Кіріспе
Қан / ми сұйықтығын тексерудегі маркер Олигоклоналды жолақтар (ОКЖ) – пациенттің қан сарысуы немесе ми ми сұйығы (ММС) талдағанда көрінетін иммуноглобулиндердің жолақтары. Олар түрлі неврологиялық және қан ауруларын диагностикалауда қолданылады. Олигоклоналды жолақтар клиникалық белгілі мультипльдік склерозбен ауырған пациенттердің 95%-дан астамының ММС-де табылады. Талдаудың екі әдісі бар: а) ақуыз электрофорезі, сұйықтықтардың құрамын талдау әдісі, сондай-ақ "SDS PAGE (натрий додецилсульфаты полиакриламид гель электрофорезі) / Кумасси көк бояуы" деп те аталады; және б) изоэлектрлік фокустау / күміс бояудың үйлесімі. Екіншісі – сезімталдығы жоғары. Ми ми сұйығын талдау үшін алдымен үлгі омыртқалық пункция (ОП) арқылы алынады. Көбінесе, ММС-де пайда болатын, бірақ сарысуда жоқ барлық ақуыздар орталық жүйке жүйесінің ішінде (интратекальды) өндіріледі деп есептеледі. Сондықтан, орталық жүйке жүйесі ауруларын зерттеу кезінде ММС-дегі жолақтарды сарысудағы жолақтардан азайту қалыпты жағдай. Қан сарысуының үлгісі әдетте ОП кезінде алынған қан ұйыған үлгісінен алынады.
Oligoclonal bands (OCBs) are bands of immunoglobulins that are seen when a patient's blood serum, or cerebrospinal fluid (CSF) is analyzed. They are used in the diagnosis of various neurological and blood diseases. Oligoclonal bands are present in the CSF of more than 95% of patients with clinically definite multiple sclerosis. Two methods of analysis are possible: (a) protein electrophoresis, a method of analyzing the composition of fluids, also known as "SDS PAGE (sodium dodecyl sulphate polyacrylamide gel electrophoresis)/Coomassie blue staining", and (b) the combination of isoelectric focusing/silver staining. The latter is more sensitive. For the analysis of cerebrospinal fluid, a sample is first collected via lumbar puncture (LP). Normally it is assumed that all the proteins that appear in the CSF, but are not present in the serum, are produced intrathecally (inside the central nervous system). Therefore, it is normal to subtract bands in serum from bands in CSF when investigating CNS diseases. A sample of blood serum is usually obtained from a clotted blood sample taken around the time of the LP.
Көптеген склероздағы олигоклональды жолақтар
ОКБ-лар, әсіресе, көпқабатты склероз (МК) кезінде маңызды. МК-де әдетте тек G иммуноглобулинінен жасалған антиденелерден құралған ОКБ-лар ғана қарастырылады, бірақ кейде басқа ақуыздар да ескеріледі, мысалы, липидке спецификті M иммуноглобулині. ОКБ талдауы үшін, әдетте, спинномоздық сұйықтық (СМС) шоғырландырылып, қан сарысуы сұйылтылады. Осы сұйылту/шоғырландырудан кейін преальбумин СМС-де жоғары деңгейде табылады. Альбумин әдетте екі сұйықтықта да басым болып келеді. Трансферрин – СМС бағанасындағы тағы бір маңызды ақуыз, себебі оның кішкентай молекулалық салмағы СМС-ке сүзілуін жеңілдетеді. СМС-дегі преальбумин концентрациясы қан сарысуындағыдан салыстырмалы түрде жоғары. Күтілгендей, ірі молекулалық ақуыздар СМС бағанасында кездеспейді. Осы жолақтардың барлығы анықталғаннан кейін ОКБ-лар γ аймағында бағалануы керек, онда әдетте поликлоналды иммуноглобулиндердің шағын тобы орналасады. «Капиллярлық изоэлектрлік фокустау иммуноанализі» сияқты жаңа әдістер көпқабатты склерозбен ауыратын науқастардың 95%-дан астамында IgG ОКБ-ларды анықтауға мүмкіндік береді. МК-де тіпті 12-ден астам ОКБ пайда болуы мүмкін. Олардың әрқайсысы плазмалық жасушалар секрециялаған антидене ақуыздарын (немесе ақуыз фрагменттерін) көрсетеді, бірақ осы жолақтардың неге пайда болатыны және олар қандай ақуыздарды білдіретіні әлі толыққанды анықталған жоқ. Бұл антиденелердің нысаналық антигендерін табу оңай емес, өйткені әр жолақтағы бір ғана ақуызды бөліп алу қажет, бірақ жаңа әдістер мұны іске асыруға қабілетті. ОКБ-сы бар көпқабатты склерозбен ауыратын науқастардың 40%-ында HHV 6 және EBV вирустарына қарсы антиденелер табылған. HHV 6-ға тән ОКБ басқа демиелинизациялық ауруларда да кездеседі. HHV 6A вирусының литикалық ақуызы HHV 6-ға спецификті олигоклоналды жолақтардың нысанасы ретінде анықталды. Алғашқы теориялар ОКБ-лар патогендік аутоантигендер деп есептегенмен, соңғы зерттеулер ОКБ-лардағы IgG-нің қалдықтарға қарсы антиденелер екенін көрсетті, сондықтан ОКБ-лар МК-нің екіншілік әсері болып көрінеді. Дегенмен, ОКБ биомаркер ретінде маңыздылығын сақтайды.
MS-дегі диагностикалық мәні
Олигоклоналды жолақтар – көп склерозды диагностикалаудағы маңызды көрсеткіш. Көп склерозбен ауыратын пациенттердің 95%-ға дейін, әсіресе еуропалық тектілерде, тұрақты түрде анықталатын олигоклоналды жолақтар болады. 2017 жылғы соңғы мәліметтер бойынша, дифференциалдық диагноз үшін сезімталдық 98%, ал ерекшелік 87% құрайды (ерекшелік көрсеткіші іріктелмеген популяцияда бірдей немесе жоғары болуы тиіс). Олигоклоналды жолақтардың тағы бір қолданылуы – пациенттерді жіктеуге көмектесу құралы. Олигоклоналды жолақтары жоқ көп склерозбен ауыратын пациенттердің ауруы баяу дамитыны бұрыннан мәлім. Кейбір мәліметтерге сәйкес, осы пациенттерде көп склерозға себеп болатын жағдай басқаша. Зақымданудың төрт патологиялық түрі бар, және II және III типтегі ми зақымданулары бар пациенттердің көпшілігінде олигоклоналды жолақтар байқалмайды немесе уақытша ғана болады.