Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың әскери генералы және қолбасшысы (176–222)
Chinese military general and warlord (176–222)
Ма Чао (176–222), лақап аты Мэнқи, Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдары мен Қытайдың Үш патшалық дәуірінің басында өмір сүрген қытай әскери генералы және қолбасшысы. Генерал Ма Юаньның ұрпағы Ма Чао, Лианг провинциясында (қазіргі Солтүстік-батыс Қытайдың бір бөлігі) танымал қолбасшы Ма Тенгтің үлкен ұлы болды. 211 жылы Хан Суй және басқа да солтүстік-батыс әскерлерімен одақ құрып, Хан орталық үкіметіне қарсы көтерілді, оған сол кездегі қолбасшы Цао Цао басшылық етіп тұрған. Одақ Цао Цао әскеріне қарсы өткен Тоң асуы шайқасында жеңілгеннен кейін тарап кетті. Ма Чао бастапқыда шегінді, бірақ кейін провинциялық инспектор Вэй Канға шабуыл жасап, оны өлтіріп, Вэй Канның қол астындағыларын өзіне бағынуға мәжбүрледі, соның арқасында Лианг провинциясын бақылауға алды. Ма Чао көтеріліс бастағаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң, император Сянь сол уақытта Йе қаласында болған Ма Чаоның отбасы мүшелерін өлім жазасына кесу туралы жарлық шығарды. Осы уақытта Вэй Канның қол астындағылары, Чжао Ан, Ян Фу және басқалар Ма Чаоға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оны Лианг провинциясынан қуды. Ма Чао Ханчжунге шегінді, онда ол қолбасшы Чжан Лудан әскерлер сұрап алып, Лианг провинциясына қайта шабуыл жасады, бірақ соңында жеңіліп, кері қайтарылды. Ма Чао 214 жылға дейін Чжан Лудың қорғауында болды, содан кейін Сычуань мен Чунцин қалаларын қамтитын И провинциясын бақылау үшін Лю Чжанмен күресіп жатқан қолбасшы Лю Бэй туралы естіді. Ол Лю Бэйдің жағына өтіп, Лю Бэйге Лю Чжаннан И провинциясын басып алуға көмектесті. Содан бері Ма Чао Лю Бэйдің қол астында генерал болып қызмет етіп, 219 жылы өткен Ханчжун жорығына қатысты. 222 жылы қайтыс болды. Тарихшылар мен Ма Чаодың замандастары оның беделіне көбінесе теріс баға берді. Цао Цао басқаруындағы Хан үкіметіне сатқындық жасағаннан басқа, Ма Чао көптеген қатыгездік әрекеттерімен де танымал болды: ол Хан Суйді өзінің көтерілісіне қосылуға көндірген кезде әкесіне опасыздық жасады; Чжан Лудан Лю Бэйге өткен кезде әйелі мен ұлын тастап кетті; Цзян Сюдың анасын қатты сөккені үшін оны өлтірді; оған қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Лианг провинциясынан қуған Чжао Ан мен Ван Идың ұлын өлтірді. 14 ғасырдағы тарихи роман "Үш патшалықтың романсы"-нда Ма Чао батыр жауынгер ретінде бейнеленеді және Лю Бэйдің Бес Тайғыр генералының бірі болып көрсетіледі. Романда оның мінезі мен тұлғасы, сондай-ақ оған қатысты кейбір оқиғалардың реті драмалық эффект үшін өзгертілген. Мысалы, романда ол Цао Цаоның отбасын өлтіргені үшін кек алу үшін Тоң асуы шайқасын бастады, бірақ шындығында ол алдымен Цао Цаоға қарсы соғыс жүргізді, содан кейін оның отбасы мүшелері шамамен бір жылдан кейін кінәлі деп танылып, жазаланды. Романда ол Сюй Чумен және Чжан Фэймен Тоң асуы мен Цзямен асуы шайқастарында жекелей айқасқа түсті, бірақ тарихи деректерде мұндай айқастар болған жоқ, ал Цзямен асуы шайқасы – ойдан шығарылған оқиға.
Ma Chao (176–222), courtesy name Mengqi, was a Chinese military general and warlord who lived in the late Eastern Han dynasty and early Three Kingdoms period of China. A descendant of the general Ma Yuan, Ma Chao was the eldest son of Ma Teng, a prominent warlord in Liang Province (covering parts of northwestern China). In 211, he formed a coalition with Han Sui and other northwestern warlords and revolted against the Han central government, which was led by the warlord Cao Cao. The coalition broke up after losing the Battle of Tong Pass against Cao Cao's forces. Ma Chao initially retreated, but later returned to attack and seize control of Liang Province by killing the provincial inspector Wei Kang and forcing Wei Kang's subordinates to submit to him. About a year after Ma Chao started his uprising, Emperor Xian issued an imperial decree ordering the execution of Ma Chao's family members, who were in Ye city at the time. In the meantime, Wei Kang's subordinates, led by Zhao Ang, Yang Fu and others, rebelled against Ma Chao and forced him out of Liang Province. Ma Chao retreated to Hanzhong Commandery, where he borrowed troops from the warlord Zhang Lu, and returned to attack Liang Province but was ultimately defeated and driven back. Ma Chao took shelter under Zhang Lu for a while until around 214, when he heard that the warlord Liu Bei was fighting for control over Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing) with Yi Province's governor, Liu Zhang. He defected to Liu Bei's side and assisted Liu Bei in capturing Yi Province from Liu Zhang. Ma Chao had served as a general under Liu Bei since then and participated in the Hanzhong Campaign in 219. He died in 222. Historians and Ma Chao's contemporaries have a generally negative view of him. Apart from committing treason against the Han government under Cao Cao's control, Ma Chao was also notorious for committing a number of acts of cruelty: he betrayed his father when he persuaded Han Sui to join him in his rebellion; he abandoned his wife and son when he defected from Zhang Lu to Liu Bei; he killed Jiang Xu's mother in cold blood after she scolded him; he murdered Zhao Ang and Wang Yi's son after they rebelled against him and forced him out of Liang Province. In the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms, Ma Chao is romanticised as a heroic warrior and one of the Five Tiger Generals under Liu Bei. In the novel, the descriptions of his character and personality, as well as the order of some events involving him, have been significantly modified for dramatic effect. For example, in the novel he started the Battle of Tong Pass to take revenge against Cao Cao for murdering his family, but historically he waged war against Cao Cao first, and then his family members were implicated and executed about one year later. In the novel, he also engaged Xu Chu and Zhang Fei in one on one duels at the Battle of Tong Pass and Battle of Jiameng Pass respectively, but historically the duels never took place and the Battle of Jiameng Pass is actually a fictional battle.
