Кіріспе
Сатып алу кооперативі – таңдалған жеткізушілерден төмен баға алу үшін жиынтық сұранысқа келісу мақсатындағы, көбінесе кәсіпорындар арасындағы кооперативтік келісім түрі. Бөлшек сауда кооперативтері – сатып алу кооперативтерінің бір түрі. Мемлекеттік органдар сатып алу шығындарын азайту үшін жиі кооперативтерді пайдаланады. Сатып алу кооперативтерін мемлекеттік органдар жиі қолданады, себебі олар белгілі бір сомадан асып кеткен жағдайда міндетті түрде конкурстық процедураны сақтауды талап ететін заңдарды орындауға міндетті. АҚШ-та көптеген штаттардағы округтер, муниципалитеттер, мектептер, колледждер мен университеттер өзара келісімдерге немесе кооперативтік шарттарға қол қою арқылы басқа мемлекеттік орган жүзеге асырған сатып алу шарттарын заңды түрде пайдалана алады. Ұлттық мемлекеттік сатып алу қызметкерлері қауымдастығы (NASPO) 2016 жылғы мемлекеттік сатып алу туралы сауалнамасында кооперативтік сатып алу тәжірибесінің кеңеюін байқады. Ұлттық кооперативтік бизнес қауымдастығының (NCBA) веб-сайтында АҚШ-та шамамен 250 сатып алу кооперативі бар екені көрсетілген. NCBA – кооперативтік бизнесті қолдаушы сенімді ұйым, ол сатып алу кооперативтері сияқты түрлі кооперативтік секторлар туралы құнды ресурстар мен ақпарат ұсынады. Бұл кооперативтер әртүрлі салалардағы кәсіпорындардың сатып алу мүмкіндіктерін біріктіру арқылы шығындарды үнемдеу және басқа да артықшылықтарға қол жеткізуде маңызды рөл атқарады. Ұлттық мемлекеттік сатып алу қызметкерлері қауымдастығы (NASPO) 2016 жылғы мемлекеттік сатып алу туралы сауалнамасында кооперативтік сатып алу тәжірибесінің кеңеюін байқады. NASPO кооперативтік сатып алудың үлкен танымалдыққа ие болғанын атап өтті, бірақ кез келген тәжірибе сияқты, оның "жақсы немесе нашар орындалуы мүмкін" екенін де мойындайды.
Сатып алу кооперативтерінің артықшылықтары
Шығыстарды үнемдеу: Сатып алу кооперативіне қосылудың ең маңызды артықшылығы – шығыстарды үнемдеу мүмкіндігі. Кооператив мүшелерінің жиынтық сатып алу күшін пайдалану арқылы, жеткізушілермен жақсы бағалар, талаптар мен шарттар туралы келісімге келе алады. Бұл үнемдеулер айтарлықтай болуы мүмкін, мүшелерге сатып алу шығындарын азайтуға және қызметтің нәтижесін жақсартуға мүмкіндік береді. Тиімділікті арттыру: Сатып алу кооперативтері сатып алу процесін орталықтандыру арқылы жеңілдетеді. Бұл орталықтандырылған тәсіл жеке мүшелер үшін артық жұмысты және әкімшілік жүктемені жояды, оларға негізгі біліктеріне және стратегиялық мақсаттарына назар аударуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кооперативтер көбінесе сатып алуды жеңілдету үшін онлайн каталогтар, тапсырыс басқару жүйелері және жеткізу тізбегін талдау сияқты құралдар мен ресурстарды ұсынады. Сапалы жеткізушілерге қол жеткізу: Кооперативтерде көбінесе кең желілер мен сенімді жеткізушілермен орнатылған қарым-қатынастар болады. Кооперативке қосылу арқылы мүшелер сапасы, сенімділігі және бәсекеге қабілетті бағасы бағаланған, алдын ала тексерілген жеткізушілер жиынтығына қол жеткізеді. Бұл мүшелерге тауарлар мен қызметтерді сенімді көздерден сатып алуға мүмкіндік береді, сенімсіз немесе нашар сатушылармен жұмыс істеу тәуекелін азайтады. Ұжымдық ықпал: Сатып алу кооперативтері ұжымдық ұйым ретінде нарықта маңызды сатып алу күшіне ие. Бұл ықпал оларға қолайлы шарттармен келіссөз жүргізуге, өнімді дамытуға әсер етуге және салалық стандарттарды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бірлесіп жұмыс істеу арқылы мүшелер өз салаларын қалыптастыру үшін күшті дауысқа және үлкен ықпалға ие болады. Білім алмасу және ынтымақтастық: Сатып алу кооперативтері мүшелері арасында білім алмасу және ынтымақтастық мәдениетін қалыптастырады. Мүшелер жақсы тәжірибелермен, салалық түсініктермен және нарықтық ақпаратпен алмаса алады, бұл оларға салалық тенденциялар туралы хабардар болуға және хабардар сатып алу шешімдерін қабылдауға мүмкіндік береді. Мұндай ынтымақтастық ортасы операциялық тиімділікті арттырып, бәсекеге қабілеттілікті жақсартады.
