Кіріспе

Сұйытылған Расселдің жылан уы уақыты (dRVVT) – зертханалық тест, көбінесе люпус антикоагулянтын (LA) анықтау үшін қолданылады. Бұл тест Расселдің жыланың (Daboia russelii) уының сұйылтылған мөлшерінің қатысуында қанның қан тоқтау уақытын бағалауға арналған. Бұл жылан өте улы және Үнді субконтинентіне тән, ал оның аты герпетолог Патрик Расселдің есімімен аталған.

Тарих

Расселлдің италдық жылан уыты (RVV) қанды ұю қабілетіне ие екені көп жылдар бұрын белгілі болған. Ол көбінесе қырқу үшін ұстаралар қолданылған кезде (мысалы, “Stypven”, Burroughs Wellcome Pharma) кішігірім жараларды тоқтату үшін стиптик ретінде кеңінен қолданылған. RVV V, X, протромбин және фосфолипид қан ұю факторларын зертханалық сынақтарда пайдалы болды. Ол алғаш рет 1975 жылы жеке жағдайда жүрек соғуына қарсы коагулянтты (ЖСҚ) анықтау үшін қан ұюын тексеруде қолданылды. 1985 жылы көптеген науқастарда ЖСҚ диагнозын қою үшін “Расселлдің сұйылтылған жылан уыты уақыты (dRVVT)” сынағы қолданылды және бұл мақсатта кеңінен қолданыла бастады. Бұл көп қадамды әдіс сынақ плазмасына сұйылтылған фосфолипид, RVV және кальций хлориді ерітінділерін қосуды және содан кейін қоспаның қан тоқтауына қанша уақыт кететінін өлшеуді қамтиды. 1989 жылы Вестмид ауруханасының зерттеушілері у, фосфолипид және кальцийді бір реагентке біріктіріп, қарапайым сынақ әдісін жасады. Оның алғашқы рет ЖСҚ науқастарында қолданылуы туралы 1990 жылы хабарланды. Оны Сиднейдегі Gradipore Ltd (кейін Life Diagnostics) компаниясы “LA Screen” деп коммерцияландырды және оны “American Diagnostica Inc” (Нью-Йорк) компаниясы “dVVTest” деп кеңінен таратты. Реагент 1992 жылы кеңінен қолданылатын гепаринге қарсы тұрақтандыру арқылы жақсартылды. Сондай-ақ, сол кезде фосфолипидтің мөлшерін арттыру арқылы ЖСҚ-ға төзімді жаңа нұсқасы шығарылды. Бұл “LA Confirm” (Gradipore) және “dVVConfirm” (American Diagnostica) арқылы ұсынылды. Бұл жоғары фосфолипидті реагентпен алынған нәтижелер көптеген ЖСҚ жағдайларында ұзаққа созылмады, бірақ “скринингтік” сынақтағыдай, сынақ плазмасындағы басқа факторларға ұқсас әсер етті (Gradipore өнім туралы ақпарат). Скринингтік және растау dRVVT реагенттерінің үйлесімі ЖСҚ анықтауды жеңілдетті. Осы реагенттерді өндіру Diagnostica Stago, Precision Biologic және IL/Werfen сияқты ірі диагностикалық компанияларға берілді.

Механизм

dRVVT әдісі Расселли жыланының уына негізделген. Удың құрамында қан ұю факторы X-ты тікелей белсендіретін ферменттер (RVV X) бар (ішкі және сыртқы каскадтарды айналып өтеді). Кальций мен фосфолипидтердің қатысуымен бұл факторлар протромбинды тромбинге айналдырады, нәтижесінде фибрин тромбы пайда болады. Анализде у мен фосфолипидтердің төмен концентрациясы қолданылады, бұл стандартты ұю уақытын 35-37 секундқа дейін ұзартады. Тест үш кезеңнен тұрады: скрининг кезеңінде фосфолипид мөлшері төмендетіледі (35–37 секунд ұю уақыты), бұл люпус антикоагулянтына сезімталдықты арттырады. Растау кезеңінде фосфолипидтердің толық дозасы (30–35 секунд ұю уақыты) нәтижелерді тексеруге көмектеседі. Араластыру зерттеуінде пациент плазмасы қалыпты жиналған плазмамен (NPP) 1:1 қатынаста араластырылады, бұл ұю факторларының жетіспеуін бағалауға мүмкіндік береді. Скрининг кезінде ұю уақыты ұзарса, люпус антиденелері болуы мүмкін. Араластыру зерттеуі люпус антиденелерін және фактор жетіспеуін ажыратады. Растау кезеңіндегі артық фосфолипидтер люпус антиденелері болған жағдайда ұю уақытын қысқартады.

Диагностикада қолдану

dRVVT – антифосфолипидтік антиденелерге күдік тудырған жағдайдағы тексерудің бір бөлігі, ал екінші бөлігі – ELISA технологиясын пайдаланып антикардиолипидтік антиденелер және β2 гликопротеин I антиденелерін анықтау үшін серологиялық тестілеу. Саппоро критерийлері антифосфолипидтік синдромды диагностикалау үшін жоғарыда аталған зертханалық тесттердің кемінде біреуінің оң нәтиже көрсетуін және пациентте антифосфолипидтік синдромның кемінде бір клиникалық белгісі болуын талап етеді, мысалы, тамырлардың тромбозы немесе ұрықтың өлімі/ауруы. Диагноз қою үшін оң зертханалық нәтижелер кемінде 12 апта аралықта екі рет анықталуы керек. Антифосфолипидтік антиденелер синдромы – қайталама тромбоздың маңызды белгісі және көбінесе ұзақ мерзімді антикоагулянттық (қанды сұйылтатын) терапияны қажет етеді. DOAC-тарға қарағанда варфарин артық деп саналады, себебі соңғы кезде олардың күтілгеннен төмен тиімділігі анықталды. Бұл критерийлер 1999 жылы белгіленіп, 2006 жылы жаңартылды.