Отбасылық негіздер
Ма Чао Маолинг округінен (茂陵縣), Юфуфэн командирлігінде (右扶風郡) жататын, қазіргі Шэньси провинциясының Синьпин қаласының солтүстік-шығысында орналасқан. Ол Ма Тенгтің үлкен ұлы, ол Ма Юаньның ұрпағы, ол Шығыс Хан әулетінің ерте кезеңінде өмір сүрген генерал. Ма Тенгтің әкесі Ма Пинг (馬平), оның әдепті аты Цышуо (子碩), император Хуанның тұсында Тяньшуй командалығында (天水郡) әскери шенеунік болып қызмет етті. Ма Пинг лауазымын жоғалтқаннан кейін, аймақтағы Цян тайпаларының арасында өмір сүрді, Цян әйеліне үйленді және Ма Тенг атты ұлды дүниеге келтірді. Ма Тенг, Хан Суй және басқаларымен бірге Шығыс Хан әулетінің соңындағы Лян провинциясында (қазіргі Шэньси және Ганьсу провинцияларының бір бөлігін қамтиды) зор ықпалға ие болды және Хан билігіне бағынуға құлшынбады. 192 жылы Ма Тенг Хан императорлық сарайының Батысқа шабуыл жасайтын генерал (征西將軍) лауазымын қабылдады және әскерін Мей округінде (郿縣) орналастырды. Бірақ, ол кейін Хан әулетіне қарсы көтеріліп, Чанъань қаласына шабуыл жасады, бірақ оны бағындыра алмады, сондықтан Лян провинциясына қайта шегінді.
Ma Chao was from Maoling County (茂陵縣), Youfufeng Commandery (右扶風郡), which is located northeast of present day Xingping, Shaanxi. He was the eldest son of Ma Teng, who descended from Ma Yuan, a general who lived in the early Eastern Han dynasty. Ma Teng's father, Ma Ping (馬平), whose courtesy name was Zishuo (子碩), served as a military officer in Tianshui Commandery (天水郡) during the reign of Emperor Huan. After losing his post, Ma Ping went to live among the Qiang tribes in the region, married a Qiang woman and had a son, Ma Teng. Ma Teng, along with Han Sui and others, were warlords who held considerable influence in Liang Province (covering parts of present day Shaanxi and Gansu) towards the end of the Eastern Han dynasty and were reluctant to submit to Han rule. In 192, Ma Teng accepted the appointment of General Who Attacks the West (征西將軍) from the Han imperial court and garrisoned his army at Mei County (郿縣). However, he rebelled against the Han dynasty later and attacked the city of Chang'an but failed to conquer it so he retreated back to Liang Province.
Ерте мансап
202 жылы, соғыс батыры Цао Цао, Хан орталық үкіметінің де-факто басшысы болғаннан кейін, Чжун Яоны (司隷校尉) Гуанчжун аймағын қорғауға тағайындады. Чжун Яо Ма Тенг пен Хан Суиге хат жазып, Хан сарайына бағынудың артықшылықтары мен бағынбаудың салдары туралы түсіндірді. Цао Цао Императорлық канцлер (丞相) болғаннан кейін, Ма Чаоны Хан үкіметінде қызмет етуге шақыруды қалады, бірақ Ма бас тартты. 202 жылы, екі жыл бұрын Гуанду шайқасында Юань Шаодан жеңіске жеткеннен кейін Солтүстік Қытайды біріктіру мақсатымен Цао Цао бірқатар науқандар жүргізіп жатқанда, Чжун Яоға Юаньның одақтастары Гао Ган мен Гуо Юаньға Пиньян (平陽; қазіргі Линфен, Шанси) қаласында шабуыл жасауға бұйрық берді. Ма Тенг Ма Чаоны Чжун Яоға көмектесу үшін жіберді. Ма Чао Чжун Яоның қол астында Армияны қадағалайтын көмекші офицер (督軍從事) ретінде қызмет етті. Шайқас барысында, оның аяғына адасқан жебе тиді, бірақ ол аяғын матаға орап, шайқасқа қатысуын жалғастырды. Оның қол астындағы Пан Де Гуо Юаньды өлтіріп, олар жауды жеңді. Кейін Ма Тенг Хан Суимен қарым-қатынаста қиындыққа тап болды, сондықтан ол Лян провинциясынан кетуге және астанада жұмыс істеуге рұқсат сұрады. Оған рұқсат беріліп, Хан сотының шешімімен Сақшылар министрі (衞尉) болып тағайындалды. Ма Чао генерал-лейтенант (偏將軍) болып тағайындалды, Бас ауылдың маркизі (都亭侯) атағы берілді және Лян провинциясындағы әкесінің әскерлеріне басшылық етуге тағайындалды. Ма Чаоның кіші інілері Ма Шиу (馬休) мен Ма Тьи (馬鐵) тиісінше Экипаж командирі (奉車都尉) және Темір кавалерия командирі (鐵騎都尉) болып тағайындалды және барлық отбасы мүшелерін Йе қаласына (қазіргі Ханьдан, Хэбэй) алып келуге бұйрық берілді. Лиан провинциясында Ма Чао ғана қалды.
In 197, the warlord Cao Cao – who had become the de facto head of the Han central government – placed Zhong Yao, the Colonel Director of Retainers (司隷校尉), in charge of guarding the Guanzhong region. Zhong Yao wrote to Ma Teng and Han Sui, explaining to them the benefits of submitting to the Han court and the negative consequences of not doing so. When Cao Cao became the Imperial Chancellor (丞相), he wanted to recruit Ma Chao to serve in the Han government, but Ma refused. In 202, when Cao Cao was on a series of campaigns to unify northern China after his victory over Yuan Shao at the Battle of Guandu two years earlier, he ordered Zhong Yao to attack Yuan's allies Gao Gan and Guo Yuan in Pingyang (平陽; in present day Linfen, Shanxi). Ma Teng sent Ma Chao to assist Zhong Yao. Ma Chao served as an Assistant Officer Who Supervises the Army (督軍從事) under Zhong Yao. During the battle, he was hit by a stray arrow in the foot, but he wrapped his foot in a pouch and continued fighting. His subordinate Pang De slew Guo Yuan and they defeated the enemy. Ma Teng got into conflict with Han Sui later, so he requested to leave Liang Province and work in the capital. He was granted permission and appointed as the Minister of the Guards (衞尉) by the Han court. Ma Chao was appointed as a Lieutenant General (偏將軍), made a Marquis of a Chief Village (都亭侯), and placed in charge of his father's troops in Liang Province. Ma Chao's younger brothers Ma Xiu (馬休) and Ma Tie (馬鐵) were appointed as a Commandant of Equipage (奉車都尉) and a Commandant of Iron Cavalry (鐵騎都尉) respectively, and were ordered to bring all their family members with them to Ye (in present day Handan, Hebei). Only Ma Chao remained behind in Liang Province.
Тонг асуының шайқасы
211 жылы Цао Цао Чжун Яо мен Сяо Юаньды Ханчжун округінде Чжан Луға шабуыл жасау үшін әскерге жетекшілік етуге жіберді. Олар жол жүрісінде Гуанчжун аймағынан өтуі керек еді. Ма Чао Цао Цаоның оған шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын күдіктенді, сондықтан Хан Суймен одақ құру үшін байланысқа шықты. Ол Хан Суйге: «Бұрын Чжун Яо маған сені зиянға салуға бұйырған еді. Гуандундықтарға (Тонг асуының шығысында) сенуге болмайтынын қазір білемін. Мен әкемді тастап, сені әкем деп қабылдаймын. Сен де ұлыңды тастап, мені ұлыңдай көр» деді. Хан Суйдің қол астындағы Ян Синг оның басшысын Ма Чаомен одақтасуға қарсы кеңес берді, бірақ Хан одаққа келісті. Ма Чао сондай-ақ Ян Цю, Ли Кан (李堪), Чен И (成宜), Хоу Сюань (侯選), Чен Ин (程銀), Чжан Хен (張橫), Лян Син (梁興), Ма Ван (馬玩) және басқалармен байланысқа шықты, олар 100 мыңдық коалициялық әскер құрып, Тонг асуына (қазіргі Тонггуань округі, Шэньси) шабуыл жасады. И провинциясының (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) әкімі Лю Чжан Ма Чаомен туыстық байланыс орнату үшін қызын Ма Чаоға бергісі келді, бірақ Лю Чжанның округ әкімі Ван Шан (王商) бұл идеяға қарсы шығып, Ма Чаоның батыл болғанын, бірақ жаман мінезді және сенімсіз екенін айтты. Цао Цао Ма Чао мен коалицияға шабуыл жасау үшін Тонг асуына әскерін жетектеп келді, нәтижесінде Тонг асуы шайқасы болды. Екі тарап бірнеше шайқастан кейін, Цао Цао Ма Чаомен және Хан Суймен келіссөздер жүргізді. Ма Чао өзінің күштілігіне сене отырып, олар кездескен кезде Цао Цаоны тұтқындауға ниеттенді. Алайда, Цао Цаоның жақын серігі Сюй Чу оған қарағанда, ол осы әрекетке баруға батылы келмеді. Кейін Цао Цао Цзя Сюйдің кеңесімен Ма Чао мен Хан Суй арасына араздық салып, оларды бір-біріне күдік тудырды. Ма Чао мен Хан Суй арасындағы араздықты пайдаланып, Цао Цао солтүстік-батыс әміршілеріне шабуыл жасап, оларды жеңді. Алдында, Цао Цаоның әскері Пубанда (蒲阪; қазіргі Дали округінің шығысы, Шэньси) болғанда және Вэй өзенінен өтіп, батысқа қарай жоспарлап отырғанда, Ма Чао Хан Суйге: «Біз оларға Вэй өзенінің солтүстігінде қарсы тұруымыз керек. 20 күн ішінде өзеннің шығысындағы олардың азық-түлік қоймалары таусылып, содан кейін олар міндетті түрде шегінетін болады» деді. Бірақ Хан Суй оның кеңесін қабылдамай: «Біз күшімізді өзендегі жаумен тікелей шайқасқа жіберуіміз керек. Бұл дұрыс шешім емес пе?» деді. Цао Цао Ма Чаоның жоспарын естігенде: «Егер жас тай өлмесе, мен лайықты жерлеу орнын таба алмаймын» деді.
In 211, Cao Cao sent Zhong Yao and Xiahou Yuan to lead an army to attack Zhang Lu in Hanzhong Commandery. They were due to pass through the Guanzhong region along the way. Ma Chao suspected that Cao Cao was planning to attack him, so he contacted Han Sui to form an alliance. He told Han Sui, "Previously, Zhong Yao ordered me to harm you. Now, I know that the people from Guandong (east of Tong Pass) cannot be trusted. Now, I abandon my father, and I'm willing to acknowledge you as my father. You should also abandon your son, and treat me like your son." Han Sui's subordinate, Yan Xing, urged his superior not to cooperate with Ma Chao but Han still agreed to the alliance. Ma Chao also contacted Yang Qiu, Li Kan (李堪), Cheng Yi (成宜), Hou Xuan (侯選), Cheng Yin (程銀), Zhang Heng (張橫), Liang Xing (梁興), Ma Wan (馬玩) and others, and they formed a 100,000 strong coalition army to attack Tong Pass (present day Tongguan County, Shaanxi). Liu Zhang, the governor of Yi Province (covering present day Sichuan and Chongqing), wanted to marry his daughter to Ma Chao to build ties with Ma, but Wang Shang (王商), a commandery administrator under Liu Zhang, opposed the idea and said that Ma Chao was courageous but inhumane and untrustworthy. Cao Cao led an army to Tong Pass to attack Ma Chao and the coalition, resulting in the Battle of Tong Pass. After both sides clashed in a few engagements, Cao Cao had talks with Ma Chao and Han Sui. Ma Chao relied on his great strength and secretly harboured the intention of dashing forth and capturing Cao Cao when they met. However, he did not dare to make his move when Xu Chu, one of Cao Cao's close aides, glared at him. Cao Cao later followed Jia Xu's strategy to sow discord between Ma Chao and Han Sui and make them become suspicious of each other. Taking advantage of the hostility between Ma Chao and Han Sui, Cao Cao launched an attack on the northwestern warlords and defeated them. Earlier on, when Cao Cao's forces were at Puban (蒲阪; east of present day Dali County, Shaanxi) and were planning to cross the Wei River and head west, Ma Chao told Han Sui, "We should resist them at the north of the Wei River. Within 20 days, their supply stores on the east of the river will be depleted, after which they will definitely retreat." However, Han Sui rejected his idea and said, "We should send our forces to engage the enemy on the river. Isn't this more direct?" When Cao Cao heard of Ma Chao's plan, he remarked, "If the young horse doesn't die, I can't have a proper burial place."