Сатып алу кооперативтері мен ұсыныс-талаптар
Сатып алу кооперативтері әртүрлі салаларда жеке ұсыныс сұраныстарына (RFP) жауап берудің дәстүрлі процесіне балама ретінде көбірек қолданылуда. Жеке RFP жауаптарын дайындаудың уақытты және ресурстарды көп қажет ететін жұмысына қатысудың орнына, кәсіпорындар сатып алу кооперативтерінің артықшылықтарын пайдаланып, сатып алу процестерін оңайлатуда. Сатып алу кооперативтері мемлекеттік органдар, білім беру мекемелері және коммерциялық емес ұйымдар сияқты көптеген ұйымдарды біріктіріп, олардың сатып алу күшін ұлғайтады. Бұл кооперативтер жеткізушілермен келіссөздер жүргізіп, өнімдер мен қызметтердің кең ауқымын қамтитын алдын ала келісімшарттар жасасады. Сатып алу кооперативтеріне мүше болып кіру арқылы кәсіпорындар осы алдын ала келісілген келісімшарттарға қол жеткізе алады, соның салдарынан ұзақ және көбінесе бәсекелестікке толы RFP процесінен өтудің қажеті болмайды. Сатып алу кооперативтерінің басты артықшылықтарының бірі – олар ұсынатын оңайлатылған сатып алу процесі. Жеке сатып алу мүмкіндіктері үшін ұсыныстарды дайындауға көп уақыт пен ресурстар жұмсаудың орнына, кәсіпорындар кооперативтің құрылған сатып алу жүйесін пайдалана алады. Олар кооператив келіскен келісімшарттар мен бағаларға жылдам қол жеткізе алады, бұл әкімшілік шығындарды азайтып, келісімшарт процесін жеделдетеді. Сатып алу кооперативтерімен жұмыс істеу кәсіпорындардың тиімділігін де арттырады. Кооператив бірнеше ұйымның сатып алу қажеттіліктерін біріктіреді, бұл кәсіпке үлкен клиенттер базасына қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Кооператив мүшелері әртүрлі клиенттер желісін білдіретіндіктен, кәсіпкерлердің өзін әлеуетті клиенттерге жеке-жеке таныстыру қажеттілігі жойылады. Нәтижесінде, кәсіп кең аудиторияға тиімдірек жете алады және сату мен табыс әлеуетін арттыра алады. Сатып алу кооперативтерін пайдаланудың тағы бір маңызды артықшылығы – шығындарды үнемдеу. Бұл кооперативтер мүшелерінің біріккен сатып алу күшін пайдаланып, жеткізушілермен қолайлы бағалар мен шарттар туралы келіссөздер жүргізеді. Кооператив арқылы келісімшарт алған кәсіпорындар осы алдын ала келісілген бағалардан пайдаланып, тауарларға, қызметтерге немесе жабдықтарға жұмсалатын шығындарды азайта алады. Бұл, әсіресе, ірі ұйымдар сияқты келіссөз жүргізу немесе сатып алу көлемі жоқ шағын кәсіпорындар үшін тиімді. Шығындарды үнемдеуден басқа, сатып алу кооперативтері кәсіпорындарға сенімді жеткізушілермен қарым-қатынас орнатуға көмектеседі. Кооперативтер уақыт өте келе сенімді жеткізушілер желісімен байланыс орнатқан. Кооператив арқылы келісімшарт алу арқылы кәсіпорындар осы қолданыстағы қарым-қатынастардан пайдаланып, жеткізушілерді жеке-жеке іздеу және тексерумен байланысты күш пен тәуекелді азайта алады. Бұл жеткізушіні таңдау процесін оңайлатып, кәсіпорындардың сапалы өнімдер мен қызметтерді алуын қамтамасыз етеді. Сатып алу кооперативтері сондай-ақ сатып алу циклінің барлық кезеңінде кәсіпорындарға сараптамалық көмек пен қолдау көрсетеді. Бұл кооперативтер күрделі сатып алу процестерін басқаруда салалық білім мен тәжірибеге ие. Олар бизнеске басшылық, қолдау және түсінік бере алады, оларға дұрыс шешімдер қабылдауға, сатып алу ережелерін сақтауға және тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Сатып алу кооперативтерінің тәжірибесі мен қолдауы кәсіпорындардың сатып алу мүмкіндіктерін айтарлықтай арттыра алады. Сонымен қатар, сатып алу кооперативтерімен серіктестік ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа ықпал етеді. Кооператив мүшелері көбінесе ұзақ уақыт бойы бірнеше келісімшарттар мен жобаларға қатысады, бұл тұрақты серіктестікті нығайтады. Бұл қосымша бизнес мүмкіндіктеріне, қайталама келісімшарттарға және бизнестің тұрақты кірісіне әкелуі мүмкін. Ынтымақтастық ортасы қарым-қатынас орнатуды