Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джири – Непалдың Багмати провинциясындағы Долаха ауданындағы муниципалитет. 2011 жылғы Непал халық санағы бойынша оның халқы 13 638 адамды құрайды. Катмандудан шамамен 190 километр қашықтықта орналасқан Джири – Эверест аймағына қақпа. Эверестке жасалған экспедициялардың көбі, соның ішінде әйгілі альпинист Джон Хант пен Эдмунд Хиллари басқарған экспедиция да Джири арқылы өтті. Қалаға Непал армиясының бөлімі орналасқан, сондықтан келушілердің жабдықтары мен рюкзактары тексерілуі мүмкін. Негізгі жолдың екі жағында, әсіресе Джири базарында көптеген қонақ үйлер бар. Екі мемлекеттік жоғары мектеп бар: Хатандадағы Джири жоғары орта мектебі және Джири базарындағы Дхунешвори орта мектебі. Бір жеке мектеп-интернат – JEM Academy, екі мемлекеттік мектеп – Martyrs Memorial School және Saraswoti Community School бар. Джириде ауыл шаруашылығы, құрылыс және денсаулық сақтау салаларында техникалық білім беретін Джири техникалық мектебі де бар. Джири 1938 жылы Швейцария үкіметінің көмегімен ауыл шаруашылығын дамыту орталығы ретінде құрылды. Ең жақын жол басы ретінде Джири Эверест аймағына бағытталған көптеген саяхаттардың бастапқы нүктесі болып табылады. Луклаға дейінгі саяхат жеті-сегіз күнге созылады. Аз ғана адамдар Джириден саяхатын бастайды, ал Эверест базалық лагеріне дейінгі қиын жолға шығуға беталысқан барлық саяхатшылардың тек 5% ғана Джириден жолға шығады. Қалған 95% Лукладағы шағын әуежайға ұшып келіп, бір апталық қиын, бірақ әдемі саяхатты қысқартады. Джириден Сагармата ұлттық паркіне дейінгі жол "Эверестке қатысты классикалық маршрут" деп аталғанымен, бастапқы маршрут Катмандудан басталған. Джон Хант басқарған, Тензинг Норгей мен Эдмунд Хиллариды шыңға шығарған, Эверестке жасалған алғашқы экспедициялардың барлығы Джири арқылы өтті. Сондықтан Джири "Эверестке қақпа" деп те аталады. Бұл жер – жирелдер деп аталатын этностың туған жері деп мақтан тұтады. Олар өздерін жириба деп атайды. Жирел тілінде "зи" – жарқын, "ри" – тау, ал "ба" – халық деген мағынаны білдіреді. Осылайша, жириба – тау халқы дегенді білдіреді. Жирелдер Кираттардың жеті бауырының екіншісінен тараған, олар Кираттардың билеушісі, кейін Тибетке қашқан ағасының есімдерімен аталған. Қазір жирелдердің саны азайды, себебі олар кіші бауырларын шабуылдардан қорғауға жауапты болды. Сондықтан олар Кирати Чхапта бекініп, сонда әскерлік базасын құрды. Соңында олар Джириге келіп, тұрақты түрде қоныстанды. Кират Турса, Кират Хаса – олардың батыл кираттар болғанына куәлік етеді. Халық өздерін леопард деп атағанды жақсы көреді. Жирба – леопардтай халық дегенді білдіреді. Эверестке екі рет шыққан жирел таушысы Лал Бахадур Джирел осы жерден шыққан.
Jiri is a municipality in Dolakha District in the Bagmati Province of central Nepal. At the time of the 2011 Nepal census it had a population of 13,638 people. Jiri, which lies about 190 kilometers from Kathmandu, is the main gateway to the Everest Region. Almost all the Everest expeditions, including the one led by famous climber John Hunt, Edmund Hillary had passed through Jiri. A company of the Nepal Army is stationed in town and visitors' equipment and backpacks might be searched. There are a number of lodges available along either side of the main road mainly in Jiri Bazaar. There are two government high schools namely Jiri Higher Secondary School at Hatanda and Dhungeshwori Secondary School at Jiri Bazaar. One private boarding school called JEM Academy, two community schools namely Martyrs Memorial School and Saraswoti Community School. There is a technical school called Jiri Technical School which provides with technical education regarding agriculture, construction and health. Jiri was set up as agricultural development center by the Swiss Government Aid in 1938. As the closest road head, Jiri is the trailhead for many treks into the Mount Everest region. The trek to Lukla takes seven or eight days. Few people begin a trek from Jiri, and only 5% of all trekkers who attempt the difficult trek to Everest Base Camp start at Jiri. The other 95% choose to fly into the small airstrip at Lukla, thus cutting off a week of difficult but beautiful trekking. Although the trailhead from Jiri to Sagarmatha National Park is referred to as the "classic route to Everest", the original trailhead began at Kathmandu. All early Everest expeditions—including the one led by John Hunt that put Tenzing Norgay and Edmund Hillary on the summit—passed through Jiri. So Jiri is also called the "Gateway to Mt. Everest". It is proud to shout that Jiri is land of ethnic people called the Jirels. They love themselves called Jiriba. In Jirel language Zi means bright or blazing, Ri means mountain or hill and Ba means people. Thus Jiriba means people from the mountain. The Jirel people who come from the second brother of seven brothers of Kirats, known as the warriors for the eldest brother, the ruler of the Kirats who later was fled to Tibet. The number of Jirels is now less because they had responsibility to protect the other younger brothers from the attackers. This was the reason that they had fortress at Kirati Chhap where they made their army base. Finally, it is told that they came to Jiri and settled permanently. Kirat Thursa, Kirat Khasa are some of the evidences that they were the brave kirats. The people love to be called themselves leopard. Jirba means people like leopard. The Jirel mountain climber, Lal Bahadur Jirel, who scaled Everest two times come from this place.
Демография
2011 жылғы Непал халық санағы бойынша Жири муниципалитетінің халқы 15 837 адамды құрады. Олардың 43,9%-ы непали тілінде, 21,4%-ы жирел тілінде, 16,8%-ы шерпа тілінде, 10,6%-ы таманг тілінде, 4,6%-ы сунвар тілінде, 1,7%-ы невар тілінде, 0,4%-ы маитили тілінде, 0,1%-ы гурунг тілінде, 0,1%-ы магар тілінде, 0,1%-ы рай тілінде, 0,1%-ы тару тілінде және 0,2%-ы басқа тілдерді ана тілі ретінде қолданады. Этностық құрамы бойынша 28,1%-ы шетри, 21,7%-ы жирел, 18,0%-ы шерпа, 11,3%-ы таманг, 4,9%-ы невар, 4,8%-ы сунуар, 4,0%-ы ками, 2,6%-ы дамай/доли, 2,4%-ы төменгі кастадан шыққан брахман, 0,5%-ы гарти/бхуджел, 0,3%-ы гурунг, 0,3%-ы рай, 0,3%-ы саньяси/даснами, 0,1%-ы магар, 0,1%-ы тели, 0,1%-ы тару, 0,1%-ы ядав және 0,4%-ы басқалар. Діні бойынша 47,3%-ы индуист, 29,0%-ы буддист, 20,0%-ы пракрит дінін ұстанады және 3,6%-ы христиан. Сауаттылық деңгейі бойынша 61,5%-ы оқи және жаза алады, 2,4%-ы тек оқи алады, ал 36,0%-ы оқи да, жаза да білмейді.
At the time of the 2011 Nepal census, Jiri Municipality had a population of 15,837. Of these, 43.9% spoke Nepali, 21.4% Jirel, 16.8% Sherpa, 10.6% Tamang, 4.6% Sunwar, 1.7% Newar, 0.4% Maithili, 0.1% Gurung, 0.1% Magar, 0.1% Rai, 0.1% Tharu and 0.2% other languages as their first language. In terms of ethnicity/caste, 28.1% were Chhetri, 21.7% Jirel, 18.0% Sherpa, 11.3% Tamang, 4.9% Newar, 4.8% Sunuwar, 4.0% Kami, 2.6% Damai/Dholi, 2.4% Hill Brahmin, 0.5% Gharti/Bhujel, 0.3% Gurung, 0.3% Rai, 0.3% Sanyasi/Dasnami, 0.1% Magar, 0.1% Teli, 0.1% Tharu, 0.1% Yadav and 0.4% others. In terms of religion, 47.3% were Hindu, 29.0% Buddhist, 20.0% Prakriti and 3.6% Christian. In terms of literacy, 61.5% could read and write, 2.4% could only read and 36.0% could neither read nor write.
Шердунг
Чердунг-Данда теңіз деңгейінен 3200 метр биіктікте орналасқан. Джиридің Линкан базарынан оған жету үшін 6 сағат жаяу жүру қажет.
Cherdung Danda is at the altitude of 3200m from sea level and takes 6 hours of hiking from Jiri's Linkan Bazar to reach there.
Кало Бхир
Кало-Бир Чердуңға қарай жолда орналасқан. Кало-Бирден Чарикот, Долаха және Джири қалаларын бір қарашта көруге болады. Бұл – биік тіктеудің үстінде тұрған алып тас. Оның беткейі тік болғандықтан және күшті жел соққандықтан, адамның үстіне шығуы қиын. Джириден, Ликан базардан бұл жерге жаяу 4 сағат жол.
Kalo Bhir is located on the way to Cherdung. From Kalo Bhir, three majors towns, Charikot, Dolakha and Jiri can be seen in single sight. It is a massive piece of rock, stands on the top of cliff, one can hardly stand on the top due to its steep landscape and powerful wind. It is 4 hours walk up hill from Jiri, Linkan Bazar.
Рамит Данда
Бұрын бұл төбе "Рангранг жарлығы" немесе "Бір" деп аталатын. Кейін жасөспірімдер оны Рамита Данда деп атады. Бірақ қазір Тони Беганның мүсіні жаңадан орнатылды және бұл жер Тони Беган паркі деп аталды. Линкан базарынан солтүстік-шығысқа қарай жарты сағаттық көтеріліспен жетуге болады. Келушілерге арналған демалыс орны бар. Ішуге жарамды сумен қамтамасыз етілген. Бұл жерде тамақ дайындауға да болады.
Formerly, this hill was known as Rang rang cliff or Bhir. Later teenagers loved to call it Ramite Danda. But now the statue of Tony Began is newly erected and this place is named Tony Began park. It is half an hour uphill walk to the northeast from Linkan Bazar. There is a shelter for visitors. Drinking water supply is provided. This place is also known for cookouts.
Жири балық тоғандары
Жиридің жүрегі – Линкан базары Долаха ауданының ең ірі қалаларының бірі. Линканде жолдың екі жағындағы дүкендер ғана емес, сонымен қатар Джири техникалық мектебін, Будда ступасын, Римпорче ескерткішін, Джири ауруханасын және тағы да басқаларын көруге болады.
Jiri's heart, Linkan Bazaar is one of the biggest towns in Dolakha district. Shops on both sides of road is not just what you see in Linkan, but you can also visit Jiri Technical School, Boudha Stupa and statue of Rimporche, Jiri Hospital and so on.