Кіріспе

Лиу Бей мен Цао Цао арасындағы шайқас (219) Сун әулетінің кезінде монғолдардың шабуылы Фанченг шайқасы немесе Фан қамалы шайқасы Лиу Бей мен Цао Цао арасында 219 жылы Шығыс Хан әулетінің соңында болған. Ол қазіргі Хюбэй штатының Сяньян қаласында орналасқан Фанченгтің есімімен аталған, бұл бекініс шайқаста маңызды рөл атқарған.

Өмірбаян

218 жылы императорлық дәрігер Цзи Бен, кіші қазынашы Ген Цзи және министр Вэй Хуанмен бірге Цзао Цзаоға қарсы көтеріліс бастады, бірақ тез арада басылып, жазаға тартылды. 218 жылы қарашада Цао Цао генерал Цао Ренді Гуан Юге қарсы шабуыл жасауға дайындалу үшін Ванға (宛; қазіргі Наньян, Хэнань) жіберді. Алайда, Цао Реннің әскерге шақыру және мәжбүрлі еңбек саясатына байланысты, Хау Инь (侯音), Цао Цаоның әскери офицері, оның орынбасары Вэй Кай (衛開) және Ванның бірнеше мың әскерімен бірге көтеріліс бастады және Гуан Юдан көмек сұрады. 219 жылдың ақпанына қарай Цао Рен көтерілісті басып, Хоу Инь мен Вэй Кайды өлтірді және Ванның азаматтарын қырғынға ұшыратты. Сол уақытта, мәжбүрлі әскерге шақыру мен еңбекке толғандықтан шаршаған және ашуланған шаруалар көтерілісі де болды Лухун округінде (陸, қазіргі Сонг округінің оңтүстік-шығысында орналасқан, Хэнань) көтерілісші көшбасшы Сун Ланг (孫狼) басқарған. 219 жылы мамыр айында Ханчжун қолбасшылығын жеңіп, Цзао Цзаоны жеңгеннен кейін, Лю Бей 219 жылы маусым айында Мең Да мен Лю Фэнді Фанглинг (房陵; қазіргі Фанг округі, Хубэй) және Шангён (上; қазіргі Хубэйдің Цзюшан округі) қолбасшылықтарын алуға жіберіп, өзінің аумақтық жетістіктерін одан әрі кеңейтті. Осылай қайта-қайта сәтсіздіктерден кейін Цао Цао уақытша қорғанысқа түсуге мәжбүр болды. Лю Бейдің және мүмкін Сунь Кванның шабуылдарын түсінген Цао Цао оңтүстік Цзинь провинциясына (қазіргі Хубэй мен Хунаньды қамтиды) алдын ала соққы беруді жоспарлады, Лю Бейдің Гуан Ю қорғаған аумағының шығыс бөлігі. Жоспарда Лю Бейдің солтүстіктегі шабуылдарын жалғастыра алмайтыны, жаңа жетістіктерін нығайту қажеттілігі, сондықтан оңтүстік Цзинь провинциясына шабуыл жасау Лю Бейдің басқа жерлерге шабуылға түсуіне кедергі келтірмейтіндігі айтылған. Алайда, жоспар тоқтатылды, өйткені Цао Цао әскерлеріне Хоу Инь мен Вэй Кайдың бүлінуін басу науқанынан, сондай-ақ Ханчжун командирлігі үшін күресіндегі бұрынғы сәтсіздіктерден қалпына келтіру, қайта топтастыру және қайта жабдықтау үшін уақыт қажет болды. Қажыған әскерлер тағы да шабуылға дайын болмады.

