Кіріспе

1922 жылғы Ньюпортқа қосымша сайлауы – Уэльстегі Ньюпорт сайлау округінде 18 қазан күні 1922 жылы өткен сайлау. Бұл сайлау сол кезде де, кейін де ерекше назарға ілікті, себебі ол Дэвид Ллойд Джордж пен Консервативтік партиядан құрылған Ллойд Джордж коалициялық үкіметінің қызмет ету мүмкіндігіне жасалған маңызды сайлау сынағы саналды, аталған партияның құрамында коалициядан шығып, партияның тәуелсіздігін қайта жеңіп алуды қалайтын мүшелердің саны артып бара жатқан еді.

Сайлау округінің тарихы

Ньюпорт қалалық округі – 19 ғасырдың соңында үлкен өсім көрсеткен ірі өнеркәсіптік қала болды, осының нәтижесінде 1918 жылғы сайлау округтерінің қайта бөлінісінде өз алдына жеке округ құқығына ие болды. Осыған дейін ол Монмут Бороу округінің құрамында болған.

1918 жылғы жалпы сайлау

1918 жылғы жалпы сайлауда бұл мандат Монустың либералдық дәстүрін де, оның депутатын да мұралады, Льюис Хаслам «Коалициялық либерал» ретінде жеңіске жетіп, Коалициялық үкіметті қолдады және Либералдық және Консервативтік партиялардың қолдауын алды. Уэльстегі жергілікті консерваторлар коалицияны ұнатпады және сайлау келісімін тек бір сайлау үшін ғана жарамды деп есептеді. Хаслам консервативтік шараларға, олардың қолдауына қарамастан, қолдау көрсетпегені оларды одан да ашуландырды. 1921 жылғы Лицензиялау туралы заң мәселесі туындады, ол Монмутширдің Уэльстің немесе Англияның құрамына кіретінін анықтау қажеттігін көрсетті. Бұл мәселе жергілікті деңгейде өте маңызды болды, либералдар бірінші жағын, ал консерваторлар екінші жағын ұстануға бейім болды. Заң жобасы Монмутширді Уэльске қосып, ерте жабылу қаупін тудырды, ал Хасламның тәртіп сақтау қозғалысын қолдауы одан әрі қарсылықты тудырды. Осының салдарынан жергілікті консерваторлар келесі жалпы сайлауда өздерінің ресми кандидаттарын ұсынуға көшті, 1922 жылдың 26 шілдесінде Реджинальд Кларриді таңдады. Ол Консервативтік партияның коалицияға қарсы фракциясынан қолдау алды, соның ішінде Morning Post газетінде де жарияланды. Оның кандидатурасын Вестминстердегі консервативтік басшылық жақсы қабылдамады, Консервативтік партияның бас хатшысы Остин Чемберлен Консервативтік партияның Орталық кеңсесінен Кларридің сайлау кампаниясына көмектеспеуді сұрады, бірақ Кларри бұл мандатқа партияның ресми кандидаттары болып қала берді және партия басшылығының кез келгені ресми кандидатты жоққа шығарып, дау тудыруы қауіпті болар еді.

Бос орын

Льюис Хаслам 1922 жылдың 12 қыркүйегінде күрт аурудан қайтыс болды.