және тұрақты іскерлік байланыстарды дамытуға көмектеседі. Жалпы алғанда, сатып алу кооперативтері бизнеске дәстүрлі ұсыныс-талап процестеріне тиімді балама ұсынады. Кооперативке мүше болып кіру арқылы кәсіпорындар сатып алуды оңайлату, тиімділікті арттыру, кең клиенттер базасына қол жеткізу, шығындарды үнемдеу, сенімді жеткізушілермен қарым-қатынас орнату, сараптамалық қолдау алу және ұзақ мерзімді ынтымақтастық мүмкіндігіне ие болады. Сатып алу кооперативтерін пайдалану бизнеске сатып алу жұмыстарын оңтайландыруға, қарым-қатынас орнатуға және тұрақты өсуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Шығындар
Көптеген кооперативтік сатып алу бағдарламалары пайдалану және қолжеткізу үшін төлемдер қабылдайды. Төлемдер жылдық тіркеу төлемі немесе әрбір сатып алу құнынан 1% немесе 2% мөлшеріндегі транзакциялық төлем сияқты түрде болуы мүмкін. Сатып алу кооперативтері өздерінің жұмысын қамтамасыз ету және әкімшілік шығындарды жабу үшін, әдетте, сатушылар мен жеткізушілерден төлемдер алып табыс табады. Бұл төлемдер кооперативтің мүшелері үшін мәмілелерді жеңілдету және сатып алу процесін басқару бойынша қызметтері үшін сыйақы ретінде беріледі. Нақты төлем құрылымы кооператив пен оның жұмыс істейтін саласына байланысты өзгеруі мүмкін, бірақ төлем жинаудың кейбір жалпы әдістері:
Мүшелік төлемдері: Сатып алу кооперативтері сатушылардан мүшелікке қабылдануын және жылдық мүшелік төлемін талап етуі мүмкін. Бұл төлем сатушыларға кооператив мүшелерінің желісіне қол жеткізуге және келісімшарттар бойынша сауда-саттық жасауға немесе кооператив мүшелеріне тауарлар мен қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді. Мүшелік төлемінің мөлшері сатушының бизнесінің көлемі мен ауқымына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Жеңілдіктер немесе комиссиялар: Мүшелік төлемдерінен басқа, сатып алу кооперативтері кооператив мүшелері жасаған сатып алу көлеміне байланысты сатушылармен жеңілдіктер немесе комиссиялар туралы келісе алады. Бұл жеңілдіктер немесе комиссиялар кооператив мүшелері белгілі бір сатушыдан жасаған жалпы сатудың пайыздық үлесін құрайды. Олар сатушыларды кооператив мүшелеріне бәсекеге қабілетті бағалар мен артықшылықты шарттар ұсынуға ынталандырады. Әкімшілік төлемдері: Сатып алу кооперативтері сатушылардан келісімшарттарды басқаруға, сатып алу қызметін үйлестіруге және қолдау қызметтерін ұсынуға байланысты шығындарды жабу үшін әкімшілік төлемдері жинауы мүмкін. Бұл төлемдер кооперативтің тиімді сатып алу операцияларын жүргізу үшін қажетті жүйелерді, қызметкерлерді және инфрақұрылымды ұстап тұруға кеткен шығындарын өтеуге көмектеседі. Әкімшілік төлемдері әрбір транзакция үшін белгілі бір сома ретінде немесе әрбір транзакция құнының пайыздық мөлшері ретінде белгіленуі мүмкін. Маркетингтік немесе жарнамалық төлемдер: Кейбір сатып алу кооперативтері сатушылардан кооператив желісінде өз өнімдерін немесе қызметтерін ілгеріту үшін маркетингтік немесе жарнамалық төлемдер жинауы мүмкін. Бұл төлемдер әдетте сатушылардың көрінуін арттыратын және сатуды ынталандыратын маркетингтік кампанияларды, көрмелерді немесе жарнамалық іс-шараларды қаржыландыру үшін қолданылады. Маркетингтік төлемдер сатушының қатысу деңгейіне негізделуі немесе нақты маркетингтік жобалармен байланысты болуы мүмкін. Бұл төлемдер сатып алу кооперативтерінің қаржылық тұрақтылығына үлес қосса да, олар әділ және ақылға қонымды болуы тиіс. Кооперативтің мақсаты – сатушылар мен мүшелер арасында өзара тиімді қарым-қатынас құру, бәсекеге қабілетті бағалар, сапалы өнімдер және тиімді сатып алу процестерін қамтамасыз ету. Сатушылардан жиналған төлемдер көбінесе кооперативтің жұмысына қайта инвестицияланады, бұл оған мүшелеріне құндылық беруді жалғастыруға және олардың бірлескен сатып алу қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді.