Кіріспе

2005 жылғы Австралия Парламентінің терроризмге қарсы заңы. 2005 жылғы Терроризмге қарсы акт (Cth) – Австралия Парламентінің актісі, елдегі кез келген потенциалды террористтердің қызметін қиындыруға бағытталған. Терроризмге қарсы заң 2005 жылдың 6 желтоқсанында қабылданды.

Тарих

Заң жобасын Говард үкіметі теңізде, әсіресе Лондонда болған бірқатар террористік шабуылдардан кейін, Австралияда мұндай оқиғалардың алдын алу мақсатында дайындады. Австралия конституциясындағы билік бөлінісіне байланысты, заң жобасына штаттардың қолдауы қажет болды. Заң жобасының негізгі қағидаларын мемлекеттік премьерлер қолдады. Австралияның сол кездегі Бас прокуроры Филип Раддок, Австралия Федералдық Полициясының кеңесінен кейін, қолданыстағы заңдар австралиялықтарды Лондон стиліндегі террористік шабуылдардан қорғай алмайтынын, жаңа заңдар қажет екенін айтты. Федералды парламентте талқылау алдында, заңның құпия жобасын ACT-нің бас министрі Джон Стэнхоуп интернетке жариялады, ол: «Осылай асығыс жасалған мұндай маңызды заң жақсы заң бола алмайды» деді. Оппозиция және шағын партиялар Сенаттың тергеуіне жаңа заңдарды қарастыруға жеткілікті уақыт берілмейтініне алаңдаушылық білдірді. Премьер-министр Джон Говард бұл алаңдаушылықты қабылдамады және Стэнхоупты сынап, «премьерлер мен басқа бас министрлер кеңеске қатысу мүмкіндігінен заңсыз пайда табуға лайық емес» деді. Заң жобасының кейбір бөліктері, соның ішінде «өлім үшін ату» ережесі, шамадан тыс деп сынға алынды. Виктория премьер-министрі Стив Брэкс «өлім үшін ату» ережесі Австралия Үкіметтері Кеңесінің отырысында, заң жобасы жасалып жатқанда талқыланбағанын атап өтті. Қоғамда мұсылмандарға жаңа заңның әділ емес тиесілігі туралы алаңдаушылық туды. Лейбористер заң жобасын қолдады. Жасылдар және Австралия демократтарының сенаторлары қарсы дауыс берді.

Конституциялық мәселелер

Австралия Конституциясының алғашқы үш "тарауы" билікті атқарушы, заң шығарушы және сот органдары арасында бөліп қарастырады. Бұл "биліктерді бөлу" принципі Жоғары сот Лимге қарсы Иммиграция министрі ісінде осылай түсіндірілді: Австралия азаматтары сотта қылмыстық қылмыс жасады деп танылғаннан кейін ғана үкімет тарапынан еріксіз ұстаудан қорғалады. Бірақ, кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, адам ұсталғаннан кейін сотқа жеткізілгенге дейін, немесе сотта күтіп тұрғанда кепілдік берілмеген жағдайда ұстауға болады. Федералдық үкімет Конституцияға сәйкес 48 сағатқа дейін мерзімді ұстауға болады деп түсіндірген сияқты, және 14 күнге дейін ұстауға рұқсат беру үшін штаттық үкіметтермен (оларда биліктерді бөлу принципінің мықты негізі жоқ) ынтымақтастық жасады. Федералдық үкімет сондай-ақ "бақылау шараларын" енгізді, олар қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталмаған, тіпті кінәлі деп танылмаған жеке тұлғаға қатысты түрлі шектеулерді қоюға мүмкіндік береді, соның ішінде оны 12 айға үй қамауына алуға болады. Содан кейін Квинсленд премьер-министрі Питер Бити атқарушы және сот билігінің шекарасының бұлыңқырауы конституцияға қайшы болуы мүмкін деген кеңес алғанын мәлімдеді. Бұл пікірді сол кездегі премьер-министр Джон Ховард қабылдамады: "Заңгерлердің заңның мағынасына қатысты пікірлері әртүрлі болуы мүмкін". Содан кейін федералдық қазынашы Питер Костелло сақтық танытып, конституциялық мәселенің шешімін "соттар осы мәселелерді қарағанша білу мүмкін емес" деді. (SMH, 27 қазан 2005 жыл) Сол кездегі премьер-министрдің өкілдері оның және қазынашының пікірлері сәйкес екенін мәлімдеді, бірақ кейбір БАҚ, соның ішінде "Сидней Морнинг Геральд" керісінше айтты.

