Кіріспе

Диптерлік жәндіктер туысы: Диптерлік жәндіктер туысына жататын, көздері көзге ұқсас, ал антенналары көзге ұқсас орналасқан құрттар туысы. Отбасы басқа көпшіліктен туыстығының көпшілігінің "көздері" бар: басынан көздерімен аяқталады. Басқа туыстардың кейбір шыбық түрлері, мысалы, Drosophilidae, Platystomatidae, Richardiidae және Tephritidae ұқсас басына ие, бірақ Diopsidae-дің ерекшелігі олардың антенналары басқа барлық шыбықтардың басына қарағанда, басының ортасында емес, сабағында орналасқан. Диопсиналар тұқымдасының барлық мүшелерінде қаптамалы көздер бар, бірақ басқа ұшалардың көздеріне ұқсас қаптамасыз көздері бар Centrioncinae тұқымдасында жоқ. Қарақшы көздер, әдетте, жыныстық диморфты, әйелдерде көздері бар, бірақ қысқа. Бұл құстар бір сантиметрге дейін ұзындықта, олар шіріп бара жатқан өсімдіктер мен жануарлармен қоректенеді. Олардың ерекше морфологиясы жыныстық іріктеу және табиғи іріктеу арқылы қасиеттің қалай пайда болғанын зерттеуге ықпал етті. Диопсидалардың мінез-құлқын зерттеу жыныстық орнатудың дамуы, мұндай морфологиялық ерекшелікті сақтайтын генетикалық факторлар, жыныстық іріктеу және мүгедектік принципі туралы маңызды түсінік берді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Диопсидтер тұқымдасының 100-ден астам түрі белгілі, олардың ең көп түрі Ескі әлем тропиктерінде кездеседі. Олар бүкіл аймақта таралған, ең танымал түрлері Оңтүстік-Шығыс Азия мен Оңтүстік Африкадан. Сонымен қатар, Солтүстік Америкада екі түрі сипатталған, ал жақында Мажарстанда еуропалық түрі табылды. Ересектер көбінесе ылғалды жерлерде, көбінесе өзендер мен өзендердің жанында, төменгі жатқан өсімдіктерде кездеседі. Олар саңырауқұлақтар мен бактерияларды жейді, олар шіріп бара жатқан өсімдіктерден тазалайды. Өсімдіктің жаңғақтары сапрофаг немесе фитофаг болып, шіріген және жаңа өсімдік заттарын жейді. Diopsis macrophthalma Dalman, 1817 - тропикалық Африкадағы күріш пен соргоның зиянкестері. Қарақшыл құстардың ерекше морфологиясы олардың қалдықтарын (мысалы, кеудегершінде) анықтауды жеңілдетеді; бір қалдық туысы - просфирацефала, эоцен дәуіріндегі Балтық кеудегершінен белгілі. Бұл тұқымның көздері қақпанмен көрінеді және ол Диопсиналардың ең ертедегі мүшесі болып табылады. Ұшқыштың метатораксінің немесе скутеллінің артқы бөлігінде бір жұп қатты процестер бар, ал постнотумның латеротергиті (бірқатар бүйірлік флангалардың бірі) (нотумнан кейінгі жәндіктің кеуде қуысындағы шағын арқалық склерит) көбінесе қуысқа ұқсас немесе омыртқаға ұқсас процеске ие. Аяқтардың алдыңғы жамбас сүйегі қалың, ішке қарай тіректері бар. Ересектерде 7 және 8 тергиттер, ал 7 - стерниттер толық жеңіл белдеуді құрайды. Бұл құрттар құртқа айналғаннан кейін аз уақыттан кейін ауыз қуысы арқылы ауа жұтып, оны басындағы каналдар арқылы көздің ұштарына дейін соғады.

Таксономия

Шынайы тұяқты көзді ұшқыштар - Диопсидалар тұқымдасының мүшелері, оларды алғаш рет Фотэргилл сипаттады, Диопсис тұқымдасына Карл Линней 1775 жылы ат қойды. Diopsidae туысы Diptera және Cyclorrhapha подрядтарына кіреді; ол екі кіші тұқымдасқа бөлінеді:

Көрініс

Көздің ерекше формасына қарамастан, әр біріккен көз барлық бағытта жарты шардан да көп кеңістікті көреді. Осылайша, екі көздің кеңінен ауыспалы болуы орын алады, әр көздің 70%-ға жуығы екі көздің бір бағытта көретін қарсы көзіндегі екі көздің серіктесі бар. Бинокулярлық өріс алдыңғы-орталық квадрантта ең көп таралған, онда ол 135°-дан асады, ал dorsal аймағында ең кіші. Қасқырлар өздерінің мінез-құлқын көру қабілетімен анықтайды. Күндіз уақытша аумақтар қауіп төндіретін мінез-құлықпен қорғалуы мүмкін. Күн батқанда малдар кішкентай топқа бөлініп, сайланған жіп тәрізді құрылымдарға жиналады да, әр күні сол жерге қайта оралады. Шамамен бірдей өлшемдегі аталар осындай топта бір-бірімен кездескенде, олар ырымға айналған ұрыстарға қатыса алады (немесе кейде ұрыстармен байланысады). Жарысқа қатысушыларды басым еркек қуып шығады. Контипицидтер шамамен 50 мм қашықтықта қашу немесе қашу реакциясын тудырады, ал модельді ұшқа және айнадағы бейнелеулерге реакциялар осы қашықтықта да болады. Ұзын көздері бар еркек тұяқты құстар аналық таңдаудың арқасында да, бәсекелес еркектермен бәсекелесе алу мүмкіндігіне ие болғандықтан да жұптасу артықшылығын алады.

Жыныстық таңдау

Әйелдердің жұбай таңдауының нәтижесінде еркек ерекшеліктерінің эволюциясы бір кезде дау туғызған болса да, Диопсидалар қазір жыныстық жағынан таңдалған ерекшеліктерді көрсететін жануарлардың классикалық үлгісі ретінде қарастырылады. Бір пікір бойынша, еркек әшекейлері әйелдердің артықшылықтарымен бірге дамып келеді. Қалың жұптың таңдалуы таңдалған еркек қасиетінің көрінісіне әсер ететін гендерді және әйелдің осы қасиетті артықшылыққа кодтайтын гендерді ұрпаққа беруге себеп болады. Бұл процесс таңдалған аллельдер арасындағы байланыстың тепе-теңдігін тудырады, нәтижесінде эволюциялық нәтижелерге әсер ететін генетикалық байланыстың шамасы. Егер генетикалық байланыстың еркек орнамының тұқым қуалауға қатысты жоғары болса, онда еркек тұқым қуалаушы ұшақтарда байқалатын көздің керемет арақашықтығы сияқты жыныстық жағынан таңдалған ерекшеліктерге әкелетін қашықтан жүретін процесс болуы мүмкін. Әйтпесе, табиғи іріктеу одан әрі сипаттамаларды әзірлеуге қарсы жыныстық іріктеуді тепе-теңдеткенге дейін, қасиет пен қасиетке деген артықшылық артады.

Жыныстық таңдау эксперименттері

Зерттеушілер тұмсықты көзді ұшқыштарды жинап алып, олардың лабораториялық жағдайда қалай әрекет ететінін бақылады. Зертханада әр адамға көзінің ұзындығы, дене ұзындығы, жасы және бала тудыру қабілеті бойынша баға берілді. Ерлер арасындағы өзара әрекеттесудің болуы мен болмауы кезінде жұптарды таңдауды анықтау үшін көз аралығы бойынша әртүрлі, бірақ дене ұзындығы бойынша сәйкес келетін еркек жұптарды бақылау жүргізілді. Ұзын немесе қысқа көз аралығы мен дене ұзындығы аралығындағы ұрықтар 25 әйелмен қосарланды. Уилкинсон мен Рейлло әйелдердің таңдауын еркек бәсекелестердің қатысуымен және еркектердің қатысуымен және еркектердің көзінің ұзақтығы мен қысқалығы ерекше. Генетикалық өзгерістер етік көзді ұшқыштағы ұлғайған көз аралығы сияқты еркек жыныстық әшекейлердің өзгермелі тағам сапасы сияқты қоршаған ортаның стрессіне жауап беруінің негізін құрайды. Кейбір еркек генотиптер барлық жағдайларда үлкен көздің ұзындығын дамытады, ал басқа генотиптер қоршаған ортаның нашарлауымен көздің ұзындығын біртіндеп азайтады. Бірнеше жыныстық емес белгілер, соның ішінде әйелдің көзінің арақашықтығы және еркек пен әйелдің қанатының ұзындығы, сондай-ақ жағдайға тәуелді көрініс көрсетеді, бірақ олардың генетикалық реакциясы дене мөлшерімен масштабталуымен толық түсіндіріледі. Бұл ерекшеліктерден айырмашылығы, еркек көзінің ұзындығы әлі де дене өлшеміндегі айырмашылықтарды есепке алғаннан кейін қоршаған ортаның стрессіне жауап ретінде генетикалық өзгерісті көрсетеді. Осылайша, бұл нәтижелер әйелдің жұбайының таңдауы ұрпаққа генетикалық пайда әкеледі деген тұжырымды қатты қолдайды деп тұжырымдауға болады, өйткені көздің ұзындығы еркектің жарамдылығының шынайы көрсеткіші ретінде әрекет етеді. Сондықтан, көздің арақашықтығы тек тартымдылық негізінде ғана емес, сонымен қатар жұбайларда жақсы гендерді көрсеткендіктен таңдалады. Бұл популяцияларда X хромосомалық мейотикалық қозғалыспен айналысуды тежейтін генді алып жүретін аталардың көздері ұзын. Осылайша, осы аталық жыныстармен жұптасқан аналық жыныстар, аналық жыныстардан еркек жынысты ұрпақ алу арқылы тікелей генетикалық пайдаға ие болады. Басқаша айтқанда, ұзын көзді ген еркек жынысты нәрестелерді көбейтетін генмен байланысты. Ал ұзын сабақтары болса, аналықтардың ұзын сабақты еркек жыныс затын көбірек ұрық әкелу үшін пайдалануына ықпал етуі мүмкін.