Румыниядағы Бабеш-Боляй университеті

Кіріспе

Babeș Bolyai университеті (Universitatea Babeș Bolyai, Babeș Bolyai Tudományegyetem, көбінесе UBB деп аталады) – Румынияның Клуж-Напока қаласында орналасқан мемлекеттік зерттеу университеті. Ол 1959 жылы Боляй университетінің (1945 жылы құрылған) және Виктор Бабеш университетінің (1919 жылы құрылған) бірігуі нәтижесінде құрылды. Оның тарихы 1581 жылы құрылған Коложвар иезуит академиясына дейін жетеді. 2016 жылы Румынияның Білім және ғылым министрлігі бастаған Университеттердің метаранкингінде алғашқы орынды иеленді.

Babeș Bolyai университеті – шамамен 50 000 студенті бар Румыниядағы ең ірі университет. Онда румын, венгр, неміс, ағылшын және француз тілдерінде оқу бағдарламалары ұсынылады (сонымен қатар, магистрлік деңгейде испан, итальян және жапон тілдерінде оқытылатын бағдарламалар да бар, бірақ олардың саны шектеулі). Университет 1959 жылы Клуж қаласындағы румын және венгр тілдеріндегі университеттердің бірігуінен кейін Трансильванияның екі көрнекті ғалымы – румын бактериологы Виктор Бабеш және венгр математигі Янош Боляйдың есімімен аталады. UBB – Universitaria консорциумының (Румынияның элиталық университеттерінің тобы, оның құрамында UAIC, UB, ASE және UVT бар) бес мүшесінің бірі. UBB Халықаралық университеттер қауымдастығына, Еуропалық зерттеуге бағытталған университеттер гильдиясына, Eutopia ұйымына мүше. Сонымен қатар, UBB Magna Charta Universitatum-ға қол қойды және 50 елдегі 210 университетпен серіктестік орнатты. Ол Шығыс Еуропадағы ең беделді университеттердің бірі саналады. Білім министрлігі Babeș Bolyai университетін жоғары деңгейдегі зерттеу және білім беру университеті деп таныды.

Тарих

Клуж-Напокадағы (Коложвар, Клаузенбург, Трансильвания княздығы) білім беру тарихы 1581 жылы, Польша королі, Литваның Ұлы герцогы және Трансильвания князі Стефан Батори иезуит колледжін құрумен басталады. Колледж ортағасырлық қала қабырғалары ішінде, атап айтқанда, Platea Luporum (қазіргі Михаил Когальничану көшесі) ғимараты мен жерін алды. Collegium Academicum Claudiopolitanum-ның алғашқы ректоры поляк иезуит діни қызметкері Якуб Вужек болды. Институт бакалавр, магистр және доктор академиялық/университеттік атақтарын беру құқығына ие болды. 1585 жылы алты сыныпқа бөлінген 230 студент оқыды. Оқу-тәрбие тілі латын тілінде жүргізілді. 1698 жылдан кейін оқу орны латын және кейіннен неміс тілдерін оқыту тілдері ретінде қолдана отырып, Universitas Claudiopolitana деп аталды. 1753 жылы императрица Мария Тереза университетке императорлық мәртебе берді, ал 1773 жылы иезуиттер орденінің таратылуынан кейін Пиарлар орденінің басқаруына өтті. 1786 жылы Университат Клаудиополитана Корольдік академиялық лицейге (Lyceum Regium Academicum – жартылай университет статусы) айналды, кейіннен жартылай университет статусы бар екі мекеме пайда болды (мысалы, бакалавр/магистр деңгейінде білім беретін, бірақ доктор деңгейінде емес): (а) Хирургиялық медицина институты және (б) Заң академиясы. Бұл оқу орындары кейіннен Франц-Иосиф университетінің құрамына қосылды. 1848 жылғы Еуропа төңкерістерінің аясында румын ұлтының күшеюімен румын тілінде білім беру мәселесі көтерілді. 1870 жылы румындардың өтініші бойынша, сол кездегі білім министрі Жозеф Эотвос Коложварда мажар, румын және неміс тілдерінде оқытатын университет құруды ұсынды, бұл идея румын элитасы тарапынан да қолдау тапты. Алайда, Эотвос 1871 жылы қайтыс болғандықтан, бұл жоспар іске аспады, ал 1872 жылы Франц Иосиф I тек мажар тіліндегі Мажар Корольдік университетін құру туралы заң қабылдады, бұл румындардың наразылығын тудырды. 1872 жылдың 20 желтоқсанында ант қабылдағаннан кейін 258 студент оқуын бастады. Төрт факультет құрылды: Заң және мемлекеттік ғылымдар факультеті, Медицина факультеті, Философия, әдебиет және тарих факультеті, Математика және жаратылыстану ғылымдары факультеті. Әрқайсысы тең мәртебеге ие болды және ішкі тәуелсіздікпен қамтамасыз етілді. Бірінші ректор – экономика және қаржы саласындағы маман, Заң факультетінің профессоры Арон Берде болды. Төрт факультетпен қатар орта мектеп мұғалімдерін даярлау үшін педагогикалық институт құрылды. 1895 жылы әйелдерге университеттегі лекцияларға қатысу құқығы берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1918 жылғы Ұлы Бірігу аясында университет румын билігіне өтті және Румыния Корольдігінің институтына айналды. 1919 жылдың 12 қыркүйегінде король Фердинанд I қол қойған жарлықта «Корольдік венгр Франц-Иосиф университетінің 1919 жылдың 1 қазанынан бастап румын университетіне айналуы» жазылған.

