmarked walls and no cues in the distance, preferred directions may drift over time).

Теориялық модельдер

Бас бағыты жүйесінің қасиеттері, әсіресе оның қараңғыда тұрақтылығы және қоршаған ортаның өзгеруіне қарамастан жасушалар арасындағы атыс бағыттарының тұрақты байланысы, ерте теоретиктерге жасушалардың сақина тәрізді тартымдылық түрінде ұйымдастырылуы мүмкін деген, әлі де қабылданған түсінікті ұсынды, соның ішінде Чжан және Редиш пен Турецкийдің бір уақытта ұсынған модельдері. Бұл модельдерде, тартымды желілердің бір түрі ретінде, жақын бағыттарды көрсететін жасушалар жұптары, алыс бағыттарды көрсететін жасушалар жұптарына қарағанда күштірек байланысқа ие. Жалпы тежелім кезінде бұл өзара әрекеттесулер белсенділікті тұрақтандырады, сондықтан бір бағытты бейнелеу, бірнеше үйлесімсіз бағыттарды бейнелейтін күйлерге қарағанда тұрақтырақ болады. Осылайша, бұл жасушаларды көзге көрінетін сақинаны құрайтын ретінде қарастыруға болады, әр жасуша өзінің немесе көршілес бағыттарын кодтайтын жасушаларды қоздырады және басқа бағыттарды кодтайтын жасушаларды тежейді. Бұл модельдер ұсынған маңызды түсінік – бағдарлау селективтілігінің (сақинаның) топологиясы ішкі байланыстардан туындайды, ал сыртқы сигналдар осы ішкі бейнелеулермен байланысты. Осылайша, бас бағыты жасушалары, орын жасушалары сияқты, қарапайым сенсорлық жауаптар емес. Бұл модельдерде және олардың кейінгі нұсқаларында, вестибулярлық және визуалды қозғалыс сигналдары арқылы жануардың бағдарлануындағы өзгерістер туралы ақпарат, ығысқан байланыстар арқылы берілді, ал алыс сигналдар туралы ақпарат – үйренген кіріс байланыстар арқылы берілді. Мұндай ұйымға қатысты жәндіктердегі тікелей дәлелдер жақында жарияланды: сүтқоректілерде «сақина» геометриялық анатомиялық форма емес, тараған түрде болады деп есептеледі. Бас бағыты жасушалары арасындағы мұндай қоздырғыш өзара байланыстарға тікелей анатомиялық дәлелдер болмаса да, модельдерден жасалған бірнеше болжамдар расталды, мысалы, сол және оң айналымдар кезінде қисықтардың қалай өзгеретіні және дрейф және қайта бағдарлау кезіндегі өзгерістер. Сонг пен Ван да басқа модель ұсынды, онда сол тартымды механизмды тежелімдік өзара байланыстар арқылы іске асыруға болады. Математикалық тұрғыдан теңдес жүйелерді құратын күрделірек байланыс матрицалары да ұсынылды, бірақ осы баламалы модельдерге дәлелдер жоқ.

The properties of the head direction system particularly its persistence in the dark, and also the constant relationship of firing directions between cells regardless of environmental changes suggested to early theoreticians the still accepted notion that the cells might be organized in the form of a ring attractor, including simultaneously proposed models by Zhang and by Redish and Touretzky. In these models, which are a type of attractor network with pairs of cells representing nearby directions being more strongly coupled than pairs of cells representing distant orientations. With global inhibition, these interactions cause activity to stabilize, such that a representation of a single orientation is more stable than states representing multiple incoherent orientations. Thus, these cells can be conceptualized as forming an imaginary ring, with each cell exciting cells coding for its own or neighboring directions, and suppressing cells coding for other directions. A key insight provided by these models was that the topology of the orientation selectivity (the ring) came from internal connections, while external cues were associated with those internal representations. Thus head direction cells, like place cells, were not simple sensory responses. In these models and their subsequent versions, information about changes in the animal's orientation provided by vestibular and visual motion signals were provided by off shifted connections, while information from distal cues were provided by learned input connections. Direct evidence for such an organization in insects was recently reported: in mammals it is assumed that the "ring" is distributed, and not a geometric anatomical form. While direct anatomical evidence for such excitatory interconnections between head direction cells is lacking, several predictions from the models have been confirmed, such as how the tuning curves would change during left and right rotations, and changes during drift and reorientation. An alternative model has also been proposed by Song and Wang, in which the same attractor mechanism could be implemented with inhibitory interconnections instead. More complex connection matrices that can produce mathematically equivalent systems have also been proposed, but evidence for these alternate models is lacking.

Тарих

Бас бағыты жасушаларын Джеймс Б. Ранк кіші, егеуқұйрықтың дорсокаудальды ми бетіндегі гиппокампқа жақын орналасқан арқалық пресубикулумында тапты. Ранк өзінің бұл жаңалығын 1984 жылы Нейробиологиялық ғылымдар қоғамының абстрактысында жариялады. Ранк зертханасында жұмыс істейтін постдокторант Джеффри Тауб осы жасушаларды өз зерттеуінің нысаны етті. Тауб, Ранк және Боб Мюллер өздерінің нәтижелерін 1990 жылы Journal of Neuroscience журналында жариялаған екі мақалада жинақтады. Бұл мақалалар кейіннен жасалған барлық жұмыстардың негізі болды. Тауб Дартмут колледжінде жұмысқа орналасқаннан кейін, өмірін бас бағыты жасушаларын зерттеуге арнады, сондай-ақ көптеген маңызды жаңалықтар жасады және бірнеше маңызды шолу мақалаларын жазды. Постсубикулум көптеген анатомиялық байланыстарға ие. Осы байланыстарды іздеу мидың басқа бөліктерінде бас бағыты жасушаларын табуға әкелді. 1993 жылы Мизумори мен Уильямс егеуқұйрықтың таламусының бүйірлік дорсальды ядросы деп аталатын кішкентай аймағында HD жасушаларын тапқандарын хабарлады. Екі жылдан кейін Тауб жақын орналасқан алдыңғы таламиялық ядроларда HD жасушаларын тапты. Чен және авторлар неокортекстің артқы бөлігінде HD жасушаларының шектеулі санын тапты. 1998 жылы гипоталамустың бүйірлік сүтқоректік аймағында HD жасушаларын байқау қызықты үлгіні аяқтады: парахиппокамп, сүтқоректік ядролар, алдыңғы таламус және ретросплениальді қабық – бәрі де 1939 жылы Уолтер Папец эмоцияның нейрондық негізі ретінде ұсынған Папец тізбегі деп аталатын нейрондық тізбектің элементтері болып табылады. Гиппокамп пен арқалық стриатумда да аз мөлшерде берік HD жасушалары байқалды. Соңғы кезде медиалды энторинальді қабықта кеңістіктік решеткелі жасушалармен араласып, көптеген HD жасушалары табылды. HD жасушаларының ерекше қасиеттері, әсіресе олардың түсінік тұрғысынан қарапайымдылығы және визуалды белгілер алынғанда немесе бұзылғанда олардың белсенділігін сақтау қабілеті теориялық нейробиологтардың қызығушылығын тудырды. Бірнеше математикалық модельдер жасалды, олар егжей-тегжейлі мәліметтерде ерекшеленді, бірақ олардың барлығының ортақ ерекшелігі – қызмет үлгілерін сақтау үшін өзара күшейту кері байланысына тәуелділік болды: белгілі бір мағынада жұмыс жады. HD жасушалары көптеген жануар түрлерінде сипатталған, оның ішінде егеуқұйрықтар, тышқандар, адам емес приматтар және жартастар бар. Жартастарда HD жүйесі үш өлшемді, ал кеміргіштердегідей тек көлденең жазықтықта емес. Дрозофилада да HD-ға ұқсас нейрондық желі бар, онда HD жасушалары анатомиялық түрде сақина бойымен орналасқан.

Head direction cells were discovered by James B. Ranck, Jr., in the rat dorsal presubiculum, a structure that lies near the hippocampus on the dorsocaudal brain surface. Ranck reported his discovery in a Society for Neuroscience abstract in 1984. Jeffrey Taube, a postdoctoral fellow working in Ranck's laboratory, made these cells the subject of his research. Taube, Ranck and Bob Muller summarized their findings in a pair of papers in the Journal of Neuroscience in 1990. These seminal papers served as the foundation for all of the work that has been done subsequently. Taube, after taking a position at Dartmouth College, has devoted his career to the study of head direction cells, and been responsible for a number of the most important discoveries, as well as writing several key review papers. The postsubiculum has numerous anatomical connections. Tracing these connections led to the discovery of head direction cells in other parts of the brain. In 1993, Mizumori and Williams reported finding HD cells in a small region of the rat thalamus called the lateral dorsal nucleus. Two years later, Taube found HD cells in the nearby anterior thalamic nuclei. Chen et al. found limited numbers of HD cells in posterior parts of the neocortex. The observation in 1998 of HD cells in the lateral mammillary area of the hypothalamus completed an interesting pattern: the parahippocampus, mammillary nuclei, anterior thalamus, and retrosplenial cortex are all elements in a neural loop called the Papez circuit, proposed by Walter Papez in 1939 as the neural substrate of emotion. Limited numbers of robust HD cells have also been observed in the hippocampus and dorsal striatum. Recently, substantial numbers of HD cells have been found in the medial entorhinal cortex, intermingled with spatially tuned grid cells. The remarkable properties of HD cells, most particularly their conceptual simplicity and their ability to maintain firing when visual cues were removed or perturbed, led to considerable interest from theoretical neuroscientists. Several mathematical models were developed, which differed on details but had in common a dependence on mutually excitatory feedback to sustain activity patterns: a type of working memory, as it were. HD cells have been described in many different animal species, including rats, mice, non human primates and bats. In bats, the HD system is three dimensional, and not only along the horizontal plane as in rodents. A HD like neuronal network is also present in the drosophila, in which the HD cells are anatomically arranged along a ring.