Кіріспе

Непалдың бұрынғы ауданы қазіргі аудандар

Рұқум ауданы – Катмандудан батысқа қарай орналасқан, «жота» және «таулы» аудан. 2017 жылы әкімшілік бөліністерді қайта құруға дейін ол ішінара Лумбини провинциясына, ішінара Карнали провинциясына қарасты. Қайта құрудан кейін Батыс Рұқум және Шығыс Рұқум деп екіге бөлінді. Рұқумның ауданы 207,290 адамды құрайды (2011 жылғы Непал халық санағы бойынша). Мусикот (сондай-ақ Джумлихаланга деп аталады) – ауданның әкімшілік орталығы болған. Рұқум ауданында, көбінесе зерттелмеген, туристік әлеует зор. Олардың ішінде ерсагумба (Ophiocordyceps sinensis) жинау маршруттары, он жылдық көтеріліс кезіндегі тарихи орындар, Банфикоттағы (Шығыс Рұқум) оқшауланған үкіметтің ордасы және «Партизандық жол» деп аталатын аймақ бар. Бұл аймақ жалдамалы сарбаздарды іздеу және оқыту орталығы болған, сондай-ақ Непал азамат соғысының (1996–2006) шайқас алаңына айналған. Бұл жерде Дхаулагири тауларының батыс жағындағы ең биік шыңы – Сисне тауы орналасқан. Жергілікті тұрғындар Сиснеді Хьюнчули (hiu – қар, chuli – шың) деп атайды және оны Маста мен Сайкумари құдайларының мекені ретінде қасиетті санайды. Тауға шығу тарихы толыққанды жазылмаған, бірақ 2013 жылдың мамыр айында Ман Бахадур Хатри басқаратын сегіз адамнан тұратын экспедиция шыңға жеткен. Рұқумның танымал ауылы Рукумкотты «52 көл мен 53 төбенің жері» деп атайды. Рукумкотта Рукмини Тал (жергілікті атауы – Камал Даха) деп аталатын, лотос гүлдерімен (kamal – лотос) әдемі тоған бар. Жақын жерде Бара және Сибалая сияқты ғибадатханалар мен Дюрали үңгірі табылған.

География және климат

Рұқум ауданы Рапти аймағының ең солтүстік бөлігі болды. Ол Карнали өзенінің ірі саласы – Бхери өзенінің алабында орналасқан. Рұқумның көп бөлігін батысқа қарай ағатын салалар кесіп өтеді, мысалы, Дорпатан аңғарын сумен жабатын Уттар Ганг және солтүстікте Батыс Дхаулагири Гималайының оңтүстік беткейлерін сумен жабатын Сани Бери. Биіктік Бхери және оның ең төменгі салалары бойында 800 метрден төмен, ал Дхаулагириде 6000 метрге дейін жетеді, климаты субтропиктік шалқыдан мәңгі қар мен мұзға дейін өзгереді. Ауыл шаруашылығында суармалы күріш егуден бастап, жүгері, арпа, бидай, картоп және жеміс-жидектер өсіруге, сондай-ақ 4500 метрге дейін жететін субальпілік және альпілік жайылымдарға дейін қолданылады. Климаттық аймақ Биіктік диапазоны Аймақ үлесі Жоғарғы тропикалық 300–1000 метр 1000–3300 фут 2,9% Субтропикалық 1000–2000 метр 3300–6600 фут 26,0% Температуралық 2000–3000 метр 6400–9800 фут 32,6% Субальпілік 3000–4000 метр 9800–13100 фут 23,0% Альпілік 4000–5000 метр 13100–16400 фут 14,9% Ниваль 5000 метрден жоғары 0,7%

Демография

2011 жылғы Непал халық санағы бойынша Рұқум ауданының халқы 208 567 адамды құрады. Олардың 91,6 пайызы непали тілінде, 5,2 пайызы магар тілінде және 2,8 пайызы кам тілінде сөйлейді.

Көлік

Рукум ауданы шалқар және әуе қатынасы тұрақсыз деп есептеледі. Жақында салынып жатқан жолдардың арқасында автобус және джиптер оңтүстік жазықтармен және Катманду сияқты ірі қалалармен байланыс ұстайды. Екі әуежай Непалганж және Катмандудан келетін жолаушылар рейстері үшін қауіпсіз, бірақ қарапайым жабдықтармен қамтамасыз етілген. 2010 жылға дейін Рапти тас жолы Мусикотты Салян-Халлага, Тулсипур және оңтүстікке қарай Махендра тас жолымен байланыстыру үшін салынып жатыр. Сонымен қатар, Непалдың маңызды жобасы – "Орта тау жолы" құрылысы жүріп жатыр.

Рапти тас жолы

Даң Тұлсипурдан Рукум Мусикотқа автобуспен шамамен төрт сағаттық сапар болады.

Ортаңғы төбелі тас жолы

Мид Хилл тас жолы салынып жатыр. Бұл 12 аймақ, 24 аудан және 215 ауылдық дамыту комитетінен өтетін ұлттық мақтан тудыратын жоба. Жалпы ұзындығы 1767 км болатын бұл тас жол шығыстағы Пачтар ауданының Чийо Бханжянгы мен батыстағы Байтади ауданының Джулахатын байланыстырады. Катмандудан Мусикотқа автобуспен саяхат 24 сағатқа дейін созылуы мүмкін.

Әуежайлар

Рукумдағы екі әуежай Чаурджахариде және Саледе орналасқан. Чаурджахари әуежайы Бхери өзенінің жанында, теңіз деңгейінен 762 метр биіктікте жатыр және тек жаяу жолдар мен ат жолдары арқылы қолжетімді. Оның ұзындығы 850 метр, ені 30 метрлік шөпті ұшу-қону жолағы бар. Азаматтық соғысқа дейін үкімет өкілдері, ҮЕҰ қызметкерлері, көмекшілер және саяхатшылар үшін Рукумға барудың басты жолы осы әуежай болды. Соғыс кезінде қауіпсіздік жағдайы нашарлап, жергілікті полиция бөлімі жабылды. Әуежайда 10 ұшақ тұрақтына орын бар. Непалгандж қаласынан Рукум Салле әуежайына ұшу 15–20 минутты алады. Рукум Салле әуежайы аудан орталығы Мусикоттың жанында орналасқан. Рапти тас жолы Салле әуежайына дейін жеткендіктен, оған жаяу және автомобиль көлігімен жетуге болады. Ұшу-қону жолағы 650 метрлік, онда төрт ұшақ тұрақтауға мүмкіндік бар. Катмандудан Рукум Салле әуежайына ұшу шамамен 90 минут, ал Непалгандж қаласынан ұшу шамамен 20 минутты алады.

Азаматтық соғыс

Рұкум маоистік көтерілістің ошағы болған, сондай-ақ көршілес Ролпа ауданы да осындай мәнді орынға ие болды. Рұкум бекініске айналып, қақтығыс кезеңінің барлық уақытында көтерілісшілердің бақылауында болды. Көптеген маоист көшбасшылары осы ауданнан шыққан, сонымен қатар көптеген қаһармандық қаза тапқан көтерілісшілер де осы жерде туған. Бірақ қазір Рұкум Непалдағы жаңа туристік орын ретінде танымал. Непал үкіметі, Непал туризм басқармасы, Рұкум ауданының шенеуніктері, маоист партиясының жетекшілері және аймаққа арналған нұсқаулық пен карта авторы – шетелдік жазушы бірлесіп 2012 жылғы қазан айында Катмандуда өткен салтанатты шарада «Партизандық жол» (Бейбітшілік жолы) жобасын іске қосты.