Кіріспе
5-ші теңізші полкі (сонымен қатар "5th Marines" деп аталады) – Калифорния штатындағы Пендлтон базасында орналасқан АҚШ Теңіз корпусының жаяу әскер полкі. Бұл Теңіз корпусының ең көп награда алған полкі және 1-ші теңіз дивизиясы мен I теңіз экспедициялық күшінің (I MEF) құрамында болады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірлік 1917 жылғы 8 маусымда Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласында 5-ші теңіз жаяу әскері полкі ретінде құрылды. Олар дереу Францияға аттанды, 26 маусымда жетті және АҚШ Армиясының 1-ші жаяу әскер дивизиясына бекітілді. Сол жылдың қазан айында олар 2-ші жаяу әскер дивизиясының 4-ші бригадасына қайта бекітілді. 1918 жылдың көктемінде полковник Венделл С. Невилл басқаратын полк, «Құрмет медалімен» марапатталған, Белло Вудтың қатыгез шайқасына қатысты және «Devil Dogs» (Шайтан иттілері) деген лақап атын алды. Бесінші полк кейіннен Эна, Сент-Миель шайқасы және Мёз-Аргонн шабуылына қатысты. Олар сондай-ақ Тулон-Труайон, Шато-Тьерри, Марбаш және Лимейдегі қорғаныс операцияларына қатысты. 1918 жылдан 1919 жылға дейін полк неміс Рейнланд аймағын оккупациялауға қатысты. 1919 жылдың тамызында полк Вирджиния штатындағы Куантико теңіз жаяу әскері базасына қайта орналасты. 1919 жылғы 13 тамызда полк таратылды. Франциядағы полктің іс-қимылдары оларға Fourragère (полктің логотипінде көрінетін) тағу құқығын берді, бұл теңіз жаяу әскері корпусындағы екі полк қана (екіншісі – 6-шы теңіз жаяу әскері полкі) иеленген құрметтің бірі. Бұл марапат американдық экспедициялық күштеріндегі үш Croix de Guerre орденін алған жалғыз полк болғандықтан берілді: екісі – армия орденімен, ал біреуі – корпус орденімен. Fourragère полктің формалық киімінің бір бөлігіне айналды және ұйымның барлық мүшелеріне форма киімдерінің сол жақ иығында оны тағуға рұқсат етілді. Полктің үш теңізшісі соғыстағы ерлігі үшін «Құрмет медалімен» марапатталды. Сержант Луис Цукела, пулеметші сержант Эрнест А. Янсон және сержант Матей Кочак әрқайсысы бір іс-қимылы үшін екі «Құрмет медаліне» (біреуі Әскери-теңіз күштерінен, екіншісі Армиядан) ие болды, осылайша медальдің екі рет иеленген он тоғыз адамының арасында үш адамға айналды. Сонымен қатар, 5-ші теңіз жаяу әскеріне қосылған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі офицері «Құрмет медалімен» марапатталды: Әскери-теңіз күштерінің стоматологиялық корпусының лейтенанты Александр Гордон Лайл және Медициналық корпустың лейтенанты Орландо Х. Петти.
Соғыс аралығы
1920 жылы 8 шілдеде қайта жандандырылды. Полктің бөлімдері 1921 жылдың қарашасынан 1922 жылдың мамырына дейін және 1926 жылдың қазанынан 1927 жылдың ақпанына дейін АҚШ-тың шығысында поштаны күзету қызметін атқарды. Содан кейін олар 1927 жылдың қаңтарында Никарагуаға жөнелтілді. Олар Никарагуалық көтерілісшілермен үздіксіз күресті, 1930 жылдың 11 сәуірінде қайта әрекетсіз қалғанға дейін. 5-ші теңіз жаяу әскері соңғы рет 1934 жылдың 1 қыркүйегінде Вирджиния штатының Квантико қаласында жандандырылды және 1-ші теңіз бригадасына бекітілді. 1940 жылы олар Кубадағы Гуантанамо шығанағына жөнелтілді және 1941 жылдың ақпан айында 1-ші теңіз дивизиясына қайта бекітілді. Олар Солтүстік Каролина штатындағы Нью-Риверде дислокацияланды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Соғыс басталғаннан кейін, 5-ші теңіз жаяу әскері дивизиясы 1942 жылдың маусым айында Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласына жеткізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олар Гуадалканал, Жаңа Британия, Шығыс Жаңа Гвинея, Пелелиу және Окинавада күресті. 1945 жылдың қыркүйегінде соғыс аяқталғаннан кейін, олар Қытайдың Тяньцзинь қаласына орналастырылды және 1947 жылдың мамырына дейін Солтүстік Қытайды оккупациялауға қатысты. 1947 жылдың мамырында Гуамға қайта орналастырылып, 1-ші уақытша теңіз жаяу әскері бригадасына қайта бағындырылды. 1949 жылы олар Пейндлтон теңіз жаяу әскері базасына көшірілді.
