Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киштим (Кышты́м) - Ресейдің Челябинск облысындағы қала. Ол Озёрск қаласына жақын жерде, Челябинск қаласының солтүстік-батысында, Оңтүстік Урал тауларының шығыс беткейлерінде орналасқан. Тұрғындар саны: 36 000 (1970 ж.).
Kyshtym (Кышты́м) is a town in Chelyabinsk Oblast, Russia, located on the eastern slopes of the Southern Ural Mountains northwest of Chelyabinsk, near the town of Ozyorsk. Population: 36,000 (1970).
Тарих
Киштом 1757 жылы Демидовтар қола және болат өндірісі үшін екі зауыттың айналасында құрылған. Қала эмблемасында Никита Демидовтың палладиандық резиденциясы Киштым хандық үйі бейнеленген. Герберт Гувердің айтуынша, "бір жүз елу жыл бойы" бұл жерде кішкентай темір өндірісі жұмыс істеді. Бұл әдіс "жапырақтарды кезектесіп қыздырып, ыстық болған кезде сулы қарағай бұтағымен сүртіп алуды білдіреді. Бұл темір оксидінің тотықсыз қаптамасын құруға мүмкіндік берді". Барон Меллер Закомельскийдің Киштым қожалығы 1905 жылғы Революциядан кейін және одан кейінгі дағдарыстан кейін шетелдік капиталға қызығушылық туды. Чарльз Леслидің жанындағы британдық консорциум осында Ресейдің мұнай мен минералдық саласына инвестиция салған кен өндіруші Лесли Уркхартты әкелді. 1908 жылы Лесли кен өндіру жөніндегі "Кыштым" корпорациясының төрағасы болды. 1910 жылы Гувердің американдық компаниясы қатысады. 1912 жылы Беатти мен Уркхарт одақтасқан және Леслидің айналасындағы британдық топты алып тастағаннан кейін, Оралға инвестиция салудың болашақ бағыты белгіленді. 1934 жылы Киштом қала мәртебесіне ие болды.
Kyshtym was established by the Demidovs in 1757 around two factories for production of cast iron and steel. The city emblem shows the Kyshtym Manor House, a Palladian residence of Nikita Demidov Jr. According to Herbert Hoover, a small iron industry had existed there "for one hundred and fifty years", which produced a secret process for generating sheet iron "unusually resistant to rust." The process "consisted of alternately heating the sheets and sweeping them when hot with a wet pine bough. The effect was to create a coating of iron oxide which was rust resistant." Baron Meller Zakomelsky's Kyshtym estate became of interest to foreign capital, after the 1905 Russian Revolution and subsequent depression. A British consortium around Charles Leslie brought in the mining entrepreneur Leslie Urquhart, investing in Russian oil and minerals. In 1908 Leslie became Chairman of the Kyshtym Corporation, for mining. In 1910, Hoover's American company became involved. By 1912 the future direction was set for investment in the Urals, with Beatty and Urquhart allied, and the British group around Leslie excluded. Kyshtym was granted town status in 1934.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік бөліністер аясында он екі ауылдық елді мекенмен бірге Киштом қаласы болып құрылды. Муниципальттік бөлім ретінде Киштом қаласы Киштом қалалық округі болып құрылды. 740 PBq бөліну өнімдері шығарылды, оның шамамен 10% атмосфераға таралды. Серий-144 және цирконий-95 (екіуі де салыстырмалы түрде қысқа өмір сүретін изотоптар, жартылай ыдырау мерзімі 285 және 64 күн) бөлінген заттардың 91% -ын құрады. 1 PBq сер 90 және 13 TBq Cs 137 болды. Шығыстық Урал радиоактивті іздері (EURT) деп аталатын, 300 х 50 км өлшейтін ластанған аймақ 4 кБк/м2 астам Sr 90 ластанған. Sr 90 жаһандық жауын-шашын мөлшері шамамен 2 кБк/м2 болды. 17 км2 аумақ шамамен 100 МбкСр 90/м2 ластанған. Бұл аймақта 270 000 адам тұратын. Жарым жартылай жойылу мерзімі 28,8 жыл болатын сер 90 ластанғандықтан, жаппай эвакуация жүргізілді. 800 км2 жер пайдалануға берілмеген, ал оның 82%-ы орман және ауыл шаруашылығы мақсатында пайдалануға берілді. Алайда, эвакуация жақын маңдағы елді мекендермен шектелген, соның салдарынан 1000-нан астам адам қаза тапқан. 1990 жылы шамамен 10 000 адам 1986 жылдан кейін Чернобыльдің шектеу аймағындағы орташа деңгейден төрт еседен астам қоршаған ортаның сәулелену деңгейі бар аймақтарда өмір сүрген. Кеңес үкіметі 1980 жылға дейін Киштым апатын жасырып келді, содан кейін кеңес биологы Жорас Медведев оның бар екенін жариялады.
Within the framework of administrative divisions, it is, together with twelve rural localities, incorporated as the Town of Kyshtym—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the Town of Kyshtym is incorporated as Kyshtymsky Urban Okrug. There was a release of 740 PBq of fission products, approximately 10% of which was dispersed into the atmosphere. Cerium 144 and Zirconium 95 (both relatively short lived isotopes with a half life of 285 and 64 days respectively) made up 91% of the release. There was 1 PBq of Sr 90, and 13 TBq of Cs 137. The contaminated zone, called East Urals Radioactive Trace (EURT), measuring 300 x 50 km was contaminated by more than 4 kBq/m2 of Sr 90. The global fallout of Sr 90 was about 2 kBq/m2. An area measuring 17 km2 was contaminated by about 100 MBq Sr 90/m2. There were 270,000 inhabitants of the area. Mass evacuation was carried out as the critical contamination resulted from Sr 90 with a half life of 28.8 years. About 800 km2 of land were taken out of use, and 82% of this area has now been taken into use again for forestry and farming. However, evacuation was limited to the nearest settlements leading to more than 1000 acknowledged victims. It was estimated in 1990 that at this time, around 10,000 people lived in areas where the level of ambient radiation was more than quadruple that of the average in Chernobyl's restricted area after 1986. The Kyshtym accident was largely concealed by the Soviet government until 1980, when the Soviet biologist Zhores Medvedev revealed its existence.