Бастапқы кезеңдер

219 жылдың шілдесінде Гуан Ю Ханчжунды жаулап алуды дамыту үшін Цао Цаоға қарсы өзінің шабуыл жасауын шешті. Ол Ми Фанг пен Ши Ренге өзінің жоқтығы кезінде Цзянлинг округі мен Гонъань округіне қарауыл жасау үшін қалуға бұйырды, ал Лиу Бейдің оңтүстік Цзинь провинциясындағы күштеріне жеке өзі басшылық етіп, солтүстіктегі Цао Цао бекіністеріне шабуыл жасады. Бұл жорықтың мақсаты нақты айтылмаған, бірақ Гуан Ю өз әскерін Хан өзенінің бойында солтүстікке қарай алып барды, ол Фанченгті қоршауға алғанға дейін (қазіргі Фанченг ауданы, Сянянян, Хубэй). Алдынғы бағыттан және Гуан Ю өзінің негізгі күштерін Фанченге шоғырландыруды таңдағанынан, оның негізгі мақсаты Наньян командирлігін (қазіргі Наньян, Хэнань) жаулап алу деп саналады. Бастапқыда шабуылға ұшыраған қалалар қатты күзетілмеген, өйткені Фанченгтегі Цао Рен және Сяняндағы Лю Чанг (呂常) қоршалған. Сондықтан да Сао Сао Ю Цзиньге Сао Ренге көмектесуді бұйырды. Фанченгке қарай 4 км-дей жерде лагерь құрғаннан кейін Ю Цзинь қарсы шабуылға дайындала бастады. Өзгелер күдікті болғандықтан, өзінің адалдығын дәлелдеуге құштар болған Цао Цаоның генералы Панг Де Гуан Юге қарсы шабуыл жасауға ерікті түрде жасақ бастады, соңғысын бірнеше рет кері шегінуге мәжбүр етті. Бірде Пан Де Гуан Юдың рулына бір жебе атып, оны соққыға ұшырады. Сол кезден бастап Пан Де жау арасында "Ақ ат генерал" деген атпен танылып, қорқынышты болды. Гуан Ю Пан Деді шайқаста жеңе алмағанымен, ол сол аймақтағы су жолдарын қатаң бақылауда ұстады және Фанченгті қоршауға алды.

Ауаның өзгеруі

Тамыз айында қатты жаңбырдан Хан өзені суға толды. Ю Цзинь мен Панг Де қолбасшылығындағы күштер табиғи апаттан толықтай жойылып, кем дегенде 40 000 адам қаза тапты, ал тағы 30 000 адам Гуан Ю флоты тұтқындады. Пан Де мен Ю Цзинь екеуі де тұтқындалды; Ю Цзинь өз өмірі үшін жалбарынды және берілді, ал Пан Де берілуден бас тартты және жазаға тартты. Бұған дейін Вэнь Хуэй оңтүстікте ауа райының күрт өзгеруі мүмкін екендігі туралы ескерткен болатын және Гуан Ю өзен су тасқынын өз пайдасына пайдаланады деп қорыққан. Сао Рен бірнеше мың аман қалған әскерімен қабырғалардың артында қорғанысқа мәжбүр болды. Сол кезде Сюй Хуан Ванченгте жаңадан жалданып алынған адамдардан тұратын күшпен орналасқан, ол Цао Ренді босатуға батылдықпен шығуға емес, тек қорғаныс бекіністерін құрастыра алды. Осы арада Цзинь провинциясының инспекторы Ху Сю (Цзинь провинциясының ішінде әскер жинауға өкілетті) және Цао Цаоның Наньсианның әкімшісі Фу Фан (方) (Наньсиан қазіргі Ханьнань провинциясының оңтүстік-шығысында орналасқан) Гуан Юға көшті. Лианг (梁), Цзя () округтеріндегі көтерілісшілер мен қарақшылар да Гуан Ю-ның командасын ресми түрде қабылдады. Гуан Юның даңқы бүкіл Хуаксияға тарады. Гуан Юның зор қауіп-қатерінен кейін Цао Цао астананы ауыстыруды ойлады. Сао Сао кеңесшілерін сұрап, Сима И мен Цзян Цзи оған қатты қарсы болды. Олар Лю Бей мен Сунь Куанның одақтастығы Цзинь провинциясын басқаруға байланысты ең жақсы жағдайда әлсірегенін және Сунь Куан Гуан Юдің табысына қуанышты болмайтынын атап өтті. Олар Цао Цаоның Сунь Куанға елші жіберіп, Цзяннанның соңғысының бақылауын мойындауын ұсынды. Бастапқыда Сунь Куан Гуан Юге елші жіберіп, өзінің ұлы мен Гуанның қызының некелесуін сұрап жатыр. Алайда Гуан Ю елшіні қорлап, үйлену ұсынысын қабылдамады, бұл Сун Куанды ашуландырды. Сяняндағы жорық кезінде Гуан Юдің әскери саны көбейіп, азық-түлік қоры таусылды. Осыған байланысты Гуан Ю Сиангуанда (қазіргі Хуннань провинциясының Юнчжоу қаласының солтүстігінде) сақталған астықты тәркілеу үшін әскер жіберген. Сунь Куан осы оқиғаны, Гуан Юның Сунь Куанның үйлену ұсынысын қабылдамауымен және қорлаумен бірге Лю Беймен одақты бұзуды ақтады. Соғыс басталған кезде Лю Бей оңтүстік Цзинь провинциясындағы үш командирді: Нан, Линглинг және Вуллингті басқаратын.

