Кіріспе

Неміс кооперативтерінің пионері (1818–1888)

Фридрих Вильгельм Райфайзен (30 наурыз 1818 – 11 наурыз 1888) – неміс қаласының әкімі және кооперативтердің пионері. Райфайзеннің есімімен бірнеше несиелік одақ жүйелері мен кооперативтік банктер аталып, ол ауылдық несиелік одақтарды дамытудың негізін қалаушы болды.

Өмір

Фридрих Вильгельм Райфайзен 1818 жылғы 30 наурызда Хамм/Зиг қаласында, Вестервальд аймағында дүниеге келді. Ол тоғыз баланың жетіншісі еді. Оның әкесі Готфрид Фридрих Райфайзен фермер және Хамм қаласының мэрі болған. Оның отбасының тамыры 16 ғасырға дейін Швабия-Франкония аймағына жетеді. Оның анасы Амали Кристиан Сусанна Мария Ланцендёрфердің отбасы Зигерланд аймағынан шыққан. 14 жасында мектепті бітіріп, 17 жасқа келгенге дейін жергілікті пастордан үш жыл білім алды, содан кейін әскерге қатарына енді. Әскери қызметі оны Кёльн, Кобленц және Сайн қалаларына жеткізді. 1843 жылы көз ауруына байланысты әскери қызметтен кетіп, мемлекеттік қызметке ауысты. Ол бірнеше қаланың мэрі болды: 1845 жылдан бастап Вайербуш/Вестервальдтың мэрі, 1848 жылдан бастап Фламмерсфельд/Вестервальдтың мэрі, ал 1852 жылдан 1865 жылдың соңына дейін Хеддесдорфтың мэрі болды. 47 жасында денсаулығының нашарлауы оның мансабын қысқартты. 1863 жылы эпидемия кезінде тифтен ауырып, әйелі қайтыс болды. Райфайзен отбасының қаражаты жеткіліксіз болғандықтан, ол бастапқыда кішкентай сигара фабрикасын, кейіннен шарап бизнесін ашты. 1867 жылы ол Мария Пансерот жесіріне үйленді. Ол одан 12 жылға артық өмір сүрді, ал олардың некесі баласыз аяқталды. Ол 1888 жылғы 11 наурызда Нойвид-Хеддесдорф қаласында 70 жасқа толуға аздай қалғанда қайтыс болды. Райфайзен Фламмерсфельд қаласының жас мэрі қызметін атқарып жүргенде кооперативтік өзін-өзі көмектесу идеясын қалыптастырды. Оған шаруалардың қарыздардың құрбаны болғандағы ауыр жағдайлары әсер етті. Ол 1864 жылы алғашқы кооперативтік несие банкін, де-факто алғашқы ауылдық несие одағын құрды. 1846/47 жылғы қыстағы ашаршылықта кедейлердің қиын жағдайына орай, ол "Нан және жеміс-жидекпен өзін-өзі қамтамасыз ету қауымдастығын" құрды. Ол жеке қайырымдылықтар есебінен ұн сатып алды. Нан қауымдық пештерде пісіріліп, халықтың ең мұқтаж жағдайға түскендеріне несиеге берілді. 1849 жылы Фламмерсфельдте нан қоғамы мен көмек қоғамы құрылды, ал 1854 жылы Хеддесдорфта қайырымдылық қоғамы құрылды. Бұл қоғамдар қайырымдылық көмегі принципіне негізделген кооперативтік ұйымдардың алдындағы ұйымдар болды. 1872 жылы шағын несие банктері арасында айналымды қамтамасыз ету үшін Райфайзен Нойвидте алғашқы ауылдық орталық банкті – «Rheinische Landwirtschaftliche Genossenschaftsbank» (Рейн ауыл шаруашылығы кооперативтік банкі) құрды. 1881 жылы Райфайзен Нойвидте әлі күнге дейін бар баспахана құрды, ол оның есімін алып жүреді және 1975 жылы «Deutscher Genossenschafts Verlag» неміс кооперативтік баспаханасымен біріктірілді.