Алясканың белсенді жанартау тауы – Врангель

Кіріспе

Аляскадағы белсенді жанартау тауы, АҚШ. Врангел тауы, жанартау белсенділігі кезінде Ахта Кел’таени немесе Кел’еди деп аталады, АҚШ-тың Алясканың оңтүстік-шығысындағы Врангелл Сент-Элиас ұлттық паркі мен қорығында орналасқан алып қалқан жанартауы. Бұл қалқан Мыс өзенінен оңтүстік-батысқа қарай 12000 футтан (3658 м) биікке көтеріледі. Оның көлемі өте зор, бұл оны Каскадтағы көлем бойынша ең үлкен стратовулкан – Калифорниядағы Шаста тауынан екі еседен астам үлкен етеді. Врангел жанартаулық айманының бір бөлігі болып табылады, ол Оңтүстік-Орталық Аляскадан Канаданың Юкон территориясына дейін 800 шақырымнан астамға созылады және плейстоценнен голоценге дейінгі аралықтағы жарылыс тарихына ие.

Сипаттама

Қазіргі Врангел тауы, Плейстоцен ортасының жанартауының қалдықтарының үстіне салынған, 750 000 жыл бұрын басталып, 1884 жылы шағын фреатикалық жарылыстармен аяқталған атқылау тарихына ие. Қалқан тәрізді жанартаудың шыңында, Врангелдің кең етегінде диаметрі бар мұзбен толтырылған кальдера орналасқан. Кальдера, күшті жарылыстардың нәтижесінде емес, жердің шөгуінен пайда болған. Кальдераның шеті үш кішкентай кратермен шеңберленген, олар көбінесе булы тұманды шығарып, фумарольдік белсенділікті көрсетеді, оларды кейде алыстан көруге болады. Басты шыңы кальдераның солтүстік жағында орналасқан, ал батыс шыңы 4271 метр биіктікке жетеді. 3962 метрден (13000 фут) жоғарыдағы саммит аймағының ауданы зор. 3965 метр (13009 фут) биіктіктегі Занетти тауы, Врангелдің солтүстік-батыс беткейінен шамамен 305 метрге көтеріліп, лава ағындарының бастауы болып табылады. Врангел тауының көбісі жыл сайын сақталатын мұздықпен жабылған. Врангелдегі ең ірі мұздық – Набесна мұздығы, ол Набесна және Мыс мұздықтарының бастауы. Врангел жотасындағы ең алғашқы биік жанартау осы тау. Оның шыңына шаңғы жабдықталған ұшақпен жетуге болады. 1884-85 жылдарғы жарылысты жергілікті кенші Джон Бремнер хабарлаған. 1890 жылғы есепте көзге көрінетін жарқырау туралы айтылған. Врангел кейде күлді де шығарады, оны қармен жабылған шыңында көруге болады. Таудың көп бөлігі 600 000 мен 200 000 жыл бұрынғы үлкен лава ағындарынан құралған. Кальдераның соңғы 200 000 жылдың ішінде, мүмкін 50 000 жыл бұрын құлаған деп есептеледі. Занетти тауының жасы шамамен 25 000 жыл. Врангелден шығатын геотермалдық жылу мөлшері 1950-ші жылдардан 1980-ші жылдарға дейін артты, болашақтағы жарылыс мүмкіндігін күшейтті. Жылу ағыны кратерлер маңындағы мұзды ерітуге жеткілікті болды, солтүстік кратерде мұз үңгірлері мен кішкентай көлдер пайда болды, 1986 жылға қарай шамамен 100 миллион текше метр мұз еріді. Содан бері жылу шығару азайды және мұз қайта жинақталды.

Modern Mount Wrangell, built upon the remnants of a mid Pleistocene volcano, has an eruptive history spanning from 750,000 years ago to minor phreatic eruptions in 1884. The shield volcano features an ice filled caldera in diameter at the top of Wrangell's broad summit. The caldera was apparently formed by subsidence rather than large explosive eruptions. The caldera is in turn rimmed by three small craters, which often display fumarolic activity with steam plumes that can sometimes be seen from a distance. The main summit is on the north side of the caldera, while the west summit rises to 14013 feet (4271 m). The summit region above 13000 feet (3962 m) in elevation is over in size. A very large cinder cone, 13009 feet (3965 m) Mount Zanetti, rises nearly 1000 feet (305 m) above the northwest flank of Wrangell and is the source of some lava flows. Mount Wrangell is almost entirely covered by an icefield that persists from year to year. The largest glacier on Wrangell is Nabesna Glacier, the source of the Nabesna River. and Copper Glacier. Wrangell was the first high volcano in the Wrangell range to be climbed. Its summit can be visited by ski equipped airplane. The 1884 85 eruption was reported by local prospector Jon Bremner. An 1890 report mention a visible glow. Wrangell also occasionally emits ash, which can be seen coating the summit snow. The bulk of the mountain was built by large lava flows from 600,000 to 200,000 years ago. The summit caldera is believed to have collapsed within the last 200,000 years, and may have collapsed 50,000 years ago. Mount Zanetti is about 25,000 years old. The amount of geothermal heat being emitted by Wrangell increased from the 1950s to the 1980s, raising the possibility of a future eruption. The heat flux was high enough to melt ice around the craters and create ice caves and small lakes in the north crater, with about 100 million cubic meters of ice melted by 1986. Since then heat output has decreased and ice has reaccumulated.