Гуанчжоңдағы шайқастар
Ма Чао Тонг асуында жеңілгеннен кейін батысқа қарай шегінді. Цао Цао оны Андингке (安定; қазіргі Пиньляң, Гансу маңында) дейін қуып жетті, бірақ Солтүстік Қытайдағы тәртіпсіздік туралы хабар алғаннан кейін қуғын-сүргінді тастап, шығысқа бет бұрды. Ян Фу Цао Цаоға: «Ма Чао Хан Синь мен Ин Будың батылындай, ал Цян және Ронг халықтары оны терең құрметтейді. Егер енді шегініп, осы жерде қорғаныс орнатпасақ, бұл аймақтағы барлық жерлерден айырыламыз» деді. Цао Цао кеткеннен кейін, Ян Фу болжағандай, Ма Чао аймақтағы түрлі тайпаларды Гуанчжуңдағы округтер мен қалаларға шабуыл жасауға бастады, ал халық оның шақыруына жауап беріп, көтеріліске қосылды. Ма Чао Лян провинциясының инспекторы (刺史) Вэй Канның өлімін келтіріп, Лян провинциясының астанасы Жиченгті (兾城; қазіргі Ганьсу провинциясында) басып алып, Вэй Канның қол астындағыларын өзіне бағындырды. Содан кейін ол өзін Батысқа шабуыл жасайтын генерал (征西將軍) және Бинг провинциясының губернаторы (牧) деп жариялап, Лян провинциясындағы әскери істерді басқарды. Ма Чао Вэй Канға қарсы қоршау салғанда Сяо Юань оған көмекке күш жібермек болды, бірақ Цзи Ма Чаоның қолына тиген соң, Сяо Юань әлі 200 лиден астам қашықтықта келді. Ма Чао армияны Сяо Юаньмен кездесуге алып шықты, бірақ Сяо Юань Ма Чаоны жеңе алмады. Циан округінде (縣) Ди тайпалары көтеріліс бастағанда ол әскерін кері шегінді. Вэй Канның бұрынғы қол астындағылары – Ян Фу, Цзян Сюй, Лян Куан (梁寬), Чжао Ку (趙衢) және басқалар – Ма Чаоға наразы болғандықтан, одан құтылудың жолын іздеді. Ян Фу мен Цзян Сюй Лученгте (鹵城; қазіргі Ганьсу провинциясының оңтүстік-шығысында) Ма Чаоға қарсы көтерілді, ал Жиченгтегілер Ма Чаоға көтерілісті басуға кеңес бергендей болды. Ма Чао олардың кеңесін тыңдап, Лученгке шабуыл жасады, бірақ қаланы ала алмады. Жиченгке оралғанда, Лян Куан мен Чжао Ку қала қақпаларын жауып, оны кіргізбеді. Чжао Ку және олардың серіктері Ма Чаоның әйелі мен балаларын Жиченгте өлтірді. 212 жылдың жазында, Ма Чао Цао Цаоның билігіндегі Хан сарайына қарсы көтерілгеннен кейін бір жыл өткен соң, Цао Цао император Сяньды Ма Чаоның әкесі Ма Тенгті және сол кезде онымен бірге болған туыстарын өлім жазасына кесу туралы бұйрық беруге мәжбүр етті. Ма Чао Ханчжунға қашып, Жан Лудан әскер қарызға алып, Гуанчжуңнан қуылғандарға қарсы шабуыл жасауға оралды. Ол Цзян Сюй, Чжао Ан және олардың одақтастарына қарсы Цы тауында (祁山; қазіргі Ли округі, Гансу маңындағы таулы аймақтар) 30 күнге жуық қоршау салды, бірақ Цао Цаоның генералдары Сяо Юань мен Чжан Хэнің келгенімен қоршау бұзылды.
Ma Chao retreated further west after his defeat at Tong Pass. Cao Cao pursued him to Anding (安定; around present day Pingliang, Gansu) but gave up on the pursuit and headed east after receiving news about unrest in northern China. Yang Fu warned Cao Cao, "Ma Chao has the courage of Han Xin and Ying Bu, and both the Qiang and Rong peoples deeply respect him. If we retreat now and don't station defences here, we'll forfeit all the territories in this area." After Cao Cao left, as Yang Fu predicted, Ma Chao led the various tribes in the region to attack the commanderies and counties in Guanzhong, while the people responded to his call and joined him in the revolt. Ma Chao killed Wei Kang, the Inspector (刺史) of Liang Province, and seized control of Liang Province's capital Jicheng (兾城; in present day Gangu County, Gansu) and forced Wei Kang's subordinates to submit to him. He then appointed himself General Who Attacks the West (征西將軍) and Governor (牧) of Bing Province, and took charge of military affairs in Liang Province. While Ma Chao besieged Wei Kang, Xiahou Yuan wanted to lead reinforcements to help him but arrived too late as Ji had already fallen to Ma Chao with Xiahou Yuan still more than 200 li away from Ji. Ma Chao led an army out to face Xiahou Yuan who would prove unable to defeat Ma Chao and decided to withdraw his troops when he heard that the Di tribes in Qian County (汧縣) had started a rebellion. Wei Kang's former subordinates – Yang Fu, Jiang Xu, Liang Kuan (梁寬), Zhao Qu (趙衢) and others – were unhappy with Ma Chao so they plotted to get rid of him. Yang Fu and Jiang Xu rebelled against Ma Chao in Lucheng (鹵城; in present day southeastern Gansu), while the others in Jicheng pretended to urge Ma to suppress the revolt. Ma Chao followed their advice and led an army to attack Lucheng but could not conquer the city. When he returned to Jicheng, he saw that Liang Kuan and Zhao Qu had closed the city gates and barred him from entering. Zhao Qu and the others also killed Ma Chao's wife and child(ren) in Jicheng. In the summer of 212, about a year after Ma Chao rebelled against the Cao Cao controlled Han court, Cao Cao forced Emperor Xian to issue a decree ordering the execution of Ma Chao's father Ma Teng and the rest of his family who were with him at the time in Ye (in present day Handan, Hebei). Ma Chao fled to Hanzhong, where he borrowed troops from the warlord Zhang Lu, and returned to attack those who drove him out of Guanzhong. He besieged Jiang Xu, Zhao Ang and their allies at Mount Qi (祁山; the mountainous regions around present day Li County, Gansu) for about 30 days until reinforcements led by Cao Cao's generals Xiahou Yuan and Zhang He showed up and lifted the siege.
Чжан Луның басқаруындағы қызмет
Ма Чао Ци тауындағы жеңілісінен кейін Ханчжунға қайтып келді және Чжан Лудан пана сұрады. Чжан Лу қызын Ма Чаоға беруді жоспарлаған, бірақ Чжанның кеңесшілерінің бірі оған: "Егер адам өз отбасы мен туыстарын жақсы көре алмаса, басқаларды қалай жақсы көреді?" – деп кеңес берді. Сондықтан Чжан Лу жоспарынан бас тартты. Бір Жаңа жыл күні Ханчжунға қашып келген Ма Чаоның туысы оны аралап келді. Ма Чао кеудесін ұрып, қан құсып, туысына: "Бір күні жүзден астам мүшесі бар үлкен отбасы бір тағдырға ие болды. Енді қалғанымыз екеуміз ғанамыз, бір-бірімізге сәлемдесу үшін бе?" – деді. Ма Чао Чжан Лудан Лиан провинциясына шабуыл жасау үшін әскер беруді жиі сұрады. Чжан Лу келісті, бірақ Ма Чао сол жорықтан ешқандай нәтиже шығара алмады. Чжан Лудың офицері Ян Бай (楊白) Ма Чаоның қабілетіне қызғанып, оған зиян келтіруді ойлады. Ма Чао бұл туралы естіген соң Удудан (武都; қазіргі Лонгнан, Гансу) қашып, сол жердегі Ди тайпаларымен бірге өмір сүруге кетті.
Ma Chao returned to Hanzhong Commandery after his defeat at Mount Qi and sought shelter under Zhang Lu. Zhang Lu planned to marry his daughter to Ma Chao, but one of Zhang's aides advised him against it, saying, "If a person can't even love his family and relatives, can he still love others?" Zhang Lu then aborted his plan. On one New Year's Day, a relative of Ma Chao who had also escaped to Hanzhong came to visit him. Ma Chao beat his chest, coughed blood, and said to his relative, "A big family with over a hundred members all sharing the same fate in one day. Now, are there only the two of us to give greetings to each other?" Ma Chao constantly asked Zhang Lu to give him some troops to attack Liang Province. Zhang Lu agreed, but Ma Chao failed to make any gains from the campaign. Yang Bai (楊白), an officer under Zhang Lu, was jealous of Ma Chao's ability and wanted to harm him. When Ma Chao heard about it, he escaped from Wudu (武都; around present day Longnan, Gansu) and went to live with the Di people around the area.
Лю Бейдің басқаруындағы қызмет
214 жылы Лю Бэй И провинциясын бақылау үшін провинция әкімі Лю Чжанмен күресті. Ма Чао Чжан Луға сенімсіздікпен қарады және оның үлкен жетістіктерге жете алмайтынын сезінді, сондықтан Лю Бэйге келуді жоспарлады. Лю Бэйдің Чэндуда (И провинциясының астанасы) Лю Чжанды қоршап тұрғанын естігенде, ол Лю Бэйге құпия хат жазып, оған қызмет етуге ниетті екенін білдірді. Лю Бэй Ма Чаоның хатын қуанышпен қабылдап, «И провинциясы енді менікі!» деді. Ол содан кейін Ли Хуэйді Ма Чаомен кездесуге жіберіп, оған жарақ-жабдық пен қосымша әскерлер берді. Соңынан Ма Чао күштерін Чэндудың солтүстігіне жетектеп, қоршауға қосылды. Чэнду халқы Ма Чао мен оның әскерін қала қабырғаларының алдында көргенде, үлкен қорқынышқа ұшырады және көңілдері құлдырады. Ма Чао келгеннен кейін он күн өткен соң Лю Чжан қарсылық көрсетуді тоқтатып, Лю Бэйге бағынды. И провинциясын басып алғаннан кейін Лю Бэй Ма Чаоны Батысты Тыныштандыру Генералы (平西將軍) деп тағайындады және оны Линжу (臨沮; қазіргі Хубэй провинциясының Юаньань ауданының солтүстік-шығысында) басқаруға берді. 219 жылы Лю Бэй Ханчжун жорығында Цао Цаоны жеңіп, өзін «Ханчжун Королі» (漢中王) деп жариялады, сосын Ма Чаоны Сол Генерал (左將軍) етіп тағайындады. 221 жылы Лю Бэй өзін император деп жариялап, Шу Хан мемлекетін құрды. Ол Ма Чаоны Шапшаң Атқыштар Генералы (驃騎將軍) және Лян провинциясының Губернаторы (牧) етіп тағайындады. Ма Чао Тай округінің Маркизі (斄鄉侯) дәрежесіне ие болды. Лю Бэйдің Ма Чаоға жолдаған жарлығы былай болды: «Мен лайық емеспін, бірақ Хан әулетін сақтау үшін таққа отырдым. Цао Цао мен Цао Пи жасаған күнәлары ешқашан ұмытылмайды. Олардың зұлымдықтарына қатты қайғырамын. Халық оларды жек көреді және Хан әулетінің қайта жандануын күтеді. Ди, Цян, Сюнью және басқа да этностық топтар біздің билігімізге ерікті түрде бағынуға дайын. Солтүктің халқы сені құрметпен қарады және сенің батылдығыңды жақсы біледі. Мен сені маңызды міндетпен тапсырамын. Сенің ықпалыңмен солтүстік шекараны тиімді басқарып, халыққа береке әкелетініңді үміттенемін. Оларға біздің үкіметтің артықшылықтарын көрсетуің керек, жақсылықты марапаттау және жамандықты жазалауда әділ болуың керек. Хан императорларының құдайы қорғасынмен, халықты көңілсіздікке ұшыратпауың керек».
