Кіріспе

Химиялық қосылыс Подофиллотоксин (PPT) - бұл Подофилокстың белсенді ингредиенті, бұл - жыныс мүшелерінің тұнбасын және моллюскамды жұқпалы ауруларды емдеуге арналған медициналық крем. Оны денсаулық сақтау ұйымы немесе жеке адам қолдана алады. Подофилл шайыр деп аталатын аз тазартылған түрі де бар, бірақ оның жағымсыз әсерлері көп. Подофиллотоксинді алғаш рет 1880 жылы таза түрінде Валериан Подвисоцкий (1818 28 қаңтар 1892) - Дорпат университетінің (қазіргі Тарту, Эстония) поляк-орыс приватдоценті және фармакологиялық институттың ассистенті ондағы жеке оқытушы оқшаулады. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Ең маңызды дәрілер тізіміне" кіреді.

Медициналық қолданыстар

Подофиллотоксиннің көптеген медициналық қолданыстары бар, өйткені ол қажетті ферменттерді байлау арқылы жасушалық және вирустық ДНҚ-ның репликациясын тоқтата алады. Сонымен қатар, микротүтіктерді тұрақсыздатып, жасушаның бөлінуіне жол бермейді. Осы өзара әрекеттесулер нәтижесінде ол антимитоздық дәрі ретінде қарастырылады, бірақ қазіргі медицина мұндай әсерді қалағанда аз токсикалық туындыларды қолданады. Ол сыртқы тұнбалы HPV инфекциясын, сондай- ақ моллюскым жұқпалы инфекциясын емдеуде қолданылады. Сондай-ақ, оны кремге қарағанда гель түрінде тағайындауға болады. PPT кондилин және вартикон атауларымен де сатылады.

Жағымсыз әсерлер

Подофиллотоксин кремінің ең жиі кездесетін жанама әсерлері, әдетте, жағу орнын қоршаған тіннің дәнжітуімен шектеледі, оның ішінде күйдіру, қыздыру, ауырсыну, қышу, ісігі. Қолданғаннан кейін бірден күйіп кету немесе қышу пайда болуы мүмкін. Жүктілік кезінде подфиллин шайырларын да, подфиллтоксин лосьондарын да, гельдерді де қолдануға болмайды, өйткені бұл дәрілер тышқан мен тышқанда эмбриотоксикалық әсері бар екені дәлелденген. Сонымен қатар, антимитоздық препараттарды жүктілік кезінде қолдануға кеңес берілмейді. Сонымен қатар, подфиллотоксиннің жергілікті түрде қолданылғаннан кейін ана сүтіне өтуі мүмкін екендігі анықталмаған, сондықтан оны емшек сүтімен емдейтін әйелдерге қолдануға кеңес берілмейді. Подофиллотоксин кремін жергілікті қолдануға болмайды, бірақ ол ішке сіңген жағдайда орталық жүйке жүйесінің күйзелуіне және энтеритке әкелуі мүмкін. Подофиллотоксин алынған подфилл смоласы да осындай әсер етеді.

Әрекет ету механизмі

Подофиллотоксин микротубубульдерді тубулинмен байланысу арқылы тұрақсыздастырады және осылайша жасушаның бөлінуіне кедергі келтіреді. Керісінше, оның кейбір туындылары S-ның соңғы және G2-нің алғашқы кезеңінде топоизомераза II (Topo II) ферментімен байланысу белсенділігін көрсетеді. Мысалы, этопозид фермент салдарынан пайда болған уақытша ДНҚ-ның үзілуін байлайды және тұрақтандырады, қос жіпті ДНҚ өтетін үзілістің қалпына келуін бұзады, нәтижесінде ДНҚ-ның бүлінуін және репликациясын тоқтатады. Бұл мутанттардың өзара ажыраспайтын қиылысқан резистенттілік үлгілері екі түрлі подфиллотоксин туындыларын ажыратудың ерекше әдісін ұсынады. Подофиллотоксинге төзімді қытайлық хомяк клеткалары кейіннен сүтқоректілердің HSP60 немесе шаперонин ақуыздары деп анықталған P1 ақуызына әсер етеді. Сонымен қатар, подфиллотоксин ДНК- ні байлау және деактивациялау қабілеті үшін аритетралин лигнаны ретінде жіктеледі. Ол және оның туындылары Topo II- ді байлайды және репликация үшін бұзылған ДНК- ні қайта біріктіруді катализдеу қабілетін тежейді. Соңында, эксперименттік дәлелдер бұл аритетралин лигнандарының жасушалық факторлармен өзара әрекеттесіп, химиялық ДНҚ аддукталарын жасайтындығын, осылайша ДНҚ-ны одан әрі өшіретінін көрсетті. Подофиллотоксиннің келесі суретте C1- C4 деп белгіленген төрт бірізді хиральді орталығы бар. Молекулада төрт шақтас құйылған сақиналар бар. Подофиллотоксин молекуласына бірнеше оттегі бар функционалдық топтар кіреді: спирт, лактон, үш метокси топтар және ацетал. Подофиллотоксиннің туындылары сақиналардың және 1 - 4 көміртектердің қасиеттері әртараптанған кезде синтезделеді. Мысалы, А сақинасы антимитоздық белсенділік үшін маңызды емес. C сақинасының ароматизациясы белсенділігін жоғалтуға әкеледі, мүмкін E сақинасы енді осьтік позицияға орналаспағандықтан. Сонымен қатар, C2 және C3 стереохимиясы цис- тектес түріне қарағанда белсенділігі жоғары транс- лактонды қалыптастырады. C 1 -дегі хиральдық та маңызды, өйткені ол E сақинасының осьтік орнын білдіреді. Бірнеше алдыңғы зерттеулер дигидрокси қышқылының бір электронды окистентті лактонизациясы, конъюгат қосылу өнімінің циклдеуі және Диелс Алдер реакциясы кезінде кониферил спиртінің (+) пинорезинолға айналуынан басталатын жалпы жолды ұсынған.

Деривативтер

Подофиллотоксин және оның туындылары катарцистік, тазалаушы, вирусқа қарсы, көкпекшіл, гельминтке қарсы және ісікке қарсы дәрі ретінде қолданылады. Подофиллотоксиндерден алынған ісікке қарсы препараттарға этопозид пен теннипозид жатады. Бұл дәрілер көптеген қатерлі ісіктерге қарсы, соның ішінде ұрық, сүт, без без безі, өкпе, асқазан және жұмыртқа безі қатерлі ісігіне қарсы емделуде табысты қолданылды.

Табиғи молдық

Подофиллотоксин американдық майяплдың (Podophyllum peltatum) тамыршасында 0,3 - 1,0% массалық концентрациясында болады. Тағы бір кең таралған көз - Синоподофилл гександрум Ройл (Berberidaceae) тамырбақшасы. Ол кониферил спирті молекулаларының екеуінен фенолды тотықтырғыш жұптасу және тотықтандыру, редукциялау және метилирлеу сериясы арқылы биосинтезделеді.