Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чикавира Ражендра немесе Чикка Вира Ражендра (каннада тілінде: ಚಿಕವೀರ/ಚಿಕ್ಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ, cika/cikka vīrarājendra) (басқа да нұсқаларда, соның ішінде Чиккавира Ражендра) – Оңтүстік Үндістандағы Кодагу (Корг) патшалығының соңғы билеушісі. Оның шын аты Вира Ражендра, бірақ оның әйелінің де осы атқа ие болуына байланысты, екеуі де Кодагуды билегендіктен, «Чикка» префиксі (каннада және кодава тілдерінде «кіші» мағынасында) ерекшелеу үшін қолданылады. Ол Линга Раджендра II-нің ұлы болды.
Chikavira Rajendra or Chikka Vira Rajendra (Kannada: ಚಿಕವೀರ/ಚಿಕ್ಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ, cika/cikka vīrarājendra) (also in other variations, including Chikkaveera Rajendra), was the last ruler of the Kodagu (Coorg) kingdom in South India. His actual name was Vira Rajendra, but this was the name of his uncle as well; as both of them were rulers of Kodagu, the prefix Chikka (Kannada and Kodava Takk for Younger) is used as a distinguisher. He was a son of Linga Rajendra II.
Корольдікті аннексиялау
1834 жылғы 24 сәуірде ол британдықтар тарапынан тақтан түсіріліп, жер аударылды. Оның патшалығы Британдық Үндістанның құрамына жеке бас комиссарлық ретінде қосылды. Ол бірнеше жыл Бенарес қаласында тұрғаннан кейін, сүйікті қызы Гураммамен бірге Англияға жол тартты және патшалығын қайтару үшін сотқа шағымдануға тырысты. Чиккавира Раджендра әдебиетке және жалпы білімге терең қызығушылық танытты, тіпті өзі де өлеңдер шығарған. Ол каннада және парсы тілдерін жақсы меңгерген, сонымен қатар хинди, тулу, ағылшын және урду тілдерінде сөйлей білген.
On 24 April 1834 CE, he was deposed and exiled by the British; his kingdom was annexed into British India as a separate chief commissionership. He spent some years in Benares before going to England along with his favourite daughter Gouramma to plead in court for the return of his kingdom. Chikkaveera Rajendra was deeply fascinated by literature and general knowledge, and he himself used to compose poems. He was proficient in Kannada and Persian languages, and he could speak Hindi, Tulu, English, and Urdu.
Лондон
Раджа 14 жыл бойы Бенарес қаласында жылына 12 000 фунт стерлинг көлемінде жәрдем ақысымен өмір сүрді. Оның қызы Мүддама Муссамат (Ганга Махарани) 1850 жылдың желтоқсанында Бенаресте Жунг Бахадур Рананың үшінші әйелі болды. Ол «Эвксин» кемесімен Англияға сапар шекті, 1852 жылдың 12 мамырында Саутгемптонға екі әйелі және қызымен бірге, майор Драммондтың сүйемелдеуімен жетті. Олар түнгі уақытта «Рэдли» қонақ үйіне орналастырылып, келесі күні пойызбен Лондонға жол тартты. Жергілікті газетте Раджаның кастасынан бас тартқаны, ал оның алты қызметшісінің вегетариандық өмір салтын ұстанатыны және спирттік ішімдіктерден бас тартатыны, қонақ үйдің артында ашық ауада тамақ дайындайтындары және қонақ үйдің дәліздерінде немесе үстел астында ұйықтағаны туралы хабарланды. Лондонға келген соң, Кооргтың бұрынғы раджасы бірнеше рет шарапат сұрады. 1853 жылдың 18 қарашасында «Лондон Стандарт» газетінде оның жағдайы туралы хаты жарияланды. Ол өзінің араласқан ағасының 1799 жылы генерал Аберкромбиге және Бомбей армиясына Коорг арқылы өтуға көмектескенін, соның арқасында Корнуоллиске қосылып, Типу Сұлтанға қарсы Шығыс Үндістан компаниясының жорығына көмектескенін айтты. Сондай-ақ ол 1830 жылы отбасына қарсы Майсурға қашқан күйеуінің інісі Чен Бусава туралы жазды. Чикка Раджендра британдықтардан Чен Бусавахты ұстап беруді сұрады, өйткені ол Майсурға қашқанда бірнеше офицерлерді өлтірген. Шығыс Үндістан компаниясы Чен Бусавахтың олардан қорғау сұрағандықтан, оны ұстап бере алмайтынын мәлімдеді. Біраз уақыттан соң, Малабардан Майсурға бара жатқан Шығыс Үндістан компаниясының хабаршысын Чикка Раджендра ұстады. Ол босатылмағандықтан, Компания сарайды күшпен басып алды (оның айтуынша, құны 160 000 фунт стерлинг болатын мүлікті алып кетті). Ол 14 жыл бойы Бенаресте ұсталып тұрды және 180 000 фунт стерлинг қайтарылуын талап етті. Содан кейін ол шындықты айтты:
The Rajah had lived in Benares for 14 years on an annual allowance of £12,000. One of his daughters, Muddama Mussamat (Ganga Maharani), became the third wife of Jung Bahadur Rana marrying at Benares in December 1850. He travelled to England by the Euxine, reaching Southampton on 12 May 1852 with two wives and his daughter accompanied by Major Drummond. They were moved to Radley's Hotel after dark and then on to London the next day by train. A local newspaper noted that the Rajah had given up his caste but his six servants were vegetarian and teetotalers who cooked in the open air behind the hotel and slept in the passages or under tables in the hotel. Reaching London, the Ex Rajah of Coorg made several pleas. On 18 November 1853, a letter was published in the London Standard where he described his situation. He pointed out that his uncle had helped General Abercrombie and the Bombay Army to pass through Coorg and join Cornwallis in 1799 and thereby helped the East India Company in its campaign against Tipoo Sultan. He also wrote about his brother in law Chen Busawah who made away to Mysore against the family in 1830. Chikka Rajendra had then requested the British to deliver Chen Busawah, who had also murdered some officers in the course of his escape into Mysore. The East India Company had responded that they could not deliver Chen Busawah as he had sought their protection. Some time later an East India Company messenger passing from Malabar to Mysore was detained by Chikka Rajendra. When he was not released, the Company forcibly took over the palace (taking away possessions that he claimed were worth £160,000). He had been held at Benares for 14 years and claimed that he was to be returned £180,000. He then went on to set the record right:
Денсаулығы нашарлап, 1859 жылдың 24 қыркүйегінде Уорвик Роуд, Майда Хилл Вест, 20-шы үйінде қайтыс болды. Оның денесі Кенсал Грин зиратына жерленді.
His health declined and he died on 24 September 1859 at his residence 20, Clifton Villas, Warwick Road, Maida Hill West. His body was buried in Kensal Green Cemetery.
Әдебиет пен БАҚ-та
Каннада әдебиетінің әйгілі жазушысы және "Жаннапит" сыйлығының иегері Масти Венкатеша Айенгар сол билеушінің өмірі мен заманы туралы "Чикавира Ражендра" атты кітап жазды. Бұл кітап тақырыпты теңгерімді түрде қарастырғаны үшін кеңінен танымал; ол басты кейіпкердің болжамды қылмыстарының тізімін жасамайды, сонымен қатар британдықтарға қарсы айыптау ретінде де берілмейді. Кітап 19-ғасырдың ортасындағы Кодагудың мәдениеті мен рухани құндылықтарын көркем бейнелейді. Романда Айенгар Чикка Вирараджендраның балалық шағынан бергі жалғыз жақын досы – Кунта ['шал'] Басава екенін көрсетеді. Бір эпизодта патша ашуға еріп, әпкесі Деваммаджи мен күйеу інісі Ченна Басаваның ұлы, яғни өз сібілісін өлтіреді. Билігіне қолдаудың азаюымен Чикка Вирараджендра британдық билікпен толыққанды қақтығысқа бет түзеп, Налкнад сарайында паналады. Патша Басаваны опасыздықпен айыптап өлтіреді. (Шындығында Кунта Басава британдықтар Кодагуға енгеннен кейін қайтыс болады, оны белгісіз біреулер өлтіреді). Чикка Вирараджендра британдық шабуылға қарсы тұра алмайды, жауапты шабуыл аяқталғаннан кейін 1834 жылы жер аударылады. Айенгар 1983 жылы Үндістанның әдебиеттік "Жаннапит" сыйлығын жеңіп алды. 1992 жылы Үндістанның мемлекеттік телеарнасы Дордаршан осы каннада романдағы оқиғалар негізінде "Антимараджу" атты телешоуды көрсетуге жоспарлаған. Верашаива қауымы мен Кодавалардың патшаны "шайтанның кірген денесі" ретінде бейнелеуіне наразылық білдіргеннен кейін телешоу эфирден алынды.
The famous Kannada litterateur and Jnanpith Award recipient, Masti Venkatesha Iyengar, wrote a critically acclaimed book, Chikavira Rajendra, based on the life and times of that ruler. This book is widely noted for its balanced handling of the subject; it neither comprises a litany of the supposed misdeeds of the protagonist, nor emerges as a tract against the British. The book is redolent with the culture and ethos of its milieu, being Kodagu in the mid 19th century. In the novel, Iyengar portrays Chikka Virarajendra as having had only one close confidant – his childhood friend, [Kunta 'lame'] Basava. In one instance, the king is depicted as having killed his sister's infant child (the son of his sister Devammaji and his brother in law Chenna Basava) in a fit of rage. With support for his rule rapidly diminishing, Chikka Virarajendra is on course for an all out conflict with the British Raj and takes refuge in Nalknad Palace. The king kills Basava, charging him with sedition. (In reality Kunta Basava dies later when the British enter Kodagu, he is killed by unknown people) Chikka Virarajendra is unable to resist the British attack and with the invasion complete, is sent to exile in 1834. Iyengar won India's literary Jnanpith Award in 1983. A television show based on this Kannada novel, named Anthimaraju, was scheduled to be broadcast in 1992 by Doordarshan, India's state run television network. The show was withdrawn by the network following protests from the Veerashaiva community and Kodavas over the depiction of this king as "devil incarnate".