Кіріспе

Бальтасар Идальго де Циснерос и де ла Торре (6 қаңтар 1756 – 9 маусым 1829) – испандық теңіз офицері, Картахенада туған. Ол Сент-Винсент мүйісі мен Трафальгар шайқасына, сондай-ақ 1808 жылы Наполеонның шапқыншылығына қарсы испандық қарсылыққа қатысты. Кейіннен Сантьяго де Линьерстің орнына Рио-де-ла-Плата вице-королі болып тағайындалды. Ол Хавьер де Элионың үкіметтік хунтасын таратып, Чукисака және Ла-Пас революцияларын басып таңбалады. Мамыр революциясы кезінде ашық кеңес (кабильдо) оны вице-король қызметінен шеттетуге шешім қабылдады, бірақ ол билікті өз қолында ұстап, жаңа үкіметтік хунтаның президенті болуға тырысты. Бірақ Буэнос-Айрестегі халықтың наразылығы оған мүмкіндік бермеді, сондықтан ол отставкаға кетті. Одан кейін көп ұзамай Испанияға қуылды және 1829 жылы қайтыс болды.

Өмірбаян

Балтасар Хидальго де Циснерос 1756 жылдың 6 қаңтарында дүниеге келді, бұл Эпифания мерекесінің діни күні болғандықтан, оны Киелі кітаптағы үш патшаның бірі – Балтасар деп атады. Ол Испания Корольдік теңіз флотының лейтенанты Франсиско Идальго де Циснерос-и-Сейхас пен Мануэла де ла Торре-и-Галиндо де Эспиносаның ұлы еді. 1770 жылы теңіз қызметіне қадам басқан ол Африка мен Перу жағалауларына барды және Алжирдегі әскери науқанға қатысты. Ол Англия жолында жау кемесін басып алуға қатысып, кеме лейтенанты шеніне ие болды. 1795 жылы Хосе де Кордова-и-Рамос басқаратын испан флотының құрамындағы Сан-Пабло кемесінің командирі болып тағайындалды. Ол кезде Испания Англия-Испания соғысына қатысып жатқан еді. Флот кішкентай британдық флотпен шайқасты, бірақ Сент-Винсент мүйісіндегі шайқаста жеңіліске ұшырады. Оның кемесі, сол заманның ең қуатты кемелерінің бірі саналған, HMS Neptune кемесімен басылып алынды, бірақ ертесі күні батып кетті. Циснерос тұтқынға алынып, медициналық көмек алды. Тұтқындықтан кейін оған әскери наградалар берілді және Испанияға оралғаннан соң генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Хунта Бразилиямен тікелей сыртқы қатынастарды жүргізу үшін саяси кеңсе құрды, вице-корольдің автономиясын шектеуге тырысты, оны потенциалды түрде бағынбайтын және сепаратистік деп санайтын. Дегенмен, Линьерс Циснеросқа өкіметін қарсылықсыз беруге келісті. Линьерс Хунта ойлағандай бүлікші губернатор емес екенін байқаған ол оған вице-корольдікте қалуға рұқсат берді. Хавьер де Элио да жаңа вице-корольдің билігін қабылдап, Монтевидео Хунтасын таратып, қаланың губернаторы болды. Циснерос көптеген саяси топтармен келісімге келу саясатын ұстанды. Ол криолло милицияларын сақтап, олардың командирлеріне ардагер мәртебесін берді, бұл бұрын тек материктік әскерлерге ғана рұқсат етілген еді. Ол Линьерске қарсы төңкерістен кейін таратылған испан милицияларын қайта қаруландырды. Ол сондай-ақ кінәлілерді кешірді; Альзага босатылмады, бірақ оның үкімі үй қамауына ауыстырылды. Алайда, криоллоларды қуантуға жасаған тырысықтар Хунтаның қарсылығына тап болды, ол Корнелио Сааведраны полковник шеніне көтеру туралы өтінішті мақұлдамады. Ол ағылшындармен және жер иелерімен жақсы қарым-қатынас орнату үшін еркін саудаға тыйым салатын заңдарды алып тастауға тырысты, бірақ бөлшек саудагерлер Циснеросты осындай заңдарды қайта орнатуға мәжбүр етті. Криолло адвокаты Мариано Морено "Жер иелерінің өкілдігі" деген құжат жазып, Циснеростан еркін сауданы қайта ашуды сұрады. Бұл сол кездегі ең толыққанды экономикалық есеп саналды. Циснерос ақырында еркін сауданы ұзартуға шешім қабылдады, ол 1810 жылдың 19 мамырында аяқталады. 1809 жылдың 25 мамырында Чукисакадағы төңкеріс Шаркастың Корольдік аудиенциясының губернаторы және президенті Рамон Гарсия де Леон-и-Писарроны биліктен алып тастады және оны Шарлотта Хоакинаның билігімен португалдық протекторатты қолдады деп айыптады. Әскери басқару полковник Хуан Антонио Альварес де Ареналеске тиді, ол азаматтық істерге кім жауапты екендігіне байланысты белгісіздік тудырғандықтан, кейбір азаматтық өкілеттіктерді де қолданды. 16 шілдеде Ла-Пас қаласында полковник Педро Доминго Мурильо басқарған екінші революциялық қозғалыс губернаторды отставкаға кетуге мәжбүр етті және оны Мурильо басқарған "Халық құқықтарын қорғаушы Хунта" ("Junta Tuitiva de los Derechos del Pueblo") Хунтасымен алмастырды. Басқалардың ішінде Хуан Хосе Кастелли Чукисака силогизмі жасалған Сент-Франциск-Ксавьер университетінің отырысына қатысты. Бұл оның мамыр айындағы позициясына үлкен әсер етті. 1809 жылдың 25 қарашасында Циснерос "француз идеологиясын" қолдайтындарды және Испанияға тәуелділікке қарсы саяси режимдер құруға шақыратындарды қудалау мақсатында Саяси бақылау сотын құрды. Алайда ол экономист Хосе Мария Ромероның испан режиміне қауіпті деп саналатын бірқатар адамдарды қуу туралы ұсынысын қабылдамады: Сааведра, Пасо, Чиклана, Виейтес, Балкарсе, Кастелли, Ларреа, Гидо, Виамонте, Морено, Саенц және Белграно, және тағы да басқалар. Осы шаралардың барлығы және вице-корольдің бүлік тудыруы мүмкін жаңалықтардың таралуын болдырмау туралы жариялаған жарлығы криоллоларды формальды сылтау революцияны бастауға жеткілікті болады деп ойлауға мәжбүр етті. 1810 жылдың сәуір айында Корнелио Сааведра достарына өзінің әйгілі сөзін айтты: "Кешіккенімізді білдіретін уақыт әлі келген жоқ, өрік пісіп жетілсін, содан кейін біз оларды жейміз".