Around 214, the warlord Liu Bei was fighting for control over Yi Province with the provincial governor Liu Zhang. Ma Chao distrusted Zhang Lu and felt that he was not capable of great achievements, so he planned to defect to Liu Bei. When he heard that Liu Bei was besieging Liu Zhang in Chengdu (Yi Province's capital), he wrote a secret letter to Liu Bei, expressing his desire to serve the latter. Liu Bei was pleased to receive Ma Chao's letter and he exclaimed, "Yi Province is mine." He then sent Li Hui to meet Ma Chao and provide supplies and additional troops to Ma, after which Ma led his forces to the north of Chengdu and joined the siege. When the people of Chengdu saw Ma Chao and his troops below the city walls, they were greatly demoralized and fearful. Within ten days of Ma Chao's arrival, Liu Zhang gave up resistance and surrendered to Liu Bei. After occupying Yi Province, Liu Bei appointed Ma Chao as General Who Pacifies the West (平西將軍) and put him in charge of Linju (臨沮; northeast of present day Yuan'an County, Hubei). Liu Bei defeated Cao Cao in the Hanzhong Campaign in 219 and declared himself "King of Hanzhong" (漢中王), after which he appointed Ma Chao as General of the Left (左將軍). In 221, Liu Bei declared himself emperor and established the state of Shu Han. He appointed Ma Chao as General of Agile Cavalry (驃騎將軍) and Governor (牧) of Liang Province. Ma Chao was enfeoffed as the Marquis of Tai District (斄鄉侯). Liu Bei's imperial edict to Ma Chao was as follows: "I am unworthy, but I have ascended the throne to preserve the Han dynasty. Cao Cao and Cao Pi will be remembered for their sins. I am disconsolate by their wrongdoings. The people loathe them and hope that the Han dynasty will be restored, with the Di, Qiang, Xunyu and other ethnic minorities willingly submitting to our rule. The northerners look up to you, and your valour is well known among them. I have an important task for you. I hope you will use your influence to govern the northern border well and bring prosperity to the people there. You must show them the benefits of our government, and be impartial in rewarding the good and punishing the evil. You have the blessings of the Han emperors, and you must not let the people down."
Пен Яңның ісі
Лю Бэйдің адамы Пэн Янг, Цзянянға жаңа қызметке тағайындалу үшін Чэндудан шығар алдында Ма Чаоға барып: "Сен сыртта, мен іштемін. Империяны тыныштандыруға болады" деді. Ма Чао жақында Лю Бэйдің әскеріне қосылғандықтан, жиі қиындыққа тап болады деп қорқатын. Пэн Янгтың сөздерін естіп, ол Пэн Янгтың Лю Бэйге қарсы төңкеріске қатысуға шақырып отыр деп ойлап, қатты қорқып кетті. Бірақ ол үнсіз қалды, жауап бермеді. Пэн Янг кеткен соң Ма Чао оны жасырын түрде хабарлап, тұтқындатып, өлім жазасын берді.
When Peng Yang, an official under Liu Bei, was about to leave Chengdu to assume his new appointment in Jiangyang, he visited Ma Chao and told him: "You are outside while I am inside. The Empire can be pacified." Ma Chao had recently joined Liu Bei's forces and he was often fearful that he would get into trouble. After hearing what Peng Yang told him, he was shocked as he thought that Peng Yang was asking him to participate in a coup d'état against Liu Bei. However, he remained silent and did not respond. After Peng Yang left, Ma Chao secretly reported him and caused him to be arrested and executed.
Гуан Ю мен Чжан Фэймен қақтығыс
Шаньян Гонг Зайджи (山陽公載記; Шаньян герцогының жазбалары), Юэ Цзи (樂資) жазған оқиға: Ма Чао Лю Бейдің өзіне келуге рұхсат бергеннен кейін оған өте жомарт болғанын көрді, сондықтан ол Лю Беймен сөйлескенде оны жиі "Сюаньдэ" деп атады. Гуан Ю мұны естігенде ашуланды (Ма Чаоны сыйламайтындықтан), сондықтан Лю Бейден Ма Чаоны жазалауын сұрады. Бірақ Лю Бей: "Ол қиын жағдайда маған келді. Сен неге осыған ашуланып отырсың? Егер мен біреуді тек атымен атағаны үшін жазаласам, қалай өзімді түсіндіре аламын?" деді. Чжан Фэй: "Иә, оған мейірімділік көрсетуің керек" деп келісті. Келесі күні Лю Бей Ма Чаоны тойға шақырды. Гуан Ю мен Чжан Фэй жанында тұрды. Ма Чао орнына отырғанда, Гуан Ю мен Чжан Фэйдің әлі де тұрғанын көріп, таң қалды. Содан кейін ол Лю Бейді есіммен атамады. Келесі күні ол: "Енді мен оның (Лю Бейдің) неге жеңіске жетпегенін түсіндім. Мен тек қожайынымды атымен атағаным үшін Гуан Ю мен Чжан Фэйден өлмеуге асықтым" деді. Осыдан кейін ол Лю Бейдің алдында көбірек сақтықпен жүрді. Пей Сонгжи, Сангуожиде Ма Чаоның өмірбаянына түсіндірме жазғанда, Шаньян Гонг Зайджидегі оқиғаға шындыққа келмейтін және мағынасыз деп қарсылық білдірді. Ол былай деді:
The Shanyang Gong Zaiji (山陽公載記; Records of the Duke of Shanyang), by Yue Zi (樂資), recorded an incident as follows: Ma Chao saw that Liu Bei treated him very generously after he defected to his side, so he often addressed Liu Bei by his courtesy name ("Xuande") when he spoke to him. Guan Yu was furious when he heard about it (because he saw Ma Chao as being disrespectful) so he asked Liu Bei to execute Ma Chao. However, Liu Bei said, "He was in dire straits when he came to join me. Why are you so angry about this? How can I ever explain myself if I executed someone just because he called me by my courtesy name?" Zhang Fei agreed, "Yes, you should show civility towards him." The following day, Liu Bei invited Ma Chao to attend a banquet. Guan Yu and Zhang Fei stood nearby and carried swords. After Ma Chao took his seat, he was surprised to see that Guan Yu and Zhang Fei were still standing. After that, he never called Liu Bei by his courtesy name again. The following day, he sighed, "Now I know why he (Liu Bei) suffered defeats. I was almost killed by Guan Yu and Zhang Fei just because I called my lord by his courtesy name." From then on, he behaved more humbly in front of Liu Bei. Pei Songzhi, who annotated Ma Chao's biography in the Sanguozhi, disputed the Shanyang Gong Zaiji account as untruthful and nonsensical. He commented as follows:
Өлім
Ма Чао 222 жылы 47 жасында (шығыс азиялық жас санағы бойынша) қайтыс болды. Оның өлімінің себебі тарихта жазылмаған. Өлер алдында Лю Бэйге былай деп жазды: "Цао Цао менің отбасымның 200-ден астам мүшесін өлтірді. Маған тек Ма Дай деген туысы ғана қалды. Ол менің әулетімнің жалғасын келеді. Мен оны Сіздің қамқорлығыңызға сеніп тапсырамын. Менің айтарым осы ғана." 260 жылдың қазан немесе қараша айында Лю Бэйдің ұлы және мұрагері Лю Шан, Ма Чаоға "Вэй Маркизі" (威侯) деген құрметті атақ берді.