Корея соғысы және 1950 жылдардың басында
1950 жылы 5 тамызда 5-ші теңіз жауынгерлері 1-ші уақытша теңіз жауынгерлері бригадасының құрамында Пусан периметріне орналастырылды. Олар сол жерден Инчонға шабуылға, Чосин су қоймасы шайқасына және соғыс аяқталғанға дейін Шығыс-Орталық және Батыс майдандарындағы шайқастарға қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін, олар 1953 жылдың шілдесінен 1955 жылдың ақпанына дейін Корея демилитаризацияланған аймағының қорғанысына қатысты. Полк 1955 жылдың наурыз айында Пендлтон лагеріне қайта оралды.
Вьетнам соғысы
1966 жылдың 5 наурызында 5-ші теңіз жаяу әскері Вьетнам Республикасына жөнелтілді. Олар келесі бес жыл бойы Вьетнамда болды, Рунг Сат, Чу Лай, Хуэ, Фу Лок, Кве Сон аңғары, Ан Хоа, Там Ки және Данангта шайқасты. 1971 жылдың сәуір айында 5-ші теңіз жаяу әскері Вьетнамнан шықты. 2003 жылы бұрынғы 5-ші теңіз жаяу әскерінің мергені, Вьетнам соғысы туралы жазған Джон Дж. Калбертсон, "13 Cent Killers: The 5th Marine Snipers in Vietnam" кітабында 5-ші теңіз жаяу әскері полкінің мергендерінің тарихын жазды. Баспагердің сөзінше, олар "1967 жылдан бастап 1968 жылдың басындағы Хуэ үшін болған Тет шайқасына дейін, соғыстың ең қаһарлы кезеңінде бұрандалы мылтықтармен және басынан сыйлық іздегендермен шайқасты".
Соғыстан кейінгі жылдар мен 1990 жылдар
Полк элементтері 1975 жылдың шілдесінен желтоқсанға дейін Вьетнамнан келген босқындарды Калифорния штатының Пендлтон лагеріне орналастыру операциясына қатысты. Олардың келесі маңызды іс-қимылы 1990 жылдың тамызынан 1991 жылдың сәуіріне дейін "Шөл қалқаны" және "Шөл дауыл" операциялары болды. Оңтүстік-Батыс Азиядағы жауынгерлік операциялар 1991 жылдың мамыр-маусым айларында Бангладештегі "Теңіз періштесі" операциясымен бірден жалғасты. 1992 жылдың желтоқсанында BLT 2/9 15-ші ЖЕҰ (SOC) құрамына бекітіліп, Сомалиге тағайындалды және жауынгерлік операциялар жүргізді.
Терроризмге қарсы жаһандық соғыс
2003 жылдың 5 ақпанында 5-ші теңізшілер полкі 1-ші, 2-ші және 3-ші батальондарымен (1/5, 2/5, 3/5) Иракқа шабуылға қатысатын күштердің бір бөлігі ретінде Кувейтке орналастырылды. Оларды 1-ші жеңіл броньды барлау батальоны, 2-ші танк батальоны, 11-ші теңізшілер полкінің түрлі атыс батареялары, 2-ші және 3-ші шабуыл амфибиялық батальондары, 1-ші жауынгерлік инженерлік батальонның B компаниясы және 115-ші жауынгерлік қолдау компаниясы (CSSC–115) қолдады. Бұл қосымшалар полк құрамын күніне 6000-нан астам адамға жеткізді. Бұл полк тарихындағы ең ірі құрам болды. 21 наурызда полк Ирак аумағына кірген алғашқы бөлім болды, ол Румайлла мұнай кендерін басып алу үшін жылжыды. Солтүстікке қарайғы жорықта RCT 5 төрт қатарлы тас жолмен жылжып, содан кейін Тигр өзеніне қарай шығысқа бұрылды, 1-ші теңізшілер дивизиясы Бағдад және оның айналасындағы «қызыл аймаққа» ену үшін қайта бірікті. Барлық мақсаттар орындалғаннан кейін, теңізшілер тағайындалған қауіпсіздік секторларын басып алып, соңғы ұрыс операцияларын жүргізді. Солтүстікке жасалған шабуылдың көп бөлігінде полк 1-ші теңізшілер дивизиясын теңізшілер корпусы тарихындағы ең терең шабуылға бастап кетті. 33 күндік ұрыста полк 12 қаза тапты және 126 адам ауыр жарақат алды. 2004 жылдың қазанынан 2005 жылдың наурызына дейін полковник Стюарт Наварр басқаратын полк штабы Ирак қауіпсіздік күштерін даярлау басқармасының міндетін 1-ші теңізшілер дивизиясын қолдау мақсатымен «Көк Алмаз» лагерінде атқарды. Полк жауынгерлік топ ретінде орналастырылмағандықтан штаб қызметкерлері Рамадидегі Әл-Анбар Ирак Ұлттық гвардиясы (ING) және Ирак полициясымен жұмыс істеу жауапкершілігін өз мойнына алды.