Заң

Алдын ала ұстау мүмкіндігі: белгілі бір адамдарды ұстау. Дәлелсіз және қылмыстық іс-әрекетке қатысы жоқ ұсталған адамды Австралияның қауіпсіздік және барлау қызметі (ASIO) тексеруге алады. Егер адам осылай ұсталғаны немесе тексерілгені туралы ақпарат таратылса, ол дерлік барлық жағдайда қылмыс болып есептеледі. Бақылау шаралары: белгілі бір адамдарға шектеулер салу мүмкіндігі, оның ішінде: еркін қозғалыс, байланыс құру бостандығы (өз адвокатымен қоса), белгілі бір іс-әрекеттерді жасауға және белгілі бір заттарға ие болуға тыйым салу, күні мен аптаның кез келген уақытында белгілі бір орындарда болуы (немесе болмауы) жөнінде шектеусіз талаптар қою, қадағалау құрылғысын тағу, қайта тәрбиелеуге ұсыну. Бұл шектеулер "бақылау шаралары" деп аталады және қайта қараудан бұрын бір жылға берілуі мүмкін. Кез келген азаматтың белгілі бір пікірлерді білдіру құқығына елеулі шектеулер қойылады, оның ішінде: сын айту немесе "наразылық тудыру", мемлекеттік билікке, конституцияға, үкіметке, заңға немесе "әртүрлі топтарға" қатысты. Сынға тартылған нысананың "қате" екеніне келісім болған жағдайда, ерекшеліктер болуы мүмкін. Адамдар тобының ерекшелігі қоғамның басым бөлігіне қоршау сезімін тудырса, ерекшеліктер қарастырылуы мүмкін. Дәлелдеу міндеті айыпталушыға жүктеледі, кінәсіздік презумпциясы жоқ. Потенциалды террористке ақылсыздықпен қаржы беру қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады. Қаржыға ақша, оған баламалы құралдар және мүліктер жатады. Кінәлі адамның алушы террорист екенін білуі міндетті емес, тек олардың мұндай мүмкіндікке бейжай қарауы жеткілікті. Алушының террорист болуы қажет емес, тек бірінші адамның олар террорист болуы мүмкін деген ойға немқұрайлылығы жеткілікті. Полиция кез келген белгілі бір адам туралы кез келген дереккөзден ақпарат сұрауға құқылы: адамның саяхаты, тұруы, телефон арқылы сөйлесулері, қаржылық операциялары және басқа да ақпараттар; адвокаттық құпия сақтау ережесі қолданылмайды. Мұндай құжаттар алынғанын жариялау қылмыс болып есептелуі мүмкін. "Жалған хабарлау" туралы заңдық нормалар, терроризмге шабыттанған қастандықтарды ойлап табу арқылы қоғам мен жедел жәрдем қызметтерінде хаос тудырған адамдарға қатысты жазаны күшейтті.

Өлім жазасы

"Өлтіру үшін ату" ережесі полицияға қамауға алу бұйрығымен іздеп отырған адамдарға қазіргі заңдағы ұқсас ереже іздеп отырған күдіктілерге қатысты болғандай қарауды жүктемек. Атап айтқанда, бұл ереже кейбір штат басшыларын алаңдатты, яғни полиция өмірге қауіп төнген жағдайда өлімге әкелетін күш қолдануға мүмкіндік беретін "Өлтіру үшін ату" ережесі. Бұл ереже штаттар мен федералды үкімет арасындағы бастапқы талқылауларда басшыларға ұсынылмаған еді. Австралия Заң Кеңесінің президенті Джон Норт, мұндай өкілеттіктер Жан-Шарль де Менезестің қателесіп өлімге ұшырауы сияқты жағдайларда полицияны қорғау мақсатында жасалғанын айтты. Джон Говард бұл мәселені "бұрмалау, көңіл аудару, шашырату" деп мәлімдеді, бірақ ережеге өзгерістер енгізу мүмкін екенін де атап өтті.

Қауіпсіз қаржыландыру туралы ереже

2005 жылғы Терроризмге қарсы заңның 103-тармағында террористік әрекет жасауға немесе оған көмектесуге пайдаланылуы мүмкін адамға қаржы беру қылмыс деп қарастырылады. Бұл қаржы басқа адамға қасақана ұсынылуы керек (мысалы, қайырымдылық немесе ақша аудару арқылы). Қаржы дегеніміз – ақша және кез келген түрдегі мүлік, бірақ тауарлар мен қызметтер оған кірмейді. 103-тармақ бойынша жасалған қылмыстар үшін қажетті психикалық жағдай – субъективті немқұрайлылық. Яғни, айыпталушы ақшаның терроризм үшін пайдаланылуының маңызды қаупі бар екенін білуі керек, бірақ осы қауіптерге қарамастан, сол ақшаны қолжетімді етуі керек.

Сот қадағалауы

Терроризмге қарсы заңның жарияланған нұсқасы билік бөлінісін құрметтемейді және осылайша конституцияға қайшы келеді деген сындарға ұшырады. Премьер-министр Джон Говард: "Коммунальдық мемлекет атынан, мен алған кеңестерге сүйене отырып, Комонвелл деңгейіндегі Корольдік заң органдарынан, бұл заңдар толық конституциялық" деп мәлімдеді. Австралия Заң Кеңесінің президенті Джон Норт: "Бақылау бұйрықтарын шығару құқығы федералдық соттарға беріледі және бұл сот функциясы емес екені анық. Сот билігіне әділ процедура қажет, соның ішінде сот отырысы туралы хабарлама беру және бұйрықтарды талап ету және қабылдау негіздерін ашу кіреді. Бұлардың ешқайсысы бақылау бұйрықтарына қатысты орындалмайды." Квинсленд және Батыс Австралия премьерлері, сондай-ақ NSW премьері Моррис Иемма да осыған ұқсас алаңдаушылықтарын білдірді.