Қақтығыстар

Гуан Ю Цзянлинг пен Гон'аннан Fancheng-ті қоршауға алу үшін қосымша күш жіберді. Тек бірнеше мың әскер қалған Сао Рен азық-түлік тапшылығынан зардап шекті, сондықтан ол Фанченгті тастап кетуді ойлады. Гуан Юның әскерлері әлі Фанченгті толық қоршап алған жоқ, сондықтан біреу оны әлі уақыт барда қашып кетуді ұсынды. Рунан әкімшісі Ман Чонг бұған келіспей: "Сел өте тез ағып жатқан шығар, бірақ су көп уақытқа созылмауы мүмкін. Гуан Ю өзінің әскерінен бір топ әскерді Цзя округіне (縣) жіберген болатын. Қазірдің өзінде Сю округінің оңтүстігіндегі елді мекендерде тұратын адамдарда үрей мен қорқыныш бар. Гуан Ю одан әрі алға басуға батылы бармайды, өйткені ол өзінің базасы (оңтүстік Цзинь провинциясында) шабуылға ұшырайды деп қорқады. Егер біз Фанченгті тастап, кетіп қалсақ, өзеннің оңтүстігіндегі барлық аумақтардан айырыламыз. Сіз осы жерде күте тұрыңыз". Сао Рен оған келісті. Ман Чонг атты суға батырып, Фанченгтегі жауынгерлермен бірге болуға уәде берді. Цао Рен сонымен қатар Фанченгтің қорғанысын күшейтіп, қаладағы барлық қол жетімді ерлерді шақырып, қала бойынша жауынгерлерін жинап, әскерлерінің санын 10 000-нан арттырды. Сюй Хуанға Цао Ренді күшейту туралы бұйрық берілген кезде, Цао Цао екі офицерді, Сюй Шан (徐商) және Лю Цзяньді (呂建) қосымша күшейткіштерді Сюй Хуанға қосылуға жіберді, соңғысына оған жіберілген барлық күшейткіштер келгенше шабуыл жасамауға бұйрық берді. Қосалқы күш күту үшін Сюй Хуан Фанченгтің солтүстігінде орналасқан Янлингке (陽陵) қарай алға жылды. Сюй Хуанның қолбасшылығындағы Цао Цао күшінің басым бөлігі жаңадан жалданып алынғандардан құралғандықтан, Сюй Цао Цаоның шабуылдан бас тарту туралы бұйрығын адал орындады. Гуан Ю Сюй Хуанның жағдайын жақсы білген, бірақ бұрынғы жеңіске деген сенімділігі Сюй Хуанның қатерін елемеді және өз күштерін бөліп, Фанченг оның бақылауына түседі деп сеніп, Сианянға басқа әскерді жіберді. Алайда Гуан Ю қала қорғанысын бұза алмады. Сюй Хуан кейіннен Гуан Ю өз күшін бөліп, Гуан Юдың авангарды Фанченгтен солтүстікке қарай үш шақырым жерде орналасқандықтан, оны және негізгі армияның арасында саңылау қалдырып, мүмкіндікті пайдаланды. Сюй Хуан ұзақ траншея қазып жатқандай етіп, Гуан Юдің авангардын кесіп тастағандай әсер қалдырды, ол бұл айла-шарғыға түсіп, кері шегінді. Сюй Хуанның әскері Ян () қаласындағы тасталған бекіністі басып алып, Гуан Юдың негізгі әскеріне қарай алға жылжиды. Осы уақытқа дейін 10 000 шайқасқа төзімді ардагерлер, олардың басшылары Ин Шу (署) және Чжу Гай (朱蓋) Сю Хуанға қосылды, Сю Хуанның әскерін Гуан Юға қауіп төндіретін күшке ие болды.

Стратегиялар

Қақтығыстың кезінде Цао Цаоның елшісі Луоянға Сунь Куанның хатпен оралды, ол Цаоға Сунь Цзинь провинциясындағы Гуан Юға артқы жағынан шабуыл жасағысы келетінін хабарлады. Сунь Куан Цао Цаодан бұл құпияны сақтап қалуды сұрады, сондықтан Гуан Ю дайын болмас еді, және Цао Цао кеңесшілерінің көпшілігі жоспармен келісті. Алайда, Донг Чжао қарсылық білдіріп, Лю Бей мен Сунь Кванның екеуі де Сунь Кванның Сунь Кэоға уақытша бағынуымен қарамастан, Сунь Кэоның қарсыластары екенін атап өтті. Ұзақ мерзімді перспективада, Као Каоның мүддесі бір қарсыластың күшті болуына жол берместен, екі қарсыласты да әлсіретуі керек. Қысқа мерзімде, егер Гуан Ю Сунь Куанның артқы жағында шабуыл жасағанын білсе, ол әскерін кері қайтарып, Цзинь провинциясындағы үй базасын нығайтады, ал Фанченг қоршауы жойылады. Сонымен қатар, Фанченг біраз уақыт бойы қоршауда болды, ал Цао Цао әскерлерінің моральдары төмен болды. Егер бұл маңызды ақпарат қорғаушыларға берілмесе, Фанченгтегі кейбір адамдар Цао Цаоға кері бұрылып кетуі мүмкін, өйткені азық-түлік қоры бітіп барады. Сонымен қатар, Донг Чжао Гуан Юның Сунь Куанның ниетін білгенімен, оның қасарысқылығы мен Цзянлинг пен Гонъань округтерін қорғауға деген сенімділігі үшін тез кері шегінбейді деп атап өтті. Цао Цао және басқалар Донг Чжаоның ұсынысына көндіріліп, оның ұсынғандығын орындады: Сунь Кванның хаттарының көшірмелері жебелерге байланды, содан кейін олар Фанченг пен Гуан Ю лагеріне Сюй Хуанның садақшыларымен атып тасталды. Қорғаушылардың моральдық жағдайы жақсарды, ал Гуан Ю дилеммаға тап болды: ол Цао Цаоға шабуылды тастағысы келмеді, өйткені ол Цзянлинг және Гонган округтері, оның артқы базалары оңай құламайды деп сенді. Сонымен қатар, Гуан Ю егер жау қорғаушылары жеңілген жағдайда, Сунь Куан Лю Бейдің үш командирлігіне шабуыл жасаудың орнына Цао Цаоның әлсіреген қорғанысына шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланады деп болжаған, өйткені Гуан Ю Сунь Куанның Цао Цаодан Янцзы өзенінің төменгі ағысындағы шығыс аймақтағы кең аймақты алуы Лю Бейдің үш командирлігін алудан гөрі көп пайда әкелетінін болжаған. Гуан Ю күмәнмен қараған кезде, Цао Цао жеке өзі тағы бір күшейту әскерін майданға бастап, Мобейге (摩; қазіргі Хинань провинциясының оңтүстік-шығысына) жетті.

