Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бальтасар Идальго де Циснерос и де ла Торре (6 қаңтар 1756 – 9 маусым 1829) – испандық теңіз офицері, Картахенада туған. Ол Сент-Винсент мүйісі мен Трафальгар шайқасына, сондай-ақ 1808 жылы Наполеонның шапқыншылығына қарсы испандық қарсылыққа қатысты. Кейіннен Сантьяго де Линьерстің орнына Рио-де-ла-Плата вице-королі болып тағайындалды. Ол Хавьер де Элионың үкіметтік хунтасын таратып, Чукисака және Ла-Пас революцияларын басып таңбалады. Мамыр революциясы кезінде ашық кеңес (кабильдо) оны вице-король қызметінен шеттетуге шешім қабылдады, бірақ ол билікті өз қолында ұстап, жаңа үкіметтік хунтаның президенті болуға тырысты. Бірақ Буэнос-Айрестегі халықтың наразылығы оған мүмкіндік бермеді, сондықтан ол отставкаға кетті. Одан кейін көп ұзамай Испанияға қуылды және 1829 жылы қайтыс болды.
Spanish naval officer (1756–1829)
Baltasar Hidalgo de Cisneros y de la Torre (6 January 1756 – 9 June 1829) was a Spanish naval officer born in Cartagena. He took part in the Battle of Cape St Vincent and the Battle of Trafalgar, and in the Spanish resistance against Napoleon's invasion in 1808. He was later appointed Viceroy of the Viceroyalty of the Río de la Plata, replacing Santiago de Liniers. He disestablished the government Junta of Javier de Elío and quelled the Chuquisaca Revolution and the La Paz revolution. An open cabildo deposed him as viceroy during the May Revolution, but he attempted to be the president of the new government junta, thus retaining power. The popular unrest in Buenos Aires did not allow that, so he resigned. He was banished back to Spain shortly after that, and died in 1829.
Өмірбаян
Балтасар Хидальго де Циснерос 1756 жылдың 6 қаңтарында дүниеге келді, бұл Эпифания мерекесінің діни күні болғандықтан, оны Киелі кітаптағы үш патшаның бірі – Балтасар деп атады. Ол Испания Корольдік теңіз флотының лейтенанты Франсиско Идальго де Циснерос-и-Сейхас пен Мануэла де ла Торре-и-Галиндо де Эспиносаның ұлы еді. 1770 жылы теңіз қызметіне қадам басқан ол Африка мен Перу жағалауларына барды және Алжирдегі әскери науқанға қатысты. Ол Англия жолында жау кемесін басып алуға қатысып, кеме лейтенанты шеніне ие болды. 1795 жылы Хосе де Кордова-и-Рамос басқаратын испан флотының құрамындағы Сан-Пабло кемесінің командирі болып тағайындалды. Ол кезде Испания Англия-Испания соғысына қатысып жатқан еді. Флот кішкентай британдық флотпен шайқасты, бірақ Сент-Винсент мүйісіндегі шайқаста жеңіліске ұшырады. Оның кемесі, сол заманның ең қуатты кемелерінің бірі саналған, HMS Neptune кемесімен басылып алынды, бірақ ертесі күні батып кетті. Циснерос тұтқынға алынып, медициналық көмек алды. Тұтқындықтан кейін оған әскери наградалар берілді және Испанияға оралғаннан соң генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Хунта Бразилиямен тікелей сыртқы қатынастарды жүргізу үшін саяси кеңсе құрды, вице-корольдің автономиясын шектеуге тырысты, оны потенциалды түрде бағынбайтын және сепаратистік деп санайтын. Дегенмен, Линьерс Циснеросқа өкіметін қарсылықсыз беруге келісті. Линьерс Хунта ойлағандай бүлікші губернатор емес екенін байқаған ол оған вице-корольдікте қалуға рұқсат берді. Хавьер де Элио да жаңа вице-корольдің билігін қабылдап, Монтевидео Хунтасын таратып, қаланың губернаторы болды. Циснерос көптеген саяси топтармен келісімге келу саясатын ұстанды. Ол криолло милицияларын сақтап, олардың командирлеріне ардагер мәртебесін берді, бұл бұрын тек материктік әскерлерге ғана рұқсат етілген еді. Ол Линьерске қарсы төңкерістен кейін таратылған испан милицияларын қайта қаруландырды. Ол сондай-ақ кінәлілерді кешірді; Альзага босатылмады, бірақ оның үкімі үй қамауына ауыстырылды. Алайда, криоллоларды қуантуға жасаған тырысықтар Хунтаның қарсылығына тап болды, ол Корнелио Сааведраны полковник шеніне көтеру туралы өтінішті мақұлдамады. Ол ағылшындармен және жер иелерімен жақсы қарым-қатынас орнату үшін еркін саудаға тыйым салатын заңдарды алып тастауға тырысты, бірақ бөлшек саудагерлер Циснеросты осындай заңдарды қайта орнатуға мәжбүр етті. Криолло адвокаты Мариано Морено "Жер иелерінің өкілдігі" деген құжат жазып, Циснеростан еркін сауданы қайта ашуды сұрады. Бұл сол кездегі ең толыққанды экономикалық есеп саналды. Циснерос ақырында еркін сауданы ұзартуға шешім қабылдады, ол 1810 жылдың 19 мамырында аяқталады. 1809 жылдың 25 мамырында Чукисакадағы төңкеріс Шаркастың Корольдік аудиенциясының губернаторы және президенті Рамон Гарсия де Леон-и-Писарроны биліктен алып тастады және оны Шарлотта Хоакинаның билігімен португалдық протекторатты қолдады деп айыптады. Әскери басқару полковник Хуан Антонио Альварес де Ареналеске тиді, ол азаматтық істерге кім жауапты екендігіне байланысты белгісіздік тудырғандықтан, кейбір азаматтық өкілеттіктерді де қолданды. 16 шілдеде Ла-Пас қаласында полковник Педро Доминго Мурильо басқарған екінші революциялық қозғалыс губернаторды отставкаға кетуге мәжбүр етті және оны Мурильо басқарған "Халық құқықтарын қорғаушы Хунта" ("Junta Tuitiva de los Derechos del Pueblo") Хунтасымен алмастырды. Басқалардың ішінде Хуан Хосе Кастелли Чукисака силогизмі жасалған Сент-Франциск-Ксавьер университетінің отырысына қатысты. Бұл оның мамыр айындағы позициясына үлкен әсер етті. 1809 жылдың 25 қарашасында Циснерос "француз идеологиясын" қолдайтындарды және Испанияға тәуелділікке қарсы саяси режимдер құруға шақыратындарды қудалау мақсатында Саяси бақылау сотын құрды. Алайда ол экономист Хосе Мария Ромероның испан режиміне қауіпті деп саналатын бірқатар адамдарды қуу туралы ұсынысын қабылдамады: Сааведра, Пасо, Чиклана, Виейтес, Балкарсе, Кастелли, Ларреа, Гидо, Виамонте, Морено, Саенц және Белграно, және тағы да басқалар. Осы шаралардың барлығы және вице-корольдің бүлік тудыруы мүмкін жаңалықтардың таралуын болдырмау туралы жариялаған жарлығы криоллоларды формальды сылтау революцияны бастауға жеткілікті болады деп ойлауға мәжбүр етті. 1810 жылдың сәуір айында Корнелио Сааведра достарына өзінің әйгілі сөзін айтты: "Кешіккенімізді білдіретін уақыт әлі келген жоқ, өрік пісіп жетілсін, содан кейін біз оларды жейміз".
Baltasar Hidalgo de Cisneros was born on 6 January 1756, which is the religious feast of Epiphany day, Hence he was named Baltasar after one of the Biblical Magi. Son of Francisco Hidalgo de Cisneros y Seijas, lieutenant of the Spanish Royal Navy, and Manuela de la Torre y Galindo de Espinosa. He commenced his naval career in 1770 and went to the coasts of Africa and Peru and took part in the military campaign at Algiers. He was involved in the capture of an enemy ship in the English Channel, and was promoted to ship's lieutenant. In 1795, he was promoted to commander of the San Pablo, part of the Spanish fleet under José de Córdoba y Ramos. Spain at that time was engaged in the Anglo Spanish War. The fleet engaged a smaller British fleet, but was defeated in the Battle of Cape St Vincent. His ship, regarded as one of the most powerful of its time, was captured by HMS Neptune but sank the following day. Cisneros was taken prisoner and received medical care. Whilst under capture he was awarded battle honours and on returning to Spain he was promoted to lieutenant general. The Junta created a political office to conduct direct foreign relations with colonial Brazil, to reign in the autonomy being exercised by the viceroy which was seen as potentially insubordinate and secessionist. Nevertheless, Liniers accepted to give up his government to Cisneros without resistance. Noticing that Liniers was not the rebel governor that the Junta thought, he authorized him to stay in the Viceroyalty. Javier de Elío accepted as well the authority of the new Viceroy and dissolved the Junta of Montevideo, becoming once again the Governor of the city. Cisneros tried to take a conciliating policy with the many conflicting political groups. He kept the criollo militias, and granted their commanders to achieve veteran status, which so far was only allowed to peninsular military. He rearmed back the Spanish militias that were disbanded after the coup against Liniers. He also pardoned the responsibles; Álzaga was not freed, but his sentence was changed to house arrest. However, the attempts to please the criollos found resistance from the Junta, which did not approve the request to promote Cornelio Saavedra to colonel rank. He tried to stay in good relations with the British and the landowners by removing the laws that forbid free trade, but retailers forced Cisneros to restore such laws. Mariano Moreno, a criollo lawyer, wrote a document to request Cisneros the reopening of free trade, entitled "The Representation of the Landowners". It is considered the most comprehensive economic report of the time. Cisneros finally decided to grant an extension of free trade, which would end on 19 May 1810. On 25 May 1809, a revolution in Chuquisaca deposed the governor and president of the Royal Audiencia of Charcas, Ramón García de León y Pizarro, and accused him of supporting a Portuguese protectorate under the authority of Charlotte Joaquina. Military command fell to Colonel Juan Antonio Alvarez de Arenales who, due to uncertainty as to who should be in charge of the civilian affairs, also exercised some civil powers. On 16 July, in the city of La Paz, a second revolutionary movement led by Colonel Pedro Domingo Murillo forced the governor to resign and replaced him with a Junta, the "Junta Tuitiva de los Derechos del Pueblo" ("Junta, keeper of the rights of the people"), headed by Murillo. Among others, Juan José Castelli was present at the proceedings of the University of Saint Francis Xavier where the Syllogism of Chuquisaca was developed. This would greatly influence his position during the May week. On 25 November 1809 Cisneros created the Political Surveillance Court with the aim of pursuing the supporters of "French ideologies", and those who encouraged the creation of political regimes that opposed the dependence on Spain. However, he rejected a proposal of the economist José María Romero to banish a number of people which were considered dangerous to the Spanish regime: Saavedra, Paso, Chiclana, Vieytes, Balcarce, Castelli, Larrea, Guido, Viamonte, Moreno, Sáenz and Belgrano, among many others. All these measures, and a proclamation issued by the Viceroy to prevent the spreading of news that might be considered subversive, made the Criollos think that a formal pretext would be enough to take actions that would lead to the outbreak of a revolution. In April 1810, Cornelio Saavedra expressed his famous quote to his friends: It's not time yet, let the figs ripen and then we'll eat them.
Мамыр революциясы
Севильялық хунтаның құлауы туралы хабар 1810 жылдың мамыр айында Буэнос-Айреске жетті. Испания королі мен хунта биліктен алысқаннан кейін, көптеген адамдар Циснеростың билік жүргізуге заңды құқығы жоқ деп ойлады, осылайша мамыр революциясы басталды. Циснерос халықты тыныштандыруға тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Ол жергілікті әскер командирлерін шақырып, қолдау сұрады, бірақ олар бас тартты. Соңында Циснерос ашық кеңеске рұқсат беруге мәжбүр болды, онда не істеу керектігі талқыланды. Мұндай кеңестерге көбінесе ең бай адамдар қатысса да, әскер мен бүлікшілердің тобы бай адамдардың кіруіне кедергі келтіріп, қарапайым халықтың қатысуын қамтамасыз етуді жоспарлады. Ашық кеңес вице-король Циснеростың өкілеттігін тоқтатуға және оның орнына үкіметтік хунта құруға шешім қабылдады. Алайда, Кеңес ашық кеңестің шешімін өзгертті және Циснеросты хунта президенті етіп тағайындады; ол жаңа лауазыммен билікте қалатын болды. Хунта қызметке кірісуге ант берді, бірақ халық арасындағы наразылық бақылаудан шықты. Хунта тағайындалған күнінің өзінде оның мүшелері отставкаға кететінін мәлімдеді, сондай-ақ Циснерос та отставкасын берді. Бастапқыда Кеңес оның отставкасын қабылдамады, бірақ халықтың наразылығы соншалықты күшті болды, тіпті Кеңес ғимаратының бір бөлігі бүлікшілер тарапынан басып алынды. Циснеростың отставкасы ақыры қабылданды және оның орнына халық ұсынған мүшелерден тұратын Бірінші Хунта (Primera Junta) тағайындалды. Биліктен қуылғаннан кейін Циснерос Кордоваға елші жіберіп, бұрынғы вице-корольге осы оқиғалар туралы хабарлады және оған әскер жинап, хунтаны биліктен қууға өкілеттік берді.
