Кіріспе

Литвалық бразилиялық суретші

Ласар Сегалл (21 шілде 1891 – 2 тамыз 1957) – литвалық еврей және бразилиялық суретші, гравер және мүсінші. Сегаллдың туындылары импрессионизм, экспрессионизм және модернизм әсерінен пайда болған. Оның ең маңызды тақырыптары – адамның қасіреті, соғыс, қудалау және жыныс сату.

Ерте өмір және білім

Сегалл Литваның Вильнюс қаласында Тора жазушысының ұлы болып дүниеге келген. 15 жасында Берлинге көшіп, 1906 жылдан 1910 жылға дейін Берлин Корольдік өнер академиясында білім алды. 1910 жылдың соңында Дрезденге көшіп, Дрездендегі Күнстакадемияда "Meisterschüler" дәрежесінде оқуын жалғастырды.

Экспрессионисттер форумы

1919 жылы Сегалл Дрезденде бес гравюрадан тұратын «Вильна естеліктері» кітабын, сондай-ақ литографиялармен суреттелген «Бубу» және «Санфте» атты екі кітап шығарды. Одан кейін ол өзін еркін жеткізе бастады және кубизмнің элементтерін қосып, өзінің еврей тегін зерттей отырып, жеке стилін дамытты. Оның 1910 жылдан 1920 жылдардың басына дейінгі ерте суреттері африкалық тайпалық бейнелердің ықпалымен, клаустрофобиялық ортада, үлкейтілген және айқын ерекшеліктері бар қиын жағдайдағы тұлғаларды бейнеледі. 1912 жылы оның алғашқы суреттер сериясы егде жастағы психиатриялық ауруханада жасалды. Сегаллдың туындылары экспрессионистік формада қуғынға ұшыраған адамзаттың көпшілігін көбінесе бейнелейді. Сол жылы ол Бразилияның Сан-Паулу қаласына көшіп, онда үш туысы тұрып жатты. 1914 жылы Дрезденге оралып, экспрессионистік стильдегі қызметін жалғастырды. 1919 жылы Сегалл Отто Дикс, Конрад Феликсмюллер, Отто Ланге және басқа суретшілермен бірге «Дрездендік сецессия тобы 1919» құрды. Гурлит галереясындағы Сегалл көрмесі бірнеше сыйлықтарға ие болды. Еуропада жеткен сәттілікке қарамастан, Сегаллдың стилі мен тақырыбына Бразилияда өткізген уақыты зор әсер етті. Бразилияға сапар Сегаллға Оңтүстік Америка өнері туралы толымды түсінік алуға мүмкіндік берді, нәтижесінде ол тағы да Бразилияға оралды.