Фаллужадағы әскерилер, 2006-2007
2006 жылдың ақпан айында полк 5-ші полктік ұрыс тобы ретінде Ирактың Әл-Анбар провинциясына жөнелтілді және Фаллужа аймағының бақылауын 8-ші теңізшілер полкінен қабылдады. Олар жауынгерлік операцияларды жүргізді, оның ішінде әскери көмекші топтармен (MiTT) және полиция көмекші топтарымен (PiTT) бірлесіп, ирактық күштерді оқыту және кеңес беру жұмыстарын атқарды. RCT 5, 2007 жылдың қаңтарына дейін I теңіз экспедициялық күшінің (Fwd) басшылығымен Фаллужадағы лагерьте орналасты, содан кейін 6-шы теңіз полкі (RCT 6) оларды алмастырды. Бұл екі полк 94 жылдан бері бірінші рет ұрыс даласында бірге болды. 2007 жылдың желтоқсанына қарай 5-ші теңіз жаяу әскері Ирактағы жауынгерлік операциялар барысында 221 сарбазын жоғалтты. Бұл сандарға полк және 5-ші теңіз жаяу әскерінің құрамында қызмет еткен басқа батальондардың мүшелері де кіреді. 2007 жылдың желтоқсан айының басында 5-ші теңізшілер Иракта қаза тапқан 221 сарбазға арналған ескерткішті ашты. Есімдердің ішінде полкке қосылған жеті армия сарбазының да есімдері бар. 2007 жылдың басында Оранж округының тұрғындарынан құралған топ 5-ші теңізшілер полкі ескерткіш қоры деген ұйым құрып, ескерткішті салу үшін 72 000 доллардан астам ақша жинады. Иракта көлік және жүк көліктерімен жасалатын жарылыстарды болдырмау мақсатында жасалған кедергілер үлгісінде салынған ескерткіште жоғары жағында "Құлағандар, ешқашан ұмытылмағандар" деген жазу, ал төменгі жағында "Тәуелсіздік үшін күрескен құлаған жауынгер" деген жазу бар.
Әл-Асадтың орналасуы, 2008-2009
2007 жылдың желтоқсанының соңы мен 2008 жылдың қаңтарының басында полк қайтадан 5-ші полктік ұрыс тобы (RCT 5) ретінде Ирактың Әл-Анбар провинциясына жөнелтілді және 2-ші теңізшілер полкінен (RCT 2) провинцияның үлкен Аль-Асад аймағы мен батыс бөлігін қабылдады. Олар жауынгерлік операцияларды жүргізді, оның ішінде ирактық күштерді оқыту және кеңес беру, сондай-ақ RCT 1 және Батыс көпұлттық күштерімен (MNF W) бірлесіп, Анбар провинциясын бейбіттендіруді және оны провинциялық ирактық басқаруға беруді бақылады. RCT 5 Ирактан мыңдаған бірлік жабдықты кері қайтарудың алғашқы кезеңіне де қатысты. RCT 5, I теңіз экспедициялық күшінің (Fwd) басшылығымен полковник Патрик Дж. Малейдің жетекшілігінде, Аль-Асадтағы Риппер лагерінде орналасқан болатын. 2009 жылдың қаңтарында RCT 5, 8-ші теңізшілер полкімен (RCT 8) ауыстырылды. Осы кезенде RCT 5 бір теңізші және полк құрамындағы бөлімдерде қызмет еткен бір әскерінен айырылды. 2009 жылдың басында 5-ші теңізшілер полкі Ирактың бостандық операциясын (OIF) қолдау үшін екі рет 13 айлық міндеттерді орындағандықтан, резервтік күш ретінде тағайындалды. Полк 1-ші теңізшілер дивизиясымен бірге жаттығулар мен резервтік міндеттерді орындауды жалғастырды және күштерді жөнелтуге дайындады.
Ауғанстанға жұмылдыру, 2011-2012
2011 жылдың тамызында 5-ші теңізшілер тобы 5-ші полктік ұрыс тобы (RCT 5) ретінде Ауғанстанның Гельманд провинциясына алғаш рет, "Тұрақты бостандық" операциясын қолдау мақсатымен жөнелтілді. Олар 1-ші теңізшілер полкімен (RCT 1) ауыстыру (RIP) шарасын жүргізіп, полковник Роджер Тернердің басшылығымен Марджа, Гармсир және Нава аудандарының операциялық аймағын өз бақылауына алды. RCT 5 Двайер лагерінде орналасқан. Олардың негізгі міндеті Гармсир және Нава аудандарындағы жергілікті қорғаныс күштерін дамыту, Оңтүстік Гельмандтағы полиция күштерін оқыту және кеңейту, Ауғанстан Ұлттық Армиясына қосымша оқу беру және Ауғанстаннан мыңдаған бірлік жабдықты шығаруға көмектесу болды. 2012 жылдың шілде айының басында RCT 5, RCT 6 тобымен ауыстыру шарасын жүргізді. RCT 5 2012 жылдың тамызының басында Калифорния штатындағы Пендлтон лагеріне қайта оралды. 2012 жылдың тамызында лейтенант-полковник Джейсон Бом келесі полк командирі болып тағайындалды.
2013 жылдың көктемінде "Жылаңаш шұңқыр" жаттығуы
2013 жылдың сәуірінен мамыр айының басына дейін 5-ші теңізшілер корпусы Калифорния штатының 29 Палмс қаласындағы Теңізшілер корпусының әуе-жерлік ұрыс орталығында «Шөлдің қиығы» жаттығуына қатысты. Жаттығудың мақсаты – теңізшілер корпусының Ауғанстандағы соғыс аяқталуына байланысты қарсы көтеріліс операцияларынан дәстүрлі, тікелей соғысқа өтуі аясында, теңізшілер корпусының әскери-әуе күштерін басқару және бақылауды жүзеге асыру болды. Жаттығуға жердегі ұрыс, авиация және логистикалық бөлімшелер қатысты. Бесінші теңізшілер полкі жаяу әскер, артиллерия және бронетехниканы басқарудың дәстүрлі соғыс командасы мен бақылау тактикасын дамытуға бағытталған полктік ұрыс тобы ретінде құрылды. Полк 2-ші батальон, 5-ші теңізшілер және 1-ші батальон, 7-ші теңізшілермен бірге жаяу әскерлермен тікелей шабуылдық қарулармен атыс жасау, 11-ші теңізшілер корпусының 2-ші батальонының артиллериясымен жоғары жарылғыш снарядтарды жанама түрде ату, 1-ші танк батальонының бронетехникалық қолдау күштері және жаттығу барысында 3-ші жеңіл бронетехникалық барлау батальонымен әрекеттесті. 2013 жылдың мамыр айының соңында 5-ші теңізшілер полкі Францияның Фрежус қаласындағы 21-ші теңізшілер полкімен бірлескен оқу-жаттығу көрсетіліміне қатысты. Теңізшілер француз қару-жарақтарымен, соның ішінде FAMAS G2 автоматтарымен танысып, атып көрді. Олар сондай-ақ каяктерде Жерорта теңізіне шығып, француз теңізшілерінің барлау тактикасын үйрену мүмкіндігіне ие болды. 2013 жылдың маусым айында 5-ші теңізшілер полкінің әскери қызметшілері «Тұрақты бостандық» операциясының ескерткішінің ашылу салтанатына жиналды. Сан-Матео ескерткіш бағында жүзден астам теңізші, ардагерлер және «Алтын жұлдыз» аналары жиналды. Ауғанстанда 5-ші батальон немесе 5-ші полк ұрыс тобы құрамында қызмет етіп, қаза тапқан теңізшілер мен теңізшілердің есімдері 7 тонналық гранит ескерткішке қашалып жазылған. 7 фут биіктігі, 8 фут 4 дюйм ені бар ескерткіш Вермонт штатының Барре қаласында жасалып, 10 күндік сапармен Кэмп-Пендлтонға жеткізілді. Сапардың барлық кезеңінде «Патриот гвардиясы» мотоцикл клубы, әскери қызметшілерді құрметпен қарсы алып, оларға қолдау көрсетті. Ескерткіш тасының төменгі жағына «Қайтыс болғандар ешқашан ұмытылмайды» деген сөздер ойылып жазылған.
