Өткенді сағыну және естелік терапиясы

Кіріспе

Өткен тәжірибелер мен оқиғаларды еске түсіру амалы

Реминесценция – өткен тәжірибелер мен оқиғаларды еске түсіру амалы. Реминесценцияның қалыпты қолданылуының мысалы – адамдардың жеке басының оқиғаларын басқалармен бөлісуі немесе отбасы, достар және таныстар туралы әңгімелер арқылы басқа адамдарға сол оқиғаларды бастан өткеруге мүмкіндік беруі, соның ішінде адамдармен шынайы мағыналы қарым-қатынас құруы. Мысалы, әжелер мен аталар достарымен немесе немерелерімен өткен оқиғаларды еске алып, өткеннің қалай болғанын жеке тәжірибесімен бөліседі.

Естелік терапиясы

Реминесценция – өткен оқиғаларды, тәжірибелерді немесе естеліктерді еске түсіру әрекеті немесе процесі. Кез келген адам өткенді немесе белгілі бір оқиғаны еске түсіре алады, бірақ реминесценция көбінесе егде жастағы адамдарда, әсіресе деменциямен ауыратын қарттарда терапиялық құрал ретінде қолданылады. Осы типтегі реминесценция реминесценциялық терапия деп аталады. Реминесценциялық терапия – фармакологиялық емес араласу, ол өзіне сенімділікті арттырады және егде жастағы пациенттерге өміріне кері қарап, толықтық және жайлылық сезімін сыйлайды. Еске алу өткен оқиғаларды еске түсіруді қамтиды, бірақ ол егде жастағы пациенттерді қазіргі уақытта тыңдаушымен байланысқа түсуге және әрекеттесуге ынталандырады. Реминесценциялық сессиялар ресми, бейресми, жеке немесе топтық форматта өтуі мүмкін (Anon). Реминесценциялық терапия көбінесе фотосуреттер, үйден және басқа да таныс заттар, музыка және архивтік дыбыс жазбалары сияқты нақты еске түсіруге көмектесетін құралдарды пайдаланады (NCBI). Доктор Роберт Батлер (1927–2010) – еске алудың терапиялық болуы мүмкін деген ойды алғаш білдірген танымал психиатр. Гериатриялық медицина саласындағы маман, Батлер еске алу және өмірді қайта қарау туралы алғаш рет «Өмірді қайта қарау: қарт жастағы реминесценцияның түсіндірілуі» атты мақаласында айтқан (Achenbaum, 2018). Деменцияның белгілі бір түрлерімен ауыратын егде жастағы пациенттер кеше не жегендерін есіне түсірмеуі мүмкін, бірақ олар үйленген күнін немесе баласының туған күнін жақсы есте сақтайды. Реминесценциялық терапия осы қабілетті пайдаланып, пациенттің қысқа мерзімді есте сақтауы нашарлаған кезде де ұзақ мерзімді есте сақтау арқылы оқиғаларды еске түсіруге көмектеседі. Реминесценциялық терапияның егде жастағы адамдарға көптеген пайдасы бар, ең маңыздысы – депрессия симптомдарын жеңілдету, сонымен қатар жалпы денсаулықты жақсарту, өзіне деген сенімділік, өмірдегі мақсатты сезім, танымдық қабілеттер, әлеуметтік интеграция және өлімге дайындыққа көмектеседі. Мұның көптеген себептері бар, олардың ішінде өмірдің мәні мен үйлесімділігін табу, ескі жанжалдарды шешу және тұрақтылық сезімін нығайту. Деменцияның соңғы сатыларында реминесценциялық терапияны жүргізу қиын болуы мүмкін, бірақ бақыланатын сынақтарда көңіл-күй мен қуаныштың жақсарғаны байқалды. Реминесценциялық терапияның ең тиімді жолы – сезімдер арқылы жұмыс істеу. Иіс, сезу, дәм, дыбыс және көру – пациенттердің естеліктерін еске түсірудің тамаша тәсілдері. Егер бір сезім жұмыс істемесе, келесісі көмектесуі мүмкін. Психологияда, әсіресе когнитивтік психологияда, реминесценция сөзі күнделікті әңгімеде қолданылатынынан өзгеше мағынада қолданылады. Реминесценцияны зерттеудің ұзақ тарихы бар, ол Айсенк пен Фрит (1977, 1-тарау) еңбегінде қысқаша сипатталған: Реминесценция – 1913 жылы Баллард ұсынған техникалық термин, ол субъект демалған кезде, яғни аталған әрекетті орындамағанда, жартылай оқыған әрекеттің орындалуындағы жақсаруды білдіреді (Эйзенк және Фрит, 1977, 3-бет). Реминесценцияның шынайылығын алғаш рет Оерн (1896) эксперименттік жолмен көрсеткен. Реминесценцияға қатысты эксперименттерде бір тапсырма әрқашан екі немесе одан да көп рет орындалады. Біз негізгі назарды тапсырмалар арасындағы демалыс кезеңдерінің әсеріне аударамыз. Оқу бір тапсырмада байқалмауы мүмкін, бірақ ол тапсырмалар арасында жүруі мүмкін. Реминесценция есте сақтауды консолидациялауға да көмектеседі, оны қайта қараудың бір түрі ретінде қарастыруға болады. Есте сақтауға қайта оралып, оны еске түсіру арқылы реминесценция аралық жаттығу ретінде жұмыс істейді (аралық эффектісін қараңыз). Сонымен қатар, басқа біреумен бірге есте сақтау берілген тәжірибені қабылдау жолында өзгерістер жасау арқылы есте сақтауды жаңартуға көмектеседі, бұл сынақтан өтуге ұқсас. 2018 жылғы Кокрейн шолуы деменциямен ауыратын пациенттерде танымдық қабілеттерге, көңіл-күйге және қарым-қатынасқа оң әсер ететінін көрсетті, бірақ араласулардың тұрақсыздығы одан әрі қорытынды жасауды қиын етті.