Кандидаттар

Консерваторлар бұрыннан таңдалған Реджинальд Кларриді ұсынды, ол өз күшімен жеткен, азаматтық инженер болып жұмыс істеген адам еді. Еңбек партиясы бұрын 1918 жылғы жалпы сайлауда осы мандатқа таласқан Уильям Боуэнды ұсынды. Ол пошта жұмыскерлерінің кәсіби одағының бас хатшысы болды. Либералдық партияның үміткері ең шешуші таңдау болып көрінді. Жергілікті ұйым партияның бөлінуі кезінде Дэвид Ллойд Джорджды, H. H. Asquith-ті емес, қолдады, бірақ 1922 жылға қарай бұл, Асквитті қолдаған сайлау округтерінде болғандай, жеке Ллойд Джордж Либералдық партиясының құрылуын болдырмау үшін жасалған тактикалық қадам болуы мүмкін. Либералдық партия қандай үміткерді жасайтыны белгісіз болды, баспасөз жергілікті либералдардың коалицияға қарсы үміткерді қалағанын хабарлады, бірақ олар партияның екі фракциясынан да белгілі тұлғаларға ұсыныс жасаған сияқты көрінді. Жергілікті либералдық ұйымның төрағасы – Оңтүстік Монмутширдің бұрынғы либералдық депутаты Гаррод Томас еді. Оған алғаш либералдық үміткер болуға ұсыныс жасалды, алайда ол Ллойд Джорджды қолдайтын адам ретінде көрінді және Асквитті қолдаған ұйым мүшелері оны жақтамады. Соңында олар Ньюпорт қаласының сот медициналық сарапшысы Уильям Линдон Мурды таңдады, ол «либерал» ретінде сайлауға түсті және Ллойд Джорджты немесе Асквитті қолдаудан бас тартты, керісінше «біріккен либерализм» деген ұранды қолданды, бұл коалицияға қарсы екенін білдірді. Нәтижесінде сайлауда коалицияны ресми түрде қолдаған кандидат болмады.

Науқан

Коалицияның тағдырын анықтайтын сайлау ретінде дәстүрлі түрде қарастырылғанына қарамастан, бұл сайлау оны көбінесе назарға алмады. Үш кандидат та Коалицияның әрі қарай болуын сынап, оның орнына не келеді және жергілікті мәселелерге назар аударды. Ең маңызды мәселелердің бірі алкоголь болды: консерваторлар Лицензиялау заңына қарсы болды, ал Лейбористтік және Либералдық кампаниялар Тынығу залында жиналыстар өткізіп, көрнекті тынығушылардың күшті қолдауын алды. Кларри консерваторлар үшін Ньюпортта дәстүрлі жұмысшы табының қолдауын күтті. Үміткерлер жергілікті ерекшеліктер туралы таласты, Мур өзін жергілікті адам деп мәлімдесе, Кларри Суонсиден, ал Боуэн Лондондан келгенін айтты. Кларри бұған Ньюпорт мекенжайы бар қағаз басы бар барлық материалдарды пайдалану арқылы және өнеркәсіп туралы білімі мен Ньюпорттың оған тәуелділігін баса көрсету арқылы қарсы тұрды. Қай кандидаттың жеңіске жетуі мүмкін екені мәселесі үштік бәсекеде шешуші болды, себебі бұл оларға қарсы дауыс беретін кандидатты анықтайтын еді. Көптеген адамдар Боуэннің Лейбористтерден жеңіске жететінін күтті, ал консерваторлар мен либералдарды қолдайтын баспасөз екінші кандидаттың жарыстан шығып қалғанын дәлелдеуге тырысты. Үгіт-насихаттың соңында көпшілік Боуэннің жеңіске жететініне, Кларридің екінші орынға, ал Мурдің үшінші орынға ие болатынына сенді.

Нәтиже және дауыс беру

Сауалнама 1922 жылдың 18 қазанында өтті. Қорытындысы келесі күні таңғы сағат 2-де жарияланды.

Салдарлар

Остин Чемберлен консервативті депутаттардың арасында консервативтердің коалицияны қолдауын тоқтатуға бағытталған наразылық күшейіп, сол мәселені шешу үшін Карлтон клубында депутаттардың отырысын шақырды. Ньюпортта Лейбористер жеңіске жетеді деген күтумен, отырыс 19 қазанға жоспарланды, нәтиже көптеген консерваторларды либералдармен одақтасудың Лейбористерді биліктен ығыстырудың жалғыз жолы екеніне көндіретін болады деп үміттенді. Карлтон клубындағы отырыс нәтиже жарияланғаннан кейін тоғыз сағат өткен соң өтті, көптеген адамдар бұл нәтижені коалицияны қабылдамау деп түсіндірді, бірақ жергілікті жерде бұл Лейбористерді қабылдамау және консервативті кандидатқа дауыс беру ретінде көрінді. Қайта сайлау нәтижесі консервативтік партия отырысының нәтижесіне қаншалықты әсер еткені талқыланып жатыр, бірақ отырысқа қатысушылар 187:87 дауыспен коалициядан шығуға келісті, ал Остин Чемберлен дереу басшылық лауазымынан кетті.