Кіріспе

Иммунопероксидаза – молекулалық биологияда, медициналық зерттеулерде және клиникалық диагностикада қолданылатын иммунобояудың бір түрі. Иммунопероксидазалық реакциялар – антиденелер пероксидаза катализдейтін реакция арқылы көрінетін иммуногистохимиялық немесе иммуноцитохимиялық процедуралардың бір тармағы. Иммуногистохимия және иммуноцитохимия – нақты белгілі бір белок немесе басқа да макромолекулалардың қай жасушаларда немесе жасушалардың бөліктерінде орналасқанын анықтауға арналған әдістер. Бұл бояулар антиденелерді пайдаланады, олар әдетте ақуыз немесе гликопротеин болып табылатын нақты антигендерге байланысады. Антиденелер көзбен көрінбейтіндіктен, байланысқан антиденелерді анықтау үшін арнайы тәсілдер қолдану қажет. Иммунопероксидазалық процедурада пероксидаза деп аталатын фермент түсті өнім алу үшін химиялық реакцияны катализдейді. Яғни, өте жұқа тіндің кесігі шыныға бекітіліп, антидене немесе антиденелер тізбегімен инкубацияланады, соңғысы химиялық түрде пероксидазаға байланысқан болады. Химиялық субстрат қосылып, бояу дамығаннан кейін, бояудың таралуын микроскоп арқылы қарап тексеруге болады.

Антителолардың түрлері

Бастапқыда иммунобояу үшін жасалған барлық антиденелер поликлоналды болды, яғни жылқылар мен қояндар сияқты жануарлардағы қалыпты антидене реакциялары арқылы алынған. Қазіргі кезде көптеген антиденелер моноклоналды, яғни тіндер мәдениетінде өндіріледі. Бір типті антиденеден ғана тұратын моноклоналды антиденелер антигенге қатысты жоғары ерекшелікке ие болады және партиялар арасында тұрақты нәтижелер береді.

Иммунопероксидазалық бояу әдістері

Иммунопероксидазалық бояудың алғашқы қадамы – спецификалық (бірінші) антителоның жасуша немесе тіндік үлгіге байланысуы. Негізгі антителоны тікелей (1-мысал) немесе жанама (2- және 3-мысалдар) жолмен анықтауға болады. 1-мысал. Бастапқы антителоға тікелей пероксидаза ферментімен таңба қойылып, одан кейін түсті өнім алу үшін химиялық реакцияны катализдеуге қолданылады. 2-мысал. Бастапқы антитело жоғары туыстығы бар, пероксидазамен конъюгацияланған байланысу молекуласымен танылатын кішкентай молекуламен таңбаланады. Бұған ең көп кездесетін мысал – биотинмен байланысқан, ферментке байланысқан стрептавидинмен байланысатын негізгі антитело. Бұл әдіс сигналды күшейту үшін қолданылуы мүмкін. 3-мысал. Таңбаланбаған негізгі антитело, негізгі антителомен бірдей жануар түрінен шыққан барлық антителоларды танитын жалпы екіншілік антитело арқылы анықталады. Екіншілік антитело пероксидазамен таңбаланады. Оптималды бояу антителоның еңімі, бояуға қолданылатын химиялық заттар, жасушалардың/тіндердің дайындалуы және/немесе бекітілуі, сондай-ақ антителомен/бояу реагенттерімен инкубациялау ұзақтығы сияқты бірқатар факторларға байланысты. Мұндай жағдайларда, жүйелі тәсілдің орнына сынақ-қателік әдісі қолданылады.

Пероксидазалық бояуларға балама

Басқа да каталитикалық ферменттер, мысалы, сілтілік фосфатаза, тікелей және жанама бояу әдістерінде пероксидазалардың орнына қолданылуы мүмкін. Балама ретінде, негізгі антителоны флуоресценттік маркермен (иммунофлуоресценция) анықтауға немесе электронды микроскопия үшін коллоидты алтын бөлшектерімен байланыстыруға болады.

Иммунопероксидазалық бояудың қолданылуы

Иммунопероксидазалық бояу клиникалық диагностикада және зертханалық зерттеулерде қолданылады. Клиникалық диагностикада иммунобояу тіндік биопсияларда егжей-тегжейлі гистопатологиялық зерттеу үшін пайдаланылуы мүмкін. Қатерлі ісіктерде ол ісіктерді кіші топтарға жіктеуге көмектеседі. Иммунобояу тері ауруларын, гломерулонефритті диагностикалауға және амилоидты жинақтарды жіктеуге де көмектесе алады. Бұған ұқсас техникалар лимфоциттердің түрлерін анықтау үшін де пайдалы, себебі олар жарық микроскопиясында өте ұқсас көрінеді. Зертханалық зерттеулерде жасушалық дифференциацияның нақты маркерлеріне қарсы антиденелер жеке жасуша түрлерін белгілеу үшін қолданылады. Бұл белгілі бір эксперименттік әрекеттің нәтижесінде нақты жасушалық желілердегі механикалық өзгерістерді жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді.