Кіріспе

Ағылшын теңізшісі, философ, теңіздік өнертапқыш, кәсіпкер және гуманитар Ричард Холл Гоуэр (1768–1833) – ағылшын теңізшісі, эмпирикалық философ, теңіздік өнертапқыш, кәсіпкер және гуманитар болған.

Марин

Ричард – дәрігер және антиквариат жинаушы Рев. Фут Гоуэр мен Парламент мүшесі Джон Стратттың қарындасы Элизабеттің ең кіші ұлы болды. Ол Винчестер колледжіне стипендиямен қабылданды. Ол мектепті "қуанышпен" тастап, британдық Шығыс Үндістан компаниясына, әскер мен жарақат алғандарды тасымалдайтын "Эссекс" кемесіне мичман болып кірді. Ол жандағы, байқампаз ұл еді. 16 жасында ол бас топтың капитаны болып тағайындалды, онда ол алдыңғы топтың, тұтқалардың және арқандардың жігіттерімен белсенді күресті, олар байланыс жолын қамтамасыз етті. Ол қайраткерлігімен, тапқырлығымен, кеме туралы терең білімімен және кеме үлгілерін жасау шеберлігімен көзге түсті; арқандар алу үшін шешектерін жібіне ажыратты. Бірінші үш жылдық сапарынан кейін Англияға оралғанда, ол Эдмонтонда навигацияны оқыды, ал қайтадан кемеге келгенде "жас философ" деп аталды. Әрқашан өнертапқыш болған ол бірде басты палубадан палубаға дейін сөйлейтін түтік орнатты, оны бір түндік капитанды таңқалдыру және қуанту үшін орнатты. Бірақ капитан оны дереу алып тастады, себебі топтың жігіттері оны "дұрыс емес мақсатта пайдаланады" деп сенді. Гоуэр "Эссекс" кемесінің бас серігіне дейін көтеріліп, капитандыққа лайық болды. 1783 жылы ол Эдмонтонда сабақ беру үшін және ақырында кем дегенде үш басылымға шыққан "Практикалық нұсқаулық" еңбегін жариялау үшін жағалауға оралды. Ол кемелік журналды жобалап, патент алуға өтініш берді. Ол Шығыс Үндістан кемесінің капитаны болу ұсынысын қабылдамады, кеме үлгілерін жасауға және кеме құрылысына деген қызығушылығын дамытуға, сондай-ақ кеменің дизайнын жақсартуға көп күш жұмсады.

Эмпирикалық философ

Ақыл-ой дәуірі мен Өнеркәсіптік революция барлық қолөнерлердің аңыздарына, дәстүрлеріне және тәжірибелеріне тәжірибелік зерттеулерді, ғылыми ойлауды және осы арқылы инженерлік шешімдерді енгізді. Кеме жасаушылар мен кеме құрылысшылары да осы үрдістен тыс қалмады. Ричард Гоуэр мырза Макконочидің сөзін келтірді: «Механикалық тұрғыдан алғанда, кеме – механиканың барлық салаларындағы ең осал, ең жасанды емес және шеберліксіз құрылым». Гоуэр одан әрі былай деді: кез келген кеме, қаншалықты нашар жүзіп кетсе де, егер жел мен ауа-райы қолайлы болса, соңында мақсатына жетеді. Бірақ ол мұның жеткілікті емес деп ойлады. Ол кеме құрылысына эмпирикалық ғылымды қолданған алғашқылардың бірі болды. Оның мақсаты – кемелерді жақсарту, осылайша кез келген жел мен ауа-райында қауіпсіз, жылдам және үнемді түрде жүзіп, лайықты жағдайға ие экипажбен және қажетсіз тәуекелдерге ұшырамастан саяхаттауына қол жеткізу еді. Дәстүр бойынша, корпустарды, такелаждарды, желкендерді және жабдықтарды жасау бірнеше мамандардың қарауына берілген. Көбінесе, кеме жасаушылық орындарында кемелердің корпустарын жасап, суға түсіргеннен кейін, такелажшылар мен желкеншілер оларды жабдықтаған. Көптеген жаңалықтар корпусты жақсартуға, сауда кемелерінің жүк көлемін арттыруға және соғыс кемелерінің қару платформасы ретіндегі тұрақтылығын арттыруға бағытталған. Нәтижесінде, гидродинамикалық тұрғыдан тиімсіз, кең және төменгі, экипаж үшін жағдайы нашар және жоғарыдағы жұмыстың өте қауіпті болуын талап ететін күрделі такелаждар пайда болды. Ғасырдың басында Корольдік теңіз күштері мен Корольдік пошта барлау және Ұлыбритания мен оның теңіз арқылы байланысқан доминиондары мен колониялары арасында хабарламалар мен пошта тасымалдау үшін жылдам кемелердің қажеттілігін мойындады. Бұл жаңа міндеттер кемелердің жаңа дизайнын және жаңа өнертабыстарға мүмкіндіктерді қажет етті. Гоуэр кемені – корпусы, такелажы, желкендері және, Гоуэрдің пікірінше, экипажы бар біртұтас жүйе ретінде қарастырғандардың бірі болды, оның барлық бөліктері орындалатын міндетке сәйкес өзара байланысты болуы керек. Бұл кеменің әр түрлі бөліктері өз жұмыстарын барынша жақсы атқаруына мүмкіндік берудің орнына, кемені тұтастай жобалауға көбірек назар аударуды білдірді. Бүгінде біз оның тәсілін «кешенді» деп атаймыз. Осы кезде инновациялардың табысты болуы үшін олар жақсы ғылымға негізделуі, патенттермен плагиаттан қорғалуы және Корольдік үкіметінің, меценаттардың немесе саудагерлердің қолдауына ие болуы керек болды. Сондықтан Гоуэр көптеген идеяларын патенттік өтінімдермен қорғады, онда ол өзінің инновацияларын қолдайтын физикалық теорияларды түсіндірді, сондай-ақ өзінің түпнұсқалық өнертабыстары деп мәлімдеген мәселелерді сипаттады. Содан кейін ол билік дәліздерін аралап, жоғары лауазымды адамдармен байланыс орнатуға барлық мүмкіндікті пайдаланды. Ол әскери немесе коммерциялық мағынада тиімді емес ешқандай жаңалықты ұсынбады.

Өнертапқыш

Говер және оның отбасы 1817 жылы Ипсвичтегі Новая Шотландия үйіне көшіп келді. Ол өзінің бар күшін жаңа кемелерді табу, патенттеу, жобалау және салу жұмыстарына арнады. Олардың ішінде "Транзит" атты үш кеме, бір жылдам қайық, екі яхта – "Уникаль" және "Говер", "Лангвард Форт" құтқару қайығы және көптеген басқа да өнертабыстар бар. Ол Регент каналы үшін жаңа типтегі құлып жасау конкурсына қатысты, бірақ жеңіске ие болмады. Жағалаудағы кемелерді қорғау үшін, жағалау бойында сигнал станцияларымен байланыста болатын крейсерлер орналастырылып, біртұтас қорғаныс жүйесі құруды ұсынды. Ол тік жел жалпағы, күннен қорғайтын көзілдірік, кемелерде қолданылатын түрлі логтар және бір мезгілде екі жұмыс атқаруға арналған "қос стволды" капистан ойлап тапты. Импортталған канаптан жасалған тік тұтқалардың орнына темір белдеулермен біріктірілген ағаш цилиндрлерді пайдалануды ұсынды. Кемелерді дұрыс арақашықтықта ұстау әдісін ойлап тапты. Ол якорьдің ұшын оңай табуға және көтеруге болатындай, дәлдікпен түсіру тәсілін жасады. Ең жоғары мачтаны орнатудың жаңа әдісін және "кабельді жақсырақ бекіту және тоқтату" үшін бірнеше құрылғыларды ойлап тапты. Ұзын катамаранды құтқару сал және жүзуші теңіз якорі (ол оны "пропеллер" деп атады) жасау үшін жобалады. Пішіндерді пайдаланып, барлық бұрыштардан көрінетін сигналдар жиынтығын құрды. Солтүстікті табу үшін жүзбелі компас тігіншесін пайдалануды ұсынды. Ли өзеніндегі каналда әртүрлі доңғалақ конструкцияларын сынады, олар бумен жүретін кемелерде көп жылдардан кейін қолданылатын доңғалақтардың дизайсын болжады. 25 адамға дейін тасымалдайтын және дерлік батпайтын "Лангвард Форт" құтқару қайығын ойлап тауып, салған. Канал баржаларына канал түбіне ілініп, кемені жылға беретін "шпал дөңгелектерін" орнатуды ұсынды. Пада мен шпал дөңгелектерінің үйлесімі, әртүрлі жағдайларда кемелерді лайлы жерлерден шығара алатынын байқады. Говер сондай-ақ, ұзындығы он фут болатын екі корпусты катамаран жасады, оған суды қисайған құбыр арқылы су астына ағызатын су шамы бар резервуар орнатылды. Оның екі корпусты кемесі желкен немесе будың көмегімен қозғалмай-ақ сағатына екі миль жылдамдықпен жүзіп кетті. Осылайша ол су реактивті жылдамдығын көрсетті. Ол бумен жұмыс істейтін су сорғысының осылай құрылғанда, салсыз кемелерді жылға жетелей алатынын болжады. Ол бұл идея үшін доктор Франклинге (вероятно, Бенджамин Франклинге) және Филадельфиялық мистер Рамсейге алғыс айтты және оның кішкентай тәжірибесі басқаларды осы идеяны дамытуға ынталандырады деп үміттенді.

Кәсіпкер

Ол өмірінің көп бөлігін «Транзит» кемелерін жобалау, құрылысын қадағалау және оларды теңізге шығарумен, сондай-ақ олардағы жаңашыл идеяларды насихаттаумен өткізді. Бұл кемелердің ең ерекше ерекшеліктері – жоғары жағындағы тік қабырғалары, ал су сызығының астындағы корпустың ішкі және сыртқы қисындары болды. Бөлшектері дұрыс бекітіліп, қадағаланған емес, керісінше, біріне-бірі тығыз орналастырылған. Балласт – өлі ағаштың үстіне және палуба ағаштарының арасына орналасқан, арнайы пішіндегі темірден құйылған. Темірді осылай кеңінен қолдану сол кезде жаңалық болды. Гоуэр дәстүрлі кемелердің қорап тәрізді болып келетінін және тұрақты бағытты сақтау үшін рульді бір жақтан екінші жаққа жиі жылдау қажеттігін байқады. Олар жылдам жүргенде, су «кермектің үстін жаба алмағандықтан», «судағы қарапайым ойық немесе вакуум» (қазіргі терминологиямен «кавитация») пайда болып, рульді басқару мүмкіншілігінен айырылып қалатын. Ол сондай-ақ, кеменің суға батқан бөлігінің ауданына сәйкес келетінін және ұзын, тар корпусы бар, терең кіліншелі кеме жылдамдыққа ыңғайлы екенін түсінді. «Транзит» кемесіндегі бұрыштық сызықтар рульдің корпустың басты бөлігінен тысқары орналасуына мүмкіндік берді. Бұл рульді басқаруды «жандыртты», бірақ кеменің тұншығуы кезінде руль зақымдану қаупіне ұшырамады. Кері бұрылу қажет болмаса, рульдің кез келген жағына бұру «Транзит» кемесін басқаруға жеткілікті болды. Компанияның ықыласын ояту үшін бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ Құрметті Шығыс Үндістан компаниясы мен Корольдік поштадан нәтиже шықпады. «Транзит» жүкке толып, 1801 жылдың маусым айында конвойге қосылу үшін теңізге шықты. Конвой жиналатын кезде Гоуэр, әрдайым сатушы болғандықтан, кемені Крайстчерч шығанағындағы Корольдік яхтада патша мен оның сүйіктілеріне көрсетті. Кейіннен Гоуэр Джордж III «Транзит» туралы көптеген сұрақтар қойғанын, бірақ ешкім оған жауап бере алмағанын және жақын жерде тұрған өнертапқыштан сұрауға ешкімнің ойы келмегенін білді. Кейін Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының төрағасы Гоуэрді кездесуге шақырды. Гоуэрдің айтуынша, төраға «Транзит» жылдам кеме екені дәлелденсе, компания кемені сатып алатынын айтқан. Сент-Винсент графының, қазір Адмиралтействоның бірінші лордының бастамасымен, «Транзит» «Оспри» кемесімен сынақтан өтті. «Оспри» 383 тонналық жылдам кеме (яғни «Транзит» тоннасынан екі есе ауыр) болды және Гоуэрдің сөзіне сүйенсек, «Оспри» командирі оны жоғары бағалаған. Гоуэрдің өкінішіне орай, ешқандай тапсырыс келіп түспеді, ол жүгін қайта тиеп, 27 тамызда Лиссабонға бағыт алған конвойге қосылуға мәжбүр болды. Компанияның шешімін өзгертуге не себеп болғаны туралы маңызды мәселе әлі де шешілмеген. Мүмкін, Гоуэр компания төрағасының немесе «Оспри» капитанының ниетін дұрыс түсінбеген шығар. Мүмкін, Адмиралтействода біреу Компанияға жібермес бұрын «Оспри» есебіне өзгерістер енгізген шығар. Мүмкін, «Транзит» дизайнының кейбір аспектілері, мысалы, оның жағалаудағы ағыс суларындағы қиындықтары немесе оның ерекше жүріс-тұрысы компанияның ықыласын басып тастады. Әлде, «Транзит» неге жаңа жылдам сауда кемелерінің біріншісі болмағанын түсіндіретін жазба әлі де біздің көз алдымыздағы мұрағаттардың бірінде сақталып жатса керек.

