Кіріспе

Бауырдағы жасанды канал Трансжугулярлық ішкібауырлық портосистемдік шунт (TIPS немесе TIPSS) – бауырдағы жасанды канал, ол кіріс порталық вена мен шығыс бауырлық вена арасында байланыс орнатады. Ол портальді гипертензияны емдеу үшін қолданылады (әдетте бауыр циррозынан туындайды), бұл жиі ішек қан кетуіне, өмірге қауіпті эзофагтық қан кетуге (эзофагтық варикозға) және іш қуысында сұйықтық жиналуына (асцит) алып келеді. Интервенциялық радиолог бұл шунтты бейнелеу бағытталған эндоваскулярлық (қан тамырлар арқылы) тәсілмен жасайды, мұнда жағайыр венасы әдеттегі кіру орны болып табылады. Бұл процедураны алғаш рет 1969 жылы Орегон денсаулық және ғылым университетінде Йозеф Рош сипаттады. Оны алғаш рет 1982 жылы Торонто университетінің докторы Рональд Колапинто адам пациентінде қолданды, бірақ 1985 жылы эндоваскулярлық стентерлердің жасалуына дейін тұрақты сәттілікке қол жеткізілмеді. 1988 жылы Фрайбург университетінде М. Рёссле, Г.М. Рихтер, Г. Нёльдге және Ж. Палмаз алғашқы табысты TIPS процедурасын жүзеге асырды. Содан бері бұл процедура медициналық емге жауап бермейтін портальді гипертензияны емдеудің басым әдісі ретінде кеңінен қабылданып, хирургиялық порткавальдік шунтты осы рөлде ығыстырды.

Медициналық қолданыстар

TIPS – бұл асқазан немесе ішектегі кеңейген тамырлардан қан кету кезінде өмірді сақтап қалатын процедура. Рандомизацияланған зерттеу көрсеткендей, процедура қан кетуден кейін 72 сағат ішінде жасалса, емделушінің өмір сүру ықтималдығы артады. TIPS гепаторенальды синдромы бар адамдарға да үміт береді. Сонымен қатар, ол асциттен құтылуға көмектеседі.

Асқынулар

TIPS процедурасы кезіндегі ауыр процедуралық асқынулар, соның ішінде қатысты қан кету немесе бауырдың тікелей зақымдануы сирек кездеседі. Тәжірибелі дәрігердің қолынан операциялық өлім-жітім 1% төмен. Алайда, TIPS жасаған пациенттердің 25%-ға дейін ішек арқылы азоттың жоғарылауынан туындаған операциядан кейінгі уақытша бауыр энцефалопатиясымен күреседі. Аз кездесетін, бірақ ауыр асқыну – бауыр ишемиясы, ол жедел бауыр жеткіліксіздігіне алып келеді. Сау бауырлар көбінесе қақпалық қанмен қамтамасыз етілсе, ұзаққа созылған қақпалық гипертензия бауыр артериясына көбірек тәуелділікті және оның өсуін тудырады. Сондықтан, бауыр ауруы асқан адамдарда гепатоциттерден қақпалық қанды алыстату көбінесе жақсы көтеріледі. Дегенмен, кейбір жағдайларда бауырға қақпалық қан ағынының кенеттен тоқтауы бауыр ишемиясынан туындаған жедел бауыр жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін. TIPS жасағаннан кейін бауырдың жедел дисфункциясы шунтты шұғыл түрде жабуды талап етуі мүмкін. Сирек, бірақ ауыр асқыну – тұрақты TIPS инфекциясы, басқаша эндотипсит деп те аталады. Сонымен қатар, TIPS қан ұюы немесе эндотелий жасушаларының өсуінен бітелуі мүмкін, нәтижесінде жұмыс істемей қалады. Бұл политетрафторэтилен (ПТФЭ) жабынған стентерді қолдану арқылы айтарлықтай азайтылды.

Әрекет ету механизмі

Портальді гипертензия – бауыр ауруларының маңызды салдары, ол портальді жүйе мен жүйелік веналық дренаж арасында маңызды қосалқы қан айналымын дамытуға әкеледі (порт-кавальдік қан айналымы). Портальді веналық қабыну асқазан мен ішектерден шығатын веналық қанның жүйелік қан айналымына ағып кетуі үшін кедергісіз қосалқы арналарға бұрылуына себеп болады. Уақыт өте келе, порт-кавальдік қан айналымы үшін қосалқы жолды құрайтын ұсақ тамырлар толып, кеңейеді. Бұл тамырлар нәзік болып келеді және жиі асқазан-ішек жолына қан кетуге себеп болады. (Құбыршақтың, асқазанның, тік ішек тамырларының кеңеюін қараңыз). TIPS процедурасы портальді веналық айналым үшін баламалы жол жасау арқылы бауырдың тамырлық кедергісін азайтады. Портальді венадан бауыр венасына шунт жасау арқылы бұл шара портальді қанның жүйелік айналымға ағып кетуіне мүмкіндік береді. Бауырдың қарсылық көрсететін ағынынан өтуді тоқтату нәтижесінде бауырдағы қысым төмендеп, портальді веналық қысым азаяды. Портальді веналық қысымның төмендеуі ішектегі веналардың қабыну қысымын азайтады, соның салдарынан болашақта қан кету қаупі төмендейді. Қысымның төмендеуі денедегі сұйықтықтың азаюына да себеп болады, бірақ бұл нәтижеге жету үшін бірнеше апта немесе айлар қажет болуы мүмкін.

Имплантация

Трансжугулярлық интрагепатикалық портосистемдік шанттарды интервенциялық радиолог әдетте флюороскопиялық бақылаумен орналастырады. Бауырға қол жеткізу, атауындағы "трансжугулярлық" көрсеткендей, мойынның ішкі жұлдыз тамырлары арқылы жасалады. Жұлдыз тамырларына кіруі расталғаннан кейін, шант орнатуды жеңілдету үшін, әдетте, жетекші сым және енгізу қабы орнатылады. Бұл интервенциялық радиологқа жоғарғы қуыс венадан төменгі қуыс венаға және соңында бауыр венасына өту арқылы пациенттің бауыр венасына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Катетер бауыр венасына енгізілгеннен кейін, бауырдағы қысым градиентін есептеу үшін клиндік қысым өлшенеді. Содан кейін порталық венаны анықтау үшін көмірқышқыл газы жіберіледі. Одан кейін бауырдың ортасына жақын орналасқан ірі порталық венаға бауыр венасын қосу үшін бауыр паренхимасы арқылы Colapinto деп аталатын арнайы ине енгізіледі. Шант арнасы бауырда, ине жасаған жол бойымен ангиопластикалық баллонды кеңейту арқылы жасалады. Шант жоғары қысымды порталық вена мен төмен қысымды бауыр венасы арасындағы жолды сақтап тұру үшін стент немесе эндограф деп аталатын арнайы торлы түтік орнату арқылы аяқталады. Процедурадан кейін орналасуын көрсету үшін флюороскопиялық суреттер түсіріледі. Порталық және төменгі қуыс венадағы қысым көбінесе өлшенеді.