Ma Chao died in 222 at the age of 47 (by East Asian age reckoning). His cause of death was not recorded in history. Before his death, he wrote to Liu Bei: "Over 200 members of my family were killed by Cao Cao. I only have my cousin Ma Dai left with me. He will be the one to continue my family line. I entrust him to Your Majesty's care. That is all I have to say." In October or November 260, Liu Bei's son and successor, Liu Shan, granted Ma Chao the posthumous title "Marquis Wei" (威侯).
Отбасы және туыстары
Ма Чаоның Тай округінің маркизі (斄鄉侯) атағын оның ұлы Ма Ченг (馬承) мұра етті. Ма Чаоның қызы Лю Бейдің ұлы Лю Лиге (劉理), Анпинг князіне (安平王) үйленді. Ма Чаоның кем дегенде екі жұбайы болған. Біріншісі – Лэди Янг (楊氏), ол Тонг асуы шайқасынан кейін Лян провинциясын басып алған кезде онымен бірге болды. Ол Ма Чаоға кем дегенде бір бала туған болуы мүмкін, себебі «Саньгочжи» еңбегінде Жао Ку (趙衢), Ин Фэн (尹奉) және басқалар Маның отбасын (әйелі мен балаларын) оған қарсы көтеріліп, Лян провинциясынан қуғанда өлтіргені айтылады. Ма Чаоның екінші әйелі – Лэди Донг (董氏), ол оған Ма Цю (馬秋) деген ұлды дүниеге әкелді. Ма Чао Чжан Лудан қашып, Лю Бейге өткенде, оларды Ханчжун әкімшілігінде қалдырды. Кейін Чжан Лу Цао Цаодан жеңіліп, оған бағынды. Цао Цао Лэди Донгты Чжан Лудың бұрынғы кеңесшісі Ян Пуға (閻圃) берді, ал Ма Цюды Чжан Луға тапсырды. Чжан Лу Ма Цюды өзі өлтірді. Ма Чаоның қалған екі баласының (Ма Ченг пен қызының) анасы кім екені белгісіз, бірақ ол (немесе олар) Лэди Янг та, Лэди Донг та болмауы мүмкін. Ма Чаоның кіші туысы Ма Дай Шу Ханьда генерал болып қызмет етті. Оның ең жоғары лауазымы – Солтүстікті бейбіттендіретін генерал (平北將軍) болды және ол Чэньчан маркизі (陳倉侯) дәрежесіне де ие болды. Тайваньның 2008-2016 жылдар аралығында президенті болған Ма Иньцзеу Ма Чаоның ұрпағы деп саналады. Зерттеушілер Маның әкесі Ма Холиннің Хунань провинциясы, Хенгшань округі, Каюнь қаласындағы бұрынғы үйіне барып, Маның Ма Чаодан тарағанын көрсететін шежіре кітабын тапты.
Ma Chao's title, Marquis of Tai District (斄鄉侯), was inherited by his son, Ma Cheng (馬承). Ma Chao's daughter married Liu Bei's son Liu Li (劉理), the Prince of Anping (安平王). Ma Chao had at least two spouses. The first was Lady Yang (楊氏), who was with him when he seized control of Liang Province after the Battle of Tong Pass. She probably bore Ma Chao at least one child, because the Sanguozhi mentioned that Zhao Qu (趙衢), Yin Feng (尹奉) and others killed Ma's family (wife and child(ren)) when they rebelled against him and drove him out of Liang Province. Ma Chao had a second wife, Lady Dong (董氏), who bore him a son, Ma Qiu (馬秋). When Ma Chao escaped from Zhang Lu and defected to Liu Bei, he left them behind in Hanzhong Commandery. Zhang Lu was later defeated by Cao Cao, to whom he surrendered. Cao Cao gave Lady Dong to Yan Pu (閻圃), a former adviser to Zhang Lu, and gave Ma Qiu to Zhang Lu. Zhang Lu personally killed Ma Qiu. It is not known who the mother(s) of Ma Chao's two other children (Ma Cheng and the daughter) were, but she (or they) was probably neither Lady Yang nor Lady Dong. Ma Chao's younger cousin, Ma Dai, served as a general in Shu Han. His highest appointment was General Who Pacifies the North (平北將軍) and he was also enfeoffed as the Marquis of Chencang (陳倉侯). Ma Ying jeou, the President of Taiwan from 2008 to 2016, is an alleged descendant of Ma Chao. Researchers purportedly visited the old residence of Ma's father, Ma Ho ling, in Kaiyun Town, Hengshan County, Hunan, where they discovered a genealogy book stating that Ma descended from Ma Chao.