Қорытынды

Гуан Юның қолбасшылығындағы күштердің басым бөлігі Вейтуда (圍頭) қоныстанған, ал қалғандары Сичжунда (四) қоныстанған. Сюй Хуан Вейтуға шабуыл жасалатыны туралы хабар таратты, бірақ оның орнына күмәнсіз Сичжунға шабуыл жасады. Сичжун лагерінің жоғалып кетуінен қорқып, Гуан Ю құтқару үшін 5000 сарбазды бастап келді, бірақ Сичжунның шабуылы тек қана тозақ болды, өйткені Гуан Ю құтқару миссиясына бара жатқанда Сюй Хуанның адамдарына шабуыл жасады. Жеңіп қалған Гуан Ю өзінің негізгі лагеріне кері қайтты, бірақ Сюй Хуанның күші оның артынан жақын қалады және Гуанның негізгі лагеріне шабуыл жасап, Хю Сюй мен Фу Фангты өлтірді. Жау қонысының басып алынуынан кейін Гуан Ю Фанченг қоршауын алып тастап, оңтүстікке қарай кері шегінуге мәжбүр болды. Жоңғар майданындағы Цао Цаоның барлық қолбасшылары жағдайды пайдаланып, Гуан Юды қудалау керек деп ойлады, бірақ Чжао Ян () олар Гуан Юды қудаламау керектігін айтты, өйткені Гуанның күштері Сунь Куанмен күресу үшін жалғыз қалдырылуы керек, осылайша Цао Цаоның қарсыластары әлсірейді. Цзао Рен Чжао Янмен келісіп, Гуан Юды қуып бармады, ал, әрине, Гуан Юдың кері қайтқаны туралы хабар Цзао Цзаоға жеткенде, ол Цзао Ренге елші жіберіп, дәл осы себеппен оны қуып шығуға тыйым салды.

Салдары

Гуан Ю оңтүстікке оралғанда, Цзянлинг пен Гонъань округтеріндегі артқы базалары Сунь Кванның батыс жақ әскерінің қолбасшысы Лю Мэнге беріліп қалғанын анықтады. Лю Мэн Гуан Юдің адамдарының әйелдері мен балаларын тұтқынға алды, бірақ оларға және Цзинь провинциясының азаматтарына өте мұқият қарады. Гуан Юдің сарбаздары Цзинь провинциясының Сунь Куанның қолына түскенін және олардың отбасылары жақсы қолда екенін естіп, соғысу құлшынысын жоғалтып, қашып кетті. Гуан Ю, бірнеше адаммен ғана қалды, Майченгте (麥城; қазіргі Даньянның оңтүстік-шығысында, Хубэй) үш жағында Сунь Куанның және солтүстікте Цао Цаоның күштерімен оқшауланды. Гуан Ю қашып құтылуға тырысқанда, ол және оның тірі қалған ізбасарлары, оның ішінде оның ұлы Гуан Пинг және бағынысты Жао Лей (累), Чжан ауданы (鄉) маңында Сунь Кванның генералдары Чжу Ран мен Пан Чжанның шабуылынан қамалды. Гуан Ю, Гуан Пинг және Чжао Лей кейіннен Сунь Кванның әскерлері Линьцзюде (臨) өлтірді. Фанченгтегі жеңісті естіген Сао Сао Шю Хуанды жеке құттықтауға шығып, былай деді: "Дұшпан құрамасы өте қалың болды, бірақ сіз жеңіске жетіп, олардың лагерьлерін қиратып, көптеген адамдарын өлтірді. Мен 30 жылдан астам уақыт бойы соғыста болдым, бірақ жаудың қоршауына тікелей шабуыл жасап, қоршауды бұзуға тырысқан адам туралы ешқашан естімедім. Фанченг пен Сяняндағы жағдай Джу мен Джимодағыдан әлдеқайда нашар болды. Сенің жетістіктерің Сун Ву мен Ранджуның жетістіктерімен салыстырмалы".