Кіріспе
Сурхет ауданы () – Непалдың батыс-орталық аймағындағы Карнали провинциясындағы аудан. Сурхет – ұлттық астана Катмандудан шамамен батысқа қарай орналасқан Карнали провинциясының он ауданының бірі. Ауданның аумағы 6 806 шаршы километрді құрайды. 2001 жылы халық саны 288 527 адамды, ал 2011 жылы 350 804 адамды құрады, оның ішінде 169 461 ер адам және 181 381 әйел адам болды. Аудан орталығы – Бирендранагар қаласы, сонымен қатар Карнали провинциясының астанасы. Бұл аймақ Карнали провинциясы үшін бизнес және құжаттар орталығы болып табылады. Халық санының өсуіне, даму деңгейіне, жол желілеріне, жер бедеріне және климатқа байланысты көптеген адамдар мұнда көшіп келеді. Провинция астанасы болғаннан кейін даму қарқыны артып, қазіргі таңда ең жоғары деңгейге жетті. Мемлекеттік жұмыстардың барлығы осы қалада жүзеге асырылады. Бирендранагар – орташа климатты таулармен қоршалған әдемі аңғар.
География және климат
Сурхет аңғары – Непалдың Ішкі Терай аңғарларының бірі. Ол солтүстікке қарай Судурпашим облысының Ачам ауданымен, солтүстікке қарай Дайлек және Джаджаркот аудандарымен, шығысқа қарай Сальян ауданымен, оңтүстікке қарай Лумбини және Кайлали аудандарымен (Судурпашим облысы), және батысқа қарай Судурпашим облысының Доти ауданымен шектеседі. Сурхет ауданының барлық шекаралары Бхери және Карнали өзендерімен анықталады. Климаттық аймақтар Биіктік диапазоны Аумақтың %-ы Төменгі тропикалық 300 метрден төмен (1000 фут) 2.2% Жоғарғы тропикалық 300–1000 метр (1000–3300 фут) 61.9% Субтропикалық 1000–2000 метр (3300–6600 фут) 32.8% Жылы аймақ 2000–3000 метр (6400–9800 фут) 1.3% Карнали таулы аймағының суық және Сыртқы Терай аймағының ыстық климатынан өзгеше, Сурхетте климат қоңыржай. Қыста температура шамамен 5°C-қа дейін төмендейді, ал жазда 38°C-қа дейін көтеріледі. Жаңбырлы маусымда муссон жеткілікті жауын-шашын әкеледі. Сурхет климаттық жағдайдың жалпы өзгерісі бойынша төменгі көрсеткіштерді иеленеді. Оның 42%-ы жазық, құнарлы жерлерді, ал 43%-ы Махабхарат жотасын құрайды. Қалғаны орман ресурстарына бай Сивалик тауларында орналасқан.
Unlike the cold weather of the Karnali mountain region and hot weather of the Outer Terai region, Surkhet has a more moderate climate. Winter temperatures drop to about 5 °C and in summer it goes up to 38 °C. Monsoon brings sufficient rainfall during the rainy season. Surkhet ranks low in overall change in climatic condition. 42% covers with plain fertile land and 43% of Mahabharat Range. Rest in Siwalik range rich in forest resource.
Демография
2011 жылғы Непал халық санағы кезінде Сурхет ауданының халқы 350 804 адамды құрады. Бірінші тіл ретінде 89,7% непали тілінде, 7,1% магар тілінде, 1,7% тару тілінде, 0,3% гуруң тілінде, 0,3% раджи тілінде, 0,2% хинди тілінде, 0,2% невар тілінде, 0,1% белхаре тілінде, 0,1% бхоjpuri тілінде, 0,1% майтхили тілінде, 0,1% урду тілінде және 0,1% басқа тілдерде сөйледі. Ұлты/кастасы: 31,4% шатри, 19,1% магар, 18,5% ками, 11,5% төбе брахмандары, 4,6% дамай/доли, 4,6% такури, 2,4% сарки, 1,8% тару, 1,7% саньяси/даснамі, 1,3% гуруң, 0,5% бади, 0,5% мұсылман, 0,5% невар, 0,3% раджи, 0,2% гайне, 0,1% бхот, 0,1% чхантиал, 0,1% кумал, 0,1% маджи, 0,1% тамаң, 0,1% басқа терай және 0,2% басқалар. Діні: 91,9% индуист, 4,1% буддист, 3,4% христиан, 0,5% мұсылман және 0,1% басқалар. Сауаттылығы: 72,5% оқи және жаза біледі, 2,8% тек оқи біледі, ал 24,7% оқи да, жаза да білмейді.
Тарих
Өзіндік тәуелсіз аудан ретінде мойындалуына дейін, ол Дайлех ауданының құрамында болған. Сурхет – Қаликот, Джумла, Мугу, Джаджаркот және Сальян сияқты қашық аудандар үшін ірі орталық. Жақында, 2008 жылы аяқталған Маоист көтерілісі салдарынан, осы аудандардың көптеген халқы Сурхетке қоныс аударды. Әртүрлі мақсаттармен адамдар осы аңғарға тартылуда.
Инфрақұрылым
Сурхетке елдің әртүрлі аймақтарынан әуе және автомобиль жолдары арқылы баруға болады. Жолдары жоқ аудандар әуе тасымалын пайдаланады. Ратна тас жолы оны Непалдың қалған бөлігімен байланыстырады. Жақында салынған және асфальтталған Карнали тас жолы Сурхетті Батыс Карналидің шалқар аймақтарымен қосады. Бирендранагардағы Сурхет әуежайынан Катманду, Непалгунж, Джумла және басқа аудандарға үнемі және жоспарлы рейстер орындалады. Карнали аудандары тұрақты ішкі рейстер арқылы байланысады. Карнали провинциясының астанасы Бирендранагарда мыңдаған қонақүйлер, пансионаттар мен мотельдер қызмет көрсетеді. 2010 жылы Бирендранагарда ашылған Батыс-Орталық Университет 18 түрлі магистрлік және 24 бакалаврлық бағдарламаны ұсынады. Бұл соңғы жылдары жаңартылып жатқан ең жаңа білім беру ошағының бірі. Үш колледж магистр деңгейіне дейін білім береді. Көптеген 10+2 мектептерінде ғылым, басқару, гуманитарлық пәндер, ауылдық даму, білім беру және т.б. пәндер оқытылады. Басқа да оқу орындарында ветеринария, инженер-бақылаушы, компьютерлік оператор, денсаулық саласының кіші қызметкері және АНМ сияқты техникалық білім беріледі. Калагауда аймақтық аурухана орналасқан. Непал Қызыл Крест қоғамы мен Сурхет көз ауруханасы – Сурхеттің Бирендранагар муниципалитетіндегі Будапатта орналасқан негізгі көз күтімі қызметін ұсынатын мекемелер. Бұл аймақта даму бағытында көптеген ҮЕҰ және ХҮҰ жұмыс істейді. INF Сурхет бағдарламасы – денсаулық сақтау және даму саласында жұмыс істейтін ең көне ұйымдардың бірі. GTZ, DFID, DANIDA, USAID, Oxfam және BlinkNow Foundation сияқты басқа да халықаралық ұйымдар бар.
Туризм
Туристік тартымдарға Какребихар ғибадатханасы, Бульбуле көлі, Дүйтібай ғибадатханасы, Маңғалдақ, Готиканда, Гхантагар, Бхери өзені және діни және тарихи маңызы бар басқа да орындар жатады. Какребихар – Непалдағы ұлттық мұра орындары тізіміне енген ежелгі буддалық монастырының (сарайдың) қиратысы. Бхери өзені рафтингке танымал мақсатты жер, ал Сурхетте жақында параглайдинг қызметі іске қосылды. Бирендранагар – Непалдағы бас жоспар бойынша салынған сирек қалалардың бірі. Ол "Карналиге қақпа" деп белгілі. Рара (Непалдағы ең үлкен көл), Шей-Фоксundo көлі, Дайлекш ішіндегі бес қасиетті орын, Кубинде көлі (Сальян) және әртүрлі ландшафттар Ратна тас жолы (Ратна Раджья Лакшми Деви Шах патшайымның құрметіне аталған) және Джумла тас жолы арқылы қолжетімді. Сурхет – Непалгундж немесе Сурхеттен ұшақ және тікұшақпен жалға алу арқылы туристерді Каилаш Мансаруар Тибетке жалғайтын қақпа. Қытай және Үндістан шекарасын байланыстыратын Непалдың ең жылдам құрылыс жолы салынып жатыр. Кездейсоқ болса да, туристер Непалгунджді Непалдағы ең ыстық жер деп, ал басқа аймақтарды суық деп таба алады.
Қакребихар
Канкребихар – 12 ғасырда төбеде салынған тас ғибадатхана. Бұл ғибадатхана Сурхет аңғарының оңтүстік-шығысында орналасқан. Бұл орын Бирендранагар қаласынан шамамен 6 шақырым қашықтықта. Канали провинциясының ең танымал тарихи және діни орындарының бірі. Ғибадатхана сикхар стилінде салынған. Ғибадатхананың төңірегін орман қоршап тұр. Маңғалғадиден оңтүстікке қарай 3,5 шақырымдай жол жүріп, Латакойли-Данда төбесіне жетіп, онда солтүстікке бұрылып, шамамен 2-2,5 шақырымға дейін бару керек. Мыңдаған туристер діни мақсатта, сонымен қатар табиғаттың әсем көрінісі мен атмосферасын сезіну үшін мұнда келеді. Бұл жер хирургия саласындағы маңызды туристік орындардың бірі саналады. Ойылып жасалған тастар мен қоладан құйылған мүсіндер Будданың бейнесін, сондай-ақ Сарасвати және Ганеша сияқты көптеген индуист құдайлары мен құдайшаларын көрсетеді. Әртүрлі құдайлар мен құдайшалардың тастан жасалған мүсіндері бар. Дәстүр бойынша, бұл жерге пандалар келіп ойнаған және үңгір жасаған дейді. Бихардың құлауы дауылдың салдарынан болған болуы мүмкін. Ғибадатхананы алғашқы түріне келтіру жөніндегі үкімет жоспары 2075 Б.ж. соңына қарай аяқталды. Ғибадатхана қақпасынан кіру үшін билет алу қажет. Бұл орын қаладан шалқары орналасқан, сондықтан мұнда қонақүйлер мен тұруға арналған басқа да жайлар жоқ. Ғибадатхананың маңында адамдардың қонысы табылмаған, себебі оны орман қоршап тұр. Жақын маңда демалуға арналған орын бар. Канкре Бихар Синджа патшалығының (қазіргі Джумла) Ашок Чалланың билігі тұсында, шамамен 1268 жылы салынған. Ол 1255 және 1278 жылдар аралығында билік жүргізген, ол Кра Чалланың ұлы еді. Оның ұлы Джитари Чалла «Малла» атамын қабылдағаннан бері, «Чалла» әулеті Непал тарихында «Малла» деп белгілі болды. Ашок патша Махаяна буддизмін ұстанған, ал Канкребихар Буддаға деген құлшыныстың символы. Оның патшалығы шығыста Трисули өзеніне, батыста Сатледж өзеніне, Гарвал-Ладдахқа, солтүстікте Тибеттің Хари аймағына және оңтүстікте Терайға дейін созылған.