Үш патшалықтың романсында
Ма Чао XIV ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» атты тарихи романда кейбір тарауларда маңызды кейіпкер ретінде бейнеленген. Алайда, романда оның мінезі мен жеке басы, сондай-ақ оны қамтитын кейбір оқиғалардың реті драмалық эффект үшін қатты өзгертілген. Романда ол әсем қару-жарағы мен жойқын жауынгерлік шеберлігі үшін «Ма Чао – Ұлы сұлу» деп аталған және Лю Бэйдің Бес батыр генералының бірі болған. Ма Чао 10-тарауда таныстырылады, онда ол 192 жылы Чанъаньда Ли Цзюэ мен Гуо Сиге қарсы әкесі мен Хан Суй бастаған жорыққа қатысады, сол шайқаста ол жау офицерлері Ван Фан (王方) мен Ли Менгті (李蒙) өлтіреді. Ол 57-тарауға дейін қайтадан көрінбейді, онда ол 211 жылы Сючанда Цао Цаоға қарсы әскерді басқарып, император Сяньнің Цао Цаоны өлтіру бұйрығын орындай алатынын ұсынады, бірақ әкесі оған Лян провинциясында қалып, ондағы Цианг әскерлеріне басшылық етуді бұйырады. Әкесі Цао Цаодан қаза тапқаннан кейін Ма Чао, Хан Суй және тағы сегіз офицер Тонг асуы шайқасында Цао Цаоға қарсы күреседі, онда Ма Чао Цао Цаоның генералдары Сюй Чу, Юй Цзинь, Цао Хун және Чжан Хэмен шайқасып, Ли Тонгты өлтіреді. Кейін Цао Цаоның саясаткері Цзя Сюй Цао Цаоға Хань Суйге қателер мен белгілер бар хат жіберуді ұсынады (осы хатты алған адам жасыратын нәрсесі бар сияқты көрінеді). Ма Чао Хань Суйге күмәндана бастайды, ал Хань Суй Ма Чао оған енді сенбейтінін білгеннен кейін Цао Цао жағына кетуді жоспарлайды. Ма Чао оны өлтіргісі келгенде Хань Суй қашып құтылады, бірақ шайқас кезінде Ма оның сол қолын кесіп алады. Ма Чао ақырында Цао Цаоның әскерлерінен жеңіледі, бірақ қашып, Цян тайпаларының арасында пана табады. Кейін Ма Чао Чжан Лумен бірігіп Цао Цаоға шабуыл жасайды, бірақ маңызды жетістіктерге жете алмайды. Ма Чаоға сенімсіздікпен қараған Чжан Лу Ян Боны Ма Чаоны бақылау үшін жібереді, бірақ Ян Бо кейіннен өлтіріледі. Ма Чао Лиу Бэйдің И провинциясына басып кіруіне қарсы күресте Лиу Чжанға көмектеседі. Ол Цзяньмэнь асуы шайқасында Лиу Бэйдің серті, Чжан Фэймен жекпе-жекке шығады. Кейін Ли Хуэй оны Лиу Бэйге көтерілуге көндіреді, ол оны қабылдап, генерал етеді. Ол Ханчжун жорығында Лиу Бэй үшін соғысады және кейін Сипингке жіберіледі, онда ол Лиу Бэйдің бекіністерін Сяньбэй басшысы Кебиненгтен қорғайды. Ма Чао 222 жылы қайтыс болғанмен, романда Чжугэ Лянның Наньманға қарсы оңтүстік жорығы кезінде ол әлі де тірі екендігі және Ханчжунды Цао Вэй мемлекетінің шабуылдарынан қорғауды басқаратыны айтылады. Ол Чжугэ Лян жорықтан оралғаннан кейін аурудан қайтыс болады. Чжугэ Лян Чжао Юнға Ма Чаоның өлімі оған қолын жоғалтқандай сезілді дейді.
Ma Chao is featured as a prominent character in some chapters in the 14th century historical novel Romance of the Three Kingdoms. However, in the novel, the descriptions of his character and personality, as well as the order of some events involving him, had been modified to very large extents for dramatic effect. In the novel, he was nicknamed "Ma Chao the Splendid" for his elaborate armour and grand skill as a warrior, and was one of the Five Tiger Generals under Liu Bei. Ma Chao is introduced in Chapter 10, where he participates in a campaign led by his father and Han Sui against Li Jue and Guo Si in Chang'an in 192, during which he slays the enemy officers Wang Fang (王方) and Li Meng (李蒙). He does not reappear until Chapter 57, in which he suggests to his father that he could lead the army against Cao Cao at Xuchang in 211 to follow Emperor Xian's orders to slay Cao Cao, but his father tells him to remain in Liang Province and command the Qiang troops there. After his father is killed by Cao Cao, Ma Chao, Han Sui and another eight officers fight against Cao Cao at the Battle of Tong Pass, during which Ma Chao fights with Cao Cao's generals Xu Chu, Yu Jin, Cao Hong and Zhang He, and slays Li Tong. Later, Cao Cao's strategist, Jia Xu, suggests to Cao Cao to send a letter containing errors and markings (making it seem as though the recipient has something to hide) to Han Sui to make Ma Chao falsely believe that Han Sui is maintaining secret contact with Cao Cao. Ma Chao gradually becomes more suspicious of Han Sui, who also has the intention of defecting to Cao Cao's side after learning that Ma Chao no longer trusts him. Han Sui manages to escape when Ma Chao tries to kill him, but his left hand is cut off by Ma during the fight. Ma Chao is eventually defeated by Cao Cao's forces, but manages to escape and find shelter among the Qiang tribes. Ma Chao later joins forces with Zhang Lu to attack Cao Cao, but fails to make any significant gains. Zhang Lu, who distrusts Ma Chao, sends Yang Bo to spy on Ma, but Yang Bo is later killed. Ma Chao then helps Liu Zhang, the governor of Yi Province, deal with an invasion on Yi Province by Liu Bei. He duels with Liu Bei's sworn brother, Zhang Fei, at the Battle of Jiameng Pass. Later, he is convinced by Li Hui to defect to Liu Bei, who accepts him and makes him a general. He fights for Liu Bei in the Hanzhong Campaign and is later posted to Xiping, where he defends Liu Bei's strongholds from the Xianbei chieftain Kebineng. Although Ma Chao historically died in 222, in the novel, he is mentioned to be still alive during Zhuge Liang's southern campaign against the Nanman and is in charge of guarding Hanzhong from possible attacks by the state of Cao Wei. He died of illness after Zhuge Liang returned from the campaign. Zhuge Liang tells Zhao Yun that Ma Chao's death felt like the loss of an arm to him.
Танымал мәдениетте
Ма кейде Хэбэй және Хэнань провинцияларындағы қытай және дао ғибадатханаларында есік құдайы ретінде құрметтеледі, көбінесе Ма Дай немесе Жао Юнмен бірге. Ма Чао Коэи компаниясының "Үш патшалықтың романсы" стратегиялық ойындары сериясында күшті генерал ретінде бейнеленеді. Ма Чао Koei-дың Dynasty Warriors және Warriors Orochi видео ойындары сериясында ойналатын кейіпкер ретінде қолданылады. Magic: The Gathering коллекциялық карта ойынында "Ма Чао, Батыс жауынгері" атты карта Portal Three Kingdoms жинағында бар.
Ma is sometimes venerated as a door god in Chinese and Taoist temples in Hebei and Henan, usually in partnership with Ma Dai or Zhao Yun. Ma Chao appears as a strong general in Koei's Romance of the Three Kingdoms strategy game series. Ma Chao appears as a playable character in Koei's Dynasty Warriors and Warriors Orochi video game series. In the collectible card game Magic: The Gathering, there is a card named "Ma Chao, Western Warrior" in the Portal Three Kingdoms set.