Бразилиядағы бастамалар: модернисттік үрдістер

Сегалл әлі де ресейлік азамат болса да, 1923 жылы Бразилияға оралды. Сегалл Сан-Паулуға оралғаннан кейін өзінің бірінші әйелі Маргаретпен бірге Бразилия азаматтығын алды. Бразилияда жүргенде оның суреттеріне Рио-де-Жанейродағы Қызыл шамдар ауданы зор әсер етті. Көптеген бразилиялық суретшілер Сегалдың тақырыптарына ықпал етіп, оның кубистік стилін күшейтті. Ол жаңа еліне бейімделіп, Бразилияның ауылдары, мулаттар, фавелалар, жезөкшелер және плантациялар туралы суреттер салды. Сегалдың жезөкшелерді бейнелеуінің қаталдығы мен адамның азап-тозағын көрсетуі оның туындыларына дау тудырды. Осы даулар оны және басқа белгілі суретшілерді «Соңғы өнер апталығы» деп аталатын модернистік шара ұйымдастыруға итермеледі. Апталық іс-шараға Сегалдың жұмыстарымен қатар Анита Малфаттидің де көп дау тудырған туындылары қосылды. Шарада суреттер ғана емес, спектакльдер мен басқа да өнер түрлері көрсетілді. Сегалдың авангардтық жаңалықтары оны сол кездегі басқа да көрнекті бразилиялық модернистермен, Кандидо Портинари мен Эмилиано Ди Кавальканти сияқты суретшілермен бір қатарға қойды. Сегалл Бразилияда тұруға ниеттенгенімен, жеке көрмелері үшін Еуропаға баруын жалғастырды. 1925 жылы Сегалл шәкірті Дженни Клебинмен жақын қарым-қатынасқа түсіп, кейіннен оған үйленді. SPAM ұйымы әділет үшін күресті, бірақ Бразилиядағы шетелдіктерге, әсіресе еврейлерге қарсы кемсітушілік жасаған «Интегралисттер» деп аталатын бразилиялық фашистер арасында келіспеушіліктер туды. Осы үлкен дау-дамайлар мен SPAM мүшелеріне төтеп беруге болмайтын жағдайлардың салдарынан ұйым тез тарап кетті. Сурет кеме догында тығырықтап тұрған көптеген адамдарды бейнелейді. Бұл Сегалдың адамның азап-тозағы туралы бұрынғы туындыларынан өзгеше болғанымен, сол кездегі эмигранттардың толқындары мен адамзаттың қайғы-қасіреті мен қуғын-сүргінін терең көрсетеді. 1940 жылдардың ортасында Сегалл кедейлікті, әсіресе Рио-де-Жанейроның шалап аудандарын көрсеткен «Мангу» суреттер сериясын жариялады. Бразилиялық ұлтына жақындаған Сегалл бұл суреттерді қатал түрде бейнеледі, бірақ кемсітілгендердің суреттері Рио-де-Жанейро тұрғындарының мәдени ерекшелігін көрсетеді. Сегалдың Бразилиядағы алғашқы суреттері жаңа еліне деген құштарлығы мен ұлттық сезімін көрсетеді. Ол Сан-Паулу мен Рио-де-Жанейроның пейзаждарын және түрлі нәсілдерді шиеленіссіз және жаман ниетсіз бейнеледі. Дегенмен, Сегалл көптеген туындыларында кубистік стиліне адал болды. Мысалы, оның танымал «Банандар плантациясы» суретінде Бразилиядағы банан плантациясы көрсетілген. Сегалл суретте жұмысшының мойнын ортаға қойып, басын төменнен шығарды, бұл тепе-теңдікке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бұл көрерменнің назарын орталыққа аударады. Бұл симметриялық тепе-теңдік Бразилияның ауыл шаруашылығында адамның ролін көрсетеді. 1920 жылдары Бразилиядағы құлдық азайып, негр құлдарын еуропалық жұмысшылармен ауыстырды. Бұл сурет плантацияларды еуропалықтардың басып алуын көрсетеді. Сегалдың туындыларындағы тағы бір маңызды тақырып – адамның азап-тозағы мен эмиграция. Оның танымал «Эмигранттар кемесі» суретінде кеме догында эмигранттармен тығырықтап тұрған көптеген адамдар бейнеленген. Сурет тек қараңғы және қайғылы сезімді ғана емес, кемедегі қиын жағдайды да көрсетеді. Жолаушылардың көңілсіз және сөзсіз жүздері эмигранттардың қатал өмірін көрсетеді.

Ласар Сегалл мұражайы

Ласар Сегалдың Сан-Паулудағы үйі қазір мұражайға айналды, оның жиһаздары, кітаптары мен өсімдіктері, сондай-ақ оның ең танымал туындыларымен жабдықталған. Бұл сонымен қатар Сан-Паулу қауымдастығының арасында жоғары құрметке ие коммерциялық емес ұйым. Ласар Сегал мұражайы Сан-Паулудағы өнер қауымының жүйелі түрде бақыланатын мәдени шараларға қатысуы үшін орталық болып табылады. Сегалдың үйінде фотосурет, гравировка және кинотану сияқты өнер сабақтары өткізіледі. Мұражайда фотосуретке және көркем өнерге арналған арнайы кітаптардан тұратын, жоғары бағаланған үлкен көркем кітапхана да бар. Ласар Сегал мұражайы Бразилияның мәдени ерекшелігін сақтап, әртүрлі өнер түрлерінің қызықты тәжірибесін зерттеу мақсатымен сақталған. Бразилиядағы өнердің формасы басқа өнер түрлерінен мүлдем өзгеше. Мұражай бүгінгі күні Бразилияның берік ұлттық ерекшелігін сақтау және Ласар Сегалдың Бразилияға арналған, мәдени ықпалға толы өнерін сақтау ниетімен сақталды.