Кіріспе

Сиднейдегі тас жол, Австралия. Шығыс дистрибьюторы – Сиднейдің орталық бизнес-аймағы мен Сидней әуежайын байланыстырады. Шығыс дистрибьюторы Сиднейдің шығыс жаққа орналасқан аудандарын Сиднейдің ішкі оңтүстік аудандарынан бөліп тұрады. Оның негізгі бөлігі – Вулломулудан Сурри-Хиллсқа дейінгі туннель. Бұл жоба "салып, меншіктеп, пайдаланып, беру" (build own operate transfer) принципі бойынша жүзеге асырылды және оның 75,1%-ы Transurban компаниясына тиесілі. Тас жол 1999 жылдың желтоқсанында қозғалысқа ашылды, ал жоба 2000 жылдың шілдесінде толыққанды аяқталды. Одан тек солтүстік бағытта ғана төлемақы алынады. Transurban компаниясы Cahill Expressway-дің оңтүстік ұшын (Domain Tunnel-мен қоса) Шығыс дистрибьюторының бір бөлігі деп есептейді және оның жалпы ұзындығын көрсетеді. Осы мақалада қолданылған ұзындық – 1990 жылдары Cahill Expressway-дің оңтүстік ұшынан (Cowper Wharf Road) және Southern Cross Drive-тың солтүстік ұшынан (Link Road) аралығында салынған тас жолдың ұзындығын білдіреді.

Бағыт

Шығыс дистрибьюторы Кахилл тас жолының оңтүстік басындағы және Вулломоолудағы Каупер Уорф Роудпен қосылатын түйіскен жерден басталады. Одан кейін ол алты қатарлы қос бағытты жер үсті жолы ретінде оңтүстікке қарай жүреді, жақын арада Вулломоолу және Дарлингхерст аудандарының астынан өтетін туннельге кіреді. Батыс дистрибьюторымен тікелей байланыс үшін Кросс Сити туннелімен жер астындағы түйіскен жері бар. Мур паркіне қайта шыққаннан кейін, Оңтүстік Даулинг көшесінің ішіндегі траншеямен оңтүстікке қарай жалғасады, содан кейін Линк Роудпен қосылатын түйіскен жерде аяқталып, Оңтүстік Кросс Драйв ретінде оңтүстікке қарай жалғаса береді.

Дизайн

Жобаның басты бөлігі – Австралияның ең тығыз орналасқан қалалық аймақтарының бірінің астындағы екі қабатты туннель, қазіргі жол дәлізінде әр бағытқа үш жолақтың қажеттілігіне байланысты салынды. Бірегей екі қабатты, әр бағытқа үш жолақты дизайн бір үлкен туннельді қазуды қамтиды. Қазбаның орта биіктігінде орналасқан алдын ала құйылған бетонды тіреуіш, солтүстік бағытқа арналған туннельдің негізін құрайды, ал оңтүстік бағытқа арналған туннель оның астында орналасқан. Нәтижесінде, тек бір туннельдің шатыры салынды, ал төменгі оңтүстік жолағы тік қабырғалы ойысқа орналастырылды. Австралазиялық туннельдеу қоғамының мәліметінше, жоғарғы жолағы бүйір қабырға тіреулерінде орналасқан алдын ала керілген бетон плиталарға тірелген екі қабатты туннельдің (теміржол немесе автомобиль) ешқандай тіркелген мысалы жоқ. Басты туннельдің орталық бөлігіндегі ұзындығы , ал аралығы әдетте 0,5-тен асады, және одан үлкен аралықтары бар кез келген автомобиль туннелінің тек тас бұрандалары мен торлы бетонмен қамтамасыз етілген және тік тас қабырғалары бар екендігі туралы ешқандай жазба жоқ. Шығыс дистрибьюторының Уильям және Тейлор көшелері астындағы астыңғы жолдарының құрылысын 1974 жылы бастау жоспарланған. Бірақ құрылыс аяқталған жоқ.

Меншік

Шығыс дистрибьюторына Airport Motorway Limited (AML) иелік етеді, ол 75,1% Transurban компаниясына тиесілі. Қалған акционерлер – Industry Funds Management (14,37%) және UniSuper (10,53%). AML компаниясы құрылған кезде Leighton Group компаниясы AML-дің 11% үлесіне ие болды, ал Macquarie Infrastructure Group компаниясы қалған бөлігін иеленді. Leighton 2000 жылы өз үлесін Macquarie Infrastructure компаниясына сатты. 2005 жылға қарай Macquarie Infrastructure Group AML-дің 71,35% үлесіне ие болды. Macquarie Infrastructure Group 2006 жылдың шілдесінде AML-дегі үлесін қоса, Sydney Roads Group компаниясынан бөлініп шықты. Sydney Roads Group 2007 жылдың сәуірінде Transurban компаниясына сатылды. 2007 жылдың қыркүйегінде Transurban AML-дегі үлесін тағы 3,75% сатып алып, оның үлесін 75,1%-ға дейін арттырды, және осы үлесін қазірге дейін сақтап келеді.

Жол ақысының бағасы

Шығыс дистрибьюторы тек солтүстік бағытта, негізгі туннельді (Сарри Хиллз/Мур Паркі – Вулломолулу) пайдаланатын барлық көлік үшін төленеді. Шығыс дистрибьюторында екі ақы төлеу пункті бар: біреуі автожолдың солтүстік жағында, екіншісі – Уильям көшесі/Крос-Сити туннелі шығысында. Шығыс дистрибьюторымен солтүстікке қарай қозғалатын көліктерге екі пунктте де бірдей ақы алынады. Ашылған кезде жеңіл көліктерге (автомобильдер мен мотоциклдерге) арналған ақы бағасы болды. 2003 жылдың сәуір айында ауыр көліктерге (жүк көліктері мен автобустарға) арналған ақы бағасы болды.