Арнайы мақсаттағы теңізде, жерде және ауада жұмыс тобы, 2014 жылдың мамыр айы 2016 жылдың желтоқсаны
2014 жылдың мамыр айында 5-ші теңіз полкі арнайы мақсаттағы теңіз әуе-жер жұмыс тобының (SP MAGTF) штаб-пәтерінің құрамына кірді. SP MAGTF – CENTCOM-ның дағдарысқа жауап беру бөлімшесі болып табылады, оған полковник Джейсон Бом басшылық етеді. Бұл сондай-ақ CENTCOM-ның әскери жаттығулар сияқты қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық шараларын қолдау және төтенше жағдайларға жауап беру қабілетін көрсетуге мүмкіндік береді. Жұмыс тобы Кувейтте орналасады, бірақ ақырында Таяу Шығыстағы бірнеше түрлі жерлерден жұмыс істейді. SP MAGTF штаб-пәтер компаниясынан, 5-ші теңіз полкінен (Калифорния штаты, Пендлтон лагері), 7-ші теңіз полкінің 2-ші батальонынан (Твентин Палмс, Калифорния штаты), 363-ші теңіз жауынгерлерінің орта Tiltrotor эскадрильясынан (Мирамар, Калифорния штаты) және 234-ші теңіз авиациялық жанармай құю көлік эскадрильясынан (Техас штаты, Форт-Уорт әскери-әуе станциясының бірлескен резерв базасы) құралған, барлығы 2300 теңіз жауынгерінен тұрады. Көптеген бөлімшелер алты немесе жеті айға орналасады, бірақ полк штабы ұзақ мерзімді ауысымдарды күтуі мүмкін. 2015 жылдың қаңтарына дейін SPMAGTF CENTCOM аймағындағы алты елде жұмыс істеді. Қауіпсіздік мақсатында және аймақтағы шетелдік серіктестерге құрмет көрсету үшін, оған ресми атау берілмеді. Жұмыс тобы күн сайын кинетикалық және кинетикалық емес тапсырмаларды орындап, ИМ-ға қарсы АҚШ-тың араласуына қолдау көрсетті. Теңіз корпусы күштері Ирактың қауіпсіздік күштерінің (ISF) қабілетін арттыру үшін қолданыстағы инфрақұрылымды пайдаланып, серіктестік құру орталығын құрды. Сонымен қатар, SPMAGTF аймақтағы екіжақты оқыту мүмкіндіктерін пайдаланды. Бөлімше әскери-теңіз күштерімен, теңіз корпусымен және Сауд Арабиясының Корольдік теңіз күштерімен бірге "Қызыл риф" жаттығуына қатысты. 2015 жылдың 30 наурызында Advance Party (ADVON) Калифорния штатының Пендлтон лагеріне оралды. 2015 жылдың 12 сәуірінде негізгі бөлім қайта оралды. 5-ші теңіз полкі 7-ші теңіз полкіне басшылықты тапсырды. 2016 жылдың сәуір айында 5-ші теңіз полкі қайтадан 9 айлық қауіпті миссияға қатысу үшін арнайы мақсаттағы теңіз әуе-жер жұмыс тобының командалық құрамын басқарды. SPMAGTF операцияны қолдау үшін ИГИЛ-ге қарсы жауынгерлік операцияларды жүргізді, күш-жігердің бағыттары театрдың қауіпсіздік ынтымақтастығын, төтенше жағдайларға жауап беруді, дағдарысқа қарсы іс-қимылды және операциялардың орталық командалық аймағында күшті алға жылжытуды қамтамасыз етуге бағытталды. 2016 жылдың желтоқсанында сәтті аяқталған миссиядан кейін бөлімше қайта оралды.
2017 жылдың наурызынан қазіргі уақытқа дейін
2017 жылдың 2 наурызында полковник Джордж К. Шрефлер III 5-ші теңіз жаяу әскерлерінің басшылығына келді.