Гуманитарлық

Капитан Гоуэр «Саффолк Хроникасына» R.G. немесе «Джон Сплис» деген атпен тұрақты түрде, негізінен теңіз тақырыбында мақалалар жазатын. Ол Джек Тардың жұмыс істеуге мәжбүр болған тығыз және нашар жағдайларына үлкен алаңдаушылық білдірді және көптеген капитанның қатыгез және бейкүнә мінез-құлқына наразылық білдірді. Оның еңбекші табының хал-жайына деген қамқорлығы ауыл шаруашылығы жұмысшыларына да қатысты. Ол Шығыс Сассекс ауыл шаруашылығы қауымдастығының құрылуын жоғары бағалады және оны қолдап, жергілікті құрылысшылардың нашар сапасын сынға алды, оларды итальяндық үй салушылармен салыстырғанда өте төмен деңгейде бағалады. Ол дәлел ретінде суық қабырғаларды, ағып тұратын мұржаларды, нашар бекітілген қабырғаларды және жалпы безендірудің жетіспеуін келтірді. Ол тәждік шыныға, кішкентай терезелерге және терезе салығына қарсы шықты. Ол Италияда пластинкалық шыны қалай жасалатынын сипаттап, оны Британияда да жасауға үміттенді. Оның соңғы хаттарында теңізші балаларының ауыр жағдайлары, Әскери-теңіз флотындағы бүліктердің себептері және конвойдың қауіптері туралы алаңдаушылығы білдірілді. Ол Әскери-теңіз флотының дәстүрлі жазаларын егжей-тегжейлі сипаттады. Ол осы қатыгездіктердің, теңізшілерге тек бағынбағаны үшін оңай қолданылатынын, олардың орнына елдегі бейбіт тұрғындарды қорлап, тонап, ұрлайтындарға қолданылуы керек деп ойлады. Оның соңғы мақаласы 1833 жылдың 18 мамырында жарық көрді және көптеген тақырыптардың ішінде біздің «ғаламат үш қабатты» кемелеріміздің тиімсіздігі туралы айтты. Оларда 12 кеме болса, бұл әдемі көрініс болса да, 10 000 теңізшіні 10-15 жылға қамауда ұстаудың қандай пайдасы бар? Ол «Біздің ғаламат Әскери-теңіз флотымыз – бұл тек ғаламаттық пен күш көрсетудің нышаны, бірақ Еуропаның қазіргі жағдайында қарсылық жоқ» деп қорытындылады. Оның сөздері бүгінде де маңызды. Өлгеннен кейін жарық көрген соңғы кітабында Гоуэр темір мен буды қолданудағы үлкен прогреске тоқталды. Ол мұны әсіресе теміржолдарда атап өтті, онда жолаушылар мен ауыр жүк сағатына отыз миль жылдамдықпен жүретін. Ол үлкен көмір бункерлерінің қажеттілігіне байланысты «булы кемелердің» Атланттық мұхит сияқты ұзақ сауда жолдарында желкенді алмастырмайды деп ойлады. Ол «бу кемелерін іске қосу үшін көшпелі құралдар ойлап табылғанша» Транзит типіндегі кемелер мұхит арқылы жүретін болады деп үміттенді. Бес жылдан кейін ғана SS Sirius және Брунелдің SS Great Western кемелері тек бу күшімен Атлант мұхитын кесіп өтті. Гоуэр үлкен бункерлердің қажеттілігін дұрыс атап көрсетті, бұрынғы кеме өзінің рекордтық сапарын аяқтау үшін жиһаздар мен жабдықтарды өртеп жіберді, ал соңғысы бір күннен кейін бункерінде 200 тонна көмірмен келді. Ол 1833 жылдың шілде айында Ипсвич маңындағы «Нова Скотия» имениесінде 65 жасында қайтыс болды. Ол жесір, екі ұл және үш қызды қалдырды, оларды, мемлекеттік мектептерге қарсы болғандықтан, ол өзінің ерекше әдістерімен оқытқан. Ол Ипсвичтегі Сент-Мэри-Сток шіркеуінің солтүстік жағындағы мазарда, шебер теңізшілермен, кеме жасаушылармен және теңізшілермен бірге жатыр. Қатаң тәртіпті, адал және өтірік айтпайтын Гоуэр «пәктіктің ашуынан азат емес» еді. Оның екі құмарлығы болды: желкенді кемелерді жақсарту және қарапайым теңізшілердің жағдайын жақсарту. Ол туралы естелікте «Оны жақсы білетіндер ең жақсы көретінін шындықпен айтуға болады; және егер Palmam qui meruit ferat (Палма жеңген адам оны кисін) деген ұран расталған болса, қазір басқалардың басын көлеңкелететін лаврлар Ричард Холл Гоуэрдің маңдайын безендірер еді».