Кіріспе
Целюлоза талшықтарымен қолданылатын бояулар класы, мысалы мақтаға арналған Vat бояулары - бояулар класы, олар қолданылған әдіске байланысты осындай болып жіктеледі. Vat бояу - бұл бөшкеде немесе ыдыста жүргізілетін бояуды білдіретін процесс. Бастапқыда суға бояу үшін өсімдіктерден ғана алынатын, ал қазір синтетикалық жолмен өндірілетін индиго түсі қолданылған.
Vat dyes are a class of dyes that are classified as such because of the method by which they are applied. Vat dyeing is a process that refers to dyeing that takes place in a bucket or vat. The original vat dye is indigo, once obtained only from plants but now often produced synthetically.
Бояу процесі
Су бояулары үшін оларды еріту үшін редукциялаушы затты қажет етеді. Ең көп таралған редукциялаушы агент - натрий дитиониті (Na2S2O4), ол бояуды ерігіш "леуко" түріне айналдырады. Кейін матаға қосылғаннан кейін, лейко бояуы қатты боялған ерімейтін күйге дейін тотығады. Окистену, редукциялау, рН-ны бақылау сияқты химиялық реакциялар жиі қажет; тіпті еріту процесі редукцияға жету үшін кемірсутек пен натрий гидросульфитінің тиісті мөлшерлерін өлшеуді қажет етеді. Бояу тек қана азайып кеткен түрінде ерітеді. Бұл кезде талшықты бірнеше рет оттегісіз бояу ваннасына батырып, содан кейін ауаға шығарады, содан кейін суда еритін түрінің түсі өзгеріп, оттегі суда еритін түріне айналады. Осы себептерге байланысты, ват бояулары сүт реактивті бояуларға қарағанда әуесқойлар үшін қолайлы емес. Индиго - бояу класының үлгісі: бояу ваннасында сарыдан жасылға, содан кейін көк түске ауа соққанда өзгереді. Барлық бояулар бояу бояуларымен жасалмайды.
Қасиеттері
Балық бояуларының түстерге беріктігі жоғары, бұл басқа бояу кластарында сирек кездеседі. Екінші жағынан, ванна бояуларының сүрту тұрақтылығы нашар, бірақ бұл матаға арнайы өңдеулер арқылы жеңілдетілуі мүмкін. Егер индигоны мұқият қолданбаса, онда оны қатты сыпыру (яғни бояуды басқа заттарға сүрту) мүмкін. Бұл дегеніміз, күшті емес бояу ваннасына бір рет басудан гөрі, әлсіз бояу ваннасына бірнеше рет басу артық.
Жеңіл тотықталған бояулар
Инкодье - бояуды "тұрақтандыру" үшін оттегі емес, жарық пайдаланатын бояудың түрі, бұл түрлі әсерлерге әкелуі мүмкін. Химиялық жағынан бау бояуларына ұқсас бұл бояулар оттегісіз ваннада қолданылмай, оттегімен әсер ету арқылы матада пайда болады. Инкодилер - матаға бояу емес, шынайы бояулар. Түсті бояу матаға жабысады; матаға бояу матаға қатты сезімді беретін желім сияқты жабыстырғышпен бірге келеді.
Химиялық құрылымдар
Мысалы, 2 және 3 көк түсті ванналар галогенді немесе метилирленген туындылар, сондай-ақ бірнеше фиолеткалар. Көптеген басқа бояулар антрохинондардың туындылары болып табылады.