The history of education in Cluj Napoca (Kolozsvár, Klausenburg, Principality of Transylvania) begins in 1581, with the establishment of the Jesuit college by Stephen Báthory, King of Poland, Grand Duke of Lithuania and Prince of Transylvania. The college received buildings and land within the medieval city walls, specifically on Platea Luporum (the present Mihail Kogălniceanu Street). The first rector of the Collegium Academicum Claudiopolitanum was the Polish Jesuit priest Jakub Wujek. The institution had the rights to confer the university/academic titles of baccalaureus, magister, and doctor. In 1585, there were 230 students studying, divided into six classes. The language of instruction and learning was Latin. After 1698, the institution was named Universitas Claudiopolitana, with use of Latin and subsequently German as languages of instruction. In 1753, Empress Maria Theresa granted imperial status to the university, and in 1773, after the dissolution of the Jesuit Order, went under the administration of the Piarist order. In 1786, Universitas Claudiopolitana became the Royal Academic Lyceum (Lyceum Regium Academicum – semiuniversity statute), which was later followed by two institutions with a semiuniversity statute (e. g., offering training at of baccalaureus/magister level, but not at doctor level): (a) the Surgical Medical Institute and (b) the Academy of Law. These institutions were later incorporated in the Franz Joseph University. With the affirmation of the Romanian nation in the context of the European revolutions of 1848, the issue of education in Romanian was raised. At the request of the Romanians in 1870, József Eötvös (then Minister of Education) proposed the creation in Kolozsvár of a university teaching in Hungarian, Romanian and German, idea also welcomed by the Romanian elite. This hadn't come to fruition, as Eötvös died in 1871, and in 1872, Franz Joseph I legislated the establishment of the Hungarian Royal University of Kolozsvár in Hungarian only, which caused dissatisfaction among Romanians. After the oath, on 20 December 1872, 258 students started their courses. There were created four distinct faculties: the Faculty of Law and State Sciences, the Faculty of Medicine, the Faculty of Philosophy, Letters and History, and the Faculty of Mathematics and Natural Sciences. Each possessed equal status and enjoyed internal autonomy. The first rector was Prof. Áron Berde from the Faculty of Law, specialist in economics and finance. Besides the four faculties, a Pedagogical Institute was formed for training secondary school teachers. In 1895 women were given rights to attend lectures at the university. After the First World War, and in the context of the Great Union of 1918, the university was taken over by the Romanian authorities and became an institution of the Kingdom of Romania. On 12 September 1919, the decree signed by King Ferdinand I stipulated "the transformation of the Royal Hungarian Franz Joseph University into a Romanian university beginning on the 1st of October 1919".

Кампустар

Негізгі кампус Клуж-Напока қаласында орналасқан, университет ғимараттары қала бойынша шашырап орналасқан. Университетте 17 студенттік жатақ аймағы бар, жалпы саны 5 280 тұрғын жай (4 964 студенттерге, 100 спортшыларға және 216 докторанттарға арналған); ең танымалдары – Хашдеу және Экономика. Барлық жатақханалар күрделі жөндеуден өткен, жылу оқшауланған, екі қабатты әйнектелген терезелері, ламинат едендері және ДСП немесе ағаштан жасалған жиһаздары бар. Лусиан Блага университетінің кітапханасы қала орталығында орналасқан. Университеттің Трансильвания және Марамуреш тарихи аймақтарындағы басқа қалаларда да бірнеше факультеттері бар. Университеттің мәдени иелігінде бірнеше мұражайлар бар, мысалы, Университет мұражайы (2001 жылдың сәуір айында құрылған, 750-ден астам түпнұсқа және көшірме заттардан тұратын коллекциясы бар), Минералогия мұражайы, Ботаника мұражайы, Палеонтология стратиграфиясы мұражайы, Вивариум және Зоология мұражайы.