Кіріспе

ЭПРОН, Экспедиция подводных работ особого назначения (ЭПРОН) "Су асты жұмыстарына арналған арнайы экспедиция" – батып кеткен кемелер мен су асты қайықтарынан құнды жүктер мен жабдықтарды іздеу және құтқару жөніндегі Кеңес Одағының мемлекеттік мекемесі.

Тарих

ЭПРОН 1923 жылғы 17 желтоқсанда құрылды және бастапқыда Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы Біріккен мемлекеттік саяси басқармасына (Объединенное государственное политическое управление – ОГПУ) қарасты. Оның алғашқы операциясы – Севастополь маңында қазына іздеу болды. Бұл 1854 жылғы қарашада Балаклава маңында дауыл кезінде батып кеткен, Ұлыбританиядан Қрымдағы британ әскерлерін қаржыландыру үшін алтын (200 000 фунт стерлинг) тасыған HMS Prince бу кемесінің қалдықтарын табуға бағытталған экспедиция еді. Жобалық топты қаржыландыру, жарақтандыру, оқыту және басқаруды 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысында батып кеткен немесе суға батырылған Ресей империясының әскери кемелерін құтқару тәжірибесіне ие болған жапондық суға түсу мамандары жүзеге асырды. Қалдықтар табылды деген хабар болды, бірақ бастапқыда күтілген көлемде алтын табылмады. Содан кейін ЭПРОН суға батқан кемелерді құтқару және іздеу жұмыстарын кеңейтті, басқа суға түсу бөлімшелерін (тәжірибесі аз және/немесе жабдығы нашар) біртіндеп сіңіріп, жаңаларын құрды. 1929 жылы ЭПРОН КСРО-да теңіз операцияларында, гидротехникалық және өзен инженерлігінде, кен өндіруде, суға батқан ағаштарды іздеуде және пайдалануда, сондай-ақ су астындағы барлық жұмыстарға жауапты жалғыз мекеме болды. 1931 жылы ол ОГПУ-дан НКПС-ге (НКПС, "Народный Комиссариат Путей Сообщения" – "Халық Комиссариаты (Көлік министрлігі)") бөлім ретінде берілді. 1936 жылы ЭПРОН НКВТ-ге (НКВТ, "Народный Комиссариат Водного Транспорта" – "Су көлігі халық комиссариаты"); 1939 жылы НКМФ-ге (НКМФ, "Народный Комиссариат Морского Флота" – "Сауда флоты халық комиссариаты") бағындырылды. 1941 жылға қарай ЭПРОН 36 кемені құтқарып, жалпы салмағы шамамен 25 000 GRT болатын 74 суға батқан кемені көтерді. 1941 жылы теңіз құтқару бөлімшелері Кеңес Теңіз Флотына (ЭПРОН деген атпен) берілді; 1942 жылы ол Теңіз Флотының Төтенше құтқару қызметі (Аварийно спасательная служба ВМФ) болып қайта аталды, ал 1979 жылы – Теңіз Флотының Іздеу-құтқару қызметі (поисково спасательная служба ВМФ) болды.