Reminiscence can be defined as the act or process of recalling past experiences, events, or memories. Anyone can reminiscence about the past or a certain event, but reminiscence is often used in the older population, particularly the elderly population with forms of dementia as a therapeutic tool. This type of reminiscence is called reminiscence therapy. Reminiscence therapy is a non pharmacological intervention that improves self esteem and provides older patients with a sense of fulfillment and comfort as they look back at their lives. Although reminiscing involves recalling past events, it encourages older patients to communicate and interact with a listener in the present. Reminiscence sessions may be formal, informal, one on one, or in a group setting (Anon). Reminiscence therapy typically uses aids of tangible prompts such as photographs, household and other familiar items from the past, music and archive sound recordings (NCBI). Dr. Robert Butler (1927–2010) is the accredited psychiatrist who first thought that reminiscing could be therapeutic. Butler, a psychiatrist with a specialty in geriatric medicine, first spoke of the idea of reminiscence and life review when he published an original article “The Life Review: An Interpretation of Reminiscence in the Aged” (Achenbaum, 2018). Elderly patients with certain forms of dementia may not be able to remember what they had for lunch the previous day, but they will most likely remember their wedding day or they day their child was born. Reminiscence therapy uses this ability to recall events in the long term even when the patient's short term memory may be declining. Reminiscence therapy has been shown to have many benefits for aging adults, the most significant being the alleviation of symptoms of depression, though improvements to general well being, ego integrity, sense of purpose in life, cognitive performance, social integration, and death preparation have been noted as well. Numerous causes have been posited, from the value of finding meaning and coherence in one's life, the resolution of old conflicts, and the reinforcement of a sense of continuity. In the later stages of dementia reminiscence therapy may become more difficult, but improvements to mood and happiness have been observed in controlled trials. The best way for reminiscence therapy to work is through the senses. Smell, touch, taste, sound, and sight are all great ways to try to get patients to recall memories. If one sense isn't working then maybe the next sense will do the trick. In psychology, and more specifically cognitive psychology, the word reminiscence is used in a different way than the common conversational use. The study of reminiscence has a long history, which is shortly described in Eysenck and Frith (1977, chapter 1):
Reminiscence is a technical term, coined by Ballard in 1913, denoting improvement in the performance of a partially learned act that occurs while the subject is resting, that is, not performing the act in question. (Eysenck and Frith, 1977, page 3). The reality of reminiscence was first experimentally demonstrated by Oehrn (1896). In experiments on reminiscence the same task is always administered twice or more. One is mainly interested in the effect of the rest periods between the tasks. Learning might not be apparent within a task but it may be across tasks. Reminiscing also contributes towards consolidation of memory, acting as a form of review. By returning to the memory and recalling it, reminiscence functions as spaced practice (see Spacing effect). Moreover, reminiscence with someone else can recalibrate one's memory by adjusting how one perceived the given experience, much like being tested. A 2018 Cochrane review found probable benefits for cognition, mood and communication depending on setting in dementia patients but inconsistencies in interventions made drawing further conclusions impractical.

Естелік шағылысы

Адамдар жасөспірім шағының соңы мен жас ересек кезеңінен естеліктерін жақсырақ есіне алады. Когнитивтік психологияда бұл құбылыс "еске түсудің өрбуі" деп аталады. "Еске түсудің өрбуі" – қарт адамдардың өмірінен 10-30 жас аралығындағы кезеңді ең жақсы есінде сақтауымен байланысты табиғи құбылыс. Демциямен ауыратын науқастарда да осы "еске түсудің өрбуі" кезеңіне жататын жылдар (ауруы қатты прогрессияламағанша) сақталады және суреттер мен әндер сияқты қарапайым түрткілер арқылы оңай еске түсіріледі. (Psychology Today, 2018).