Мамыр революциясы

Севильялық хунтаның құлауы туралы хабар 1810 жылдың мамыр айында Буэнос-Айреске жетті. Испания королі мен хунта биліктен алысқаннан кейін, көптеген адамдар Циснеростың билік жүргізуге заңды құқығы жоқ деп ойлады, осылайша мамыр революциясы басталды. Циснерос халықты тыныштандыруға тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Ол жергілікті әскер командирлерін шақырып, қолдау сұрады, бірақ олар бас тартты. Соңында Циснерос ашық кеңеске рұқсат беруге мәжбүр болды, онда не істеу керектігі талқыланды. Мұндай кеңестерге көбінесе ең бай адамдар қатысса да, әскер мен бүлікшілердің тобы бай адамдардың кіруіне кедергі келтіріп, қарапайым халықтың қатысуын қамтамасыз етуді жоспарлады. Ашық кеңес вице-король Циснеростың өкілеттігін тоқтатуға және оның орнына үкіметтік хунта құруға шешім қабылдады. Алайда, Кеңес ашық кеңестің шешімін өзгертті және Циснеросты хунта президенті етіп тағайындады; ол жаңа лауазыммен билікте қалатын болды. Хунта қызметке кірісуге ант берді, бірақ халық арасындағы наразылық бақылаудан шықты. Хунта тағайындалған күнінің өзінде оның мүшелері отставкаға кететінін мәлімдеді, сондай-ақ Циснерос та отставкасын берді. Бастапқыда Кеңес оның отставкасын қабылдамады, бірақ халықтың наразылығы соншалықты күшті болды, тіпті Кеңес ғимаратының бір бөлігі бүлікшілер тарапынан басып алынды. Циснеростың отставкасы ақыры қабылданды және оның орнына халық ұсынған мүшелерден тұратын Бірінші Хунта (Primera Junta) тағайындалды. Биліктен қуылғаннан кейін Циснерос Кордоваға елші жіберіп, бұрынғы вице-корольге осы оқиғалар туралы хабарлады және оған әскер жинап, хунтаны биліктен қууға өкілеттік берді.

Испанияға оралу

Төңкерілгеннен кейін Циснерос Буэнос-Айрестегі қарапайым азаматқа айналды және Хунтаның қорғауында болды. Бірнеше күн өткен соң ол король Фердинанд VII құрметіне арналған миссаға қатысты. Бірақ Хунта оған сенімсіздікпен қарады, сондықтан оның өміріне қауіп төнді деген желеумен Буэнос-Айрес Корольдік Аудиенциясының мүшелерімен бірге Канар аралдарына жер аударылды. Оның әйелі Инес де Газтамбиде Буэнос-Айресте оның өкілі ретінде қалды, бірақ кейін қаладан шығып Монтевидеоға көшіп кетті. Буэнос-Айрес Хунтасын қабылдамаған Монтевидео қаласы оны патшайымдай күтіп алды. Линьерс басқарған қарсы төңкеріс Буэнос-Айрес күштерімен толық жеңіліске ұшырады, ал Линьерс тұтқындалып, жазаланды. Испанияға келген соң Циснерос Кадиске көшіп, өзінің іс жүргізуіне бағынды. Үкімет оның басқаруына ешқандай шағым айтпады және оны Кадис генерал-капитаны етіп тағайындады. Ол Испаниядағы көтеріліс кезінде түрмеге қамалды, бірақ Фердинанд VII қайтып келгеннен кейін босатылды. Содан кейін 1823 жылы ол туған қаласы Картахенаның генерал-капитаны болып тағайындалды және 1829 жылы қайтыс болды.