The news of the fall of the Junta of Seville reached Buenos Aires in May 1810. With both the king of Spain and the Junta removed of power, many people thought that Cisneros had no legitimacy to govern, starting the May Revolution. Cisneros tried to calm down the population, to no avail. He called the commanders of the local armies and requested their support, but they denied it. Cisneros was ultimately forced to allow an open cabildo, which would discuss what to do. Although those meetings were usually composed of the wealthiest population, the army and a group of rioters plotted to prevent the entry of many wealthy people and allow common people instead. The open cabildo decided to end the mandate of viceroy Cisneros, and establish a government Junta instead. However, the Cabildo tweaked the will of the open cabildo, and appointed Cisneros as president of the Junta; he would remain in power, albeit under a new title. The Junta made the oath of office, but popular unrest became uncontrollable. By the end of the same day the Junta was appointed, the members resigned, and Cisneros did so as well. Initially, the Cabildo rejected his resignation, but the popular unrest was so high that the Cabildo itself was partially overrun by the rioters. Cisneros' resignation was finally accepted, and the Primera Junta was appointed instead, with members proposed by the people. Once deposed, Cisneros dispatched a messenger to Córdoba, to inform the former viceroy of the events, and bestowing on him the authority to gather an army and depose the Junta.
Испанияға оралу
Төңкерілгеннен кейін Циснерос Буэнос-Айрестегі қарапайым азаматқа айналды және Хунтаның қорғауында болды. Бірнеше күн өткен соң ол король Фердинанд VII құрметіне арналған миссаға қатысты. Бірақ Хунта оған сенімсіздікпен қарады, сондықтан оның өміріне қауіп төнді деген желеумен Буэнос-Айрес Корольдік Аудиенциясының мүшелерімен бірге Канар аралдарына жер аударылды. Оның әйелі Инес де Газтамбиде Буэнос-Айресте оның өкілі ретінде қалды, бірақ кейін қаладан шығып Монтевидеоға көшіп кетті. Буэнос-Айрес Хунтасын қабылдамаған Монтевидео қаласы оны патшайымдай күтіп алды. Линьерс басқарған қарсы төңкеріс Буэнос-Айрес күштерімен толық жеңіліске ұшырады, ал Линьерс тұтқындалып, жазаланды. Испанияға келген соң Циснерос Кадиске көшіп, өзінің іс жүргізуіне бағынды. Үкімет оның басқаруына ешқандай шағым айтпады және оны Кадис генерал-капитаны етіп тағайындады. Ол Испаниядағы көтеріліс кезінде түрмеге қамалды, бірақ Фердинанд VII қайтып келгеннен кейін босатылды. Содан кейін 1823 жылы ол туған қаласы Картахенаның генерал-капитаны болып тағайындалды және 1829 жылы қайтыс болды.
After being deposed, Cisneros formally became a common citizen in Buenos Aires, under the protection of the Junta. A few days later, he assisted to a mass in honour of the king Ferdinand VII. However, the Junta distrusted him, so he was banished to the Canary Islands, along with the members of the Royal Audiencia of Buenos Aires, under the pretext that his life was in danger. His wife Inés de Gaztambide stayed in Buenos Aires as his representative, but she left the city afterwards and moved to Montevideo. Montevideo, a city that rejected the Junta of Buenos Aires, welcomed her like a queen. The Liniers counter revolution was completely defeated by the forces from Buenos Aires, and Liniers captured and executed. Once in Spain, Cisneros moved to Cádiz, to submit himself to the trial of residence. The government had no complaints about his rule, and promoted him to general captain of Cádiz. He was jailed during an uprising in Spain, and liberated after the return of Ferdinand VII. He was then appointed general captain of his home city of Cartagena in 1823, and died in 1829.