Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі

Космос бипинатус, көбінесе бақшалық космос, мексикалық астер немесе космея деп аталады, бұл Америкаға тән, астра тұқымдасына жататын, орташа мөлшердегі гүлді шөптесін өсімдік. Бұл түр және оның сорттары мен гибридтері қоңыржай климаттағы бақшаларда әдемі өсімдік ретінде кең таралған.

Сипаттама

Космос бипинатус - бір жылдық өсімдік, көбінесе жартылай төзімді деп есептеледі, бірақ өсімдіктер өздігінен себу арқылы бірнеше жыл бойы қайта өсуі мүмкін. Өсімдіктің биіктігі 2–6 футтан (сирек жағдайда) 9 футқа дейін жетеді. Өрілген түрлері қызғылт, күлгін және ақ түстердің әртүрлі жаңғыларында кездеседі. Бұтақты сабағы көбінесе тығыз, кейде ұсақ, бөлінген, дөрекі түкшелермен жабылады, ал кейбір түрлері түксіз болады. Жапырақ тісшесі көзге түспейтін, қанат тәрізді, 10 (сирек 15) мм ұзындықта болады, кейде жапырақтар сабақсыз болып келеді. Жапырақ бөліктері жіңішке, сызықтық немесе тар сызықтық пішіндес, ені 0,5–1 (сирек 1,7) мм; ұштары сүйір, қатты, бірақ өткір емес. Оның жапырақтары жіптей бөлшектерге тілінген. Гүлдеген кезде өсімдік жоғарыдан ауыр болуы мүмкін. Бұл мәселе топтап өсіргенде шешіледі, себебі екі қанатты жапырақтар бір-бірімен өріліп, колонияның өзін-өзі ұстауына көмектеседі.

Гүлдер

Өте көзге түсетін тостаған тәрізді гүлшоғыры диаметрі әдетте 2 мм-ден асады және тілше және түтікше гүлдерді қамтиды, олар жапырақшалармен қоршалған. Әдетте 8 сыртқы жапырақша болады, олардың ұзындығы 7-15 мм, ені 3-5 мм. Ішкі жапырақшалар 8-12 мм ұзындықтағы ланцет тәрізді. Олар көптеген қара жолақтарымен мөлдір және 1 мм-ге дейін ені бар, кейде сары немесе қызғылт пигменттері бар, ұшы тікшелі. Жаңа өркендердің жапырақтары алтын сары, жіп тәрізді ұштарымен және түтікше гүлдердің арасынан шығып тұрады. Бұл жапырақтардың кеңейген негізі сары сызықпен қамтылған мөлдір. Гүлдену кезінде өсімдік өзінің салмағынан иіліп түседі. Бұл мәселені жапырақтарды бір-біріне жақын орналастырып, тамырларын топтастыру арқылы шешуге болады. Көбінесе сегіз сәулелі гүлдері қызғылт, күлгін немесе ақ түсті, негізінде антоцианиннің әсерінен пайда болған көзге көрінетін дақтар болуы мүмкін. Тілшелер кері жұмыртқа тәрізді пішіндес, ұзындығы әдетте 20-35 мм, ені әдетте 12-20 мм. Олардың ұштары дөңгелек және үш кең, толқынды тістері бар. Одан төмен олар жас жапырақтарға айналады. Гүл себеттерінің ортасында көптеген түтікше гүлдер (оларды диск гүлдері деп те атайды) орналасқан, олардың кеңейген жапырақтары сары, төменгі бөлігінде ақ түске айналып, ұзындығы 5-6 мм-ге жетеді. Аталық тозаңдықтары қоңыр қара түсті, шамамен 3 мм ұзындықта, ұштарында 0,5-0,8 мм ұзындықтағы қысқа үшбұрышты, мөлдір тіректер бар. Стильдің тармақтары қысқа және сәл тұнжыра, ұзындығы 0,5 мм.

Тарату

Бұл өсімдік Мексика, Гватемала және Коста-Рикаға тән. Ол көптеген елдерде әсемдік үшін өсіріледі және топыраққа шөгуге бейім болғандықтан, әлемнің көптеген аймақтарында жабайы түрге айналып, басқа өсімдіктерге зиян келтіреді. Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Кариб аралдары, Италия, Австралия және Азияның шашыраңқы жерлерінде табиғи ортаға бейімделген, бақшалардан қашып өсіп (жасанды түрлер) кейбір жерлерде бұтаққа айналады.

Аңтауыштар

Космос бипинатустың гүлдері құстар мен көбелектерді, оның ішінде монарх көбелегін тартады. Оны көбелектерге арналған бақтарға және тозаңдаушылар/бал арасының қоныстанған жерлеріне жасалатын бақтарға отырғызуға болады.