Кіріспе

Израилдің жоғалған INS Дакар атты су асты кемесі Израиль әскери-теңіз флотының дизельді-электрлік су асты кемесі болды. Кеме екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған британдық Т класты су асты кемесінің модификациясы болды. Ол Израиль тарапынан 1965 жылы Ұлыбритания үкіметінен үш Т класты су асты кемесі бойынша сатып алынған. 1968 жылы 25 қаңтарда Дакар кемесі мен оның 69 адамнан тұратын экипажы Израильге бара жатқанда жоғалып кетті. Үш онжылдық бойы жүргізілген іздеу жұмыстарына қарамастан, оның қираған бөлігі 1999 жылға дейін табылмады, ол Кипр мен Крит аралдарының арасында шамамен 6 метр тереңдікте орналасқан. Су асты кемесі құтқарылды және Хайфадағы жасырын иммиграция және әскери-теңіз мұражайының жанында көрініс тапты. Дакардың суға батуының нақты себебі әлі белгісіз. Бұл 1968 жылы төрт ғажайып су асты кемелерінің бірі болды; басқалары француз су асты кемесі Minerve, кеңестік су асты кемесі K 129 және АҚШ-тың Су асты кемесі Scorpion.

Ерте мансап

HMS Totem британдық T класты су асты кемелерінің 3-топтық нұсқасы ретінде салынған; олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде HM Dockyard Devonport-та салынған. Ол 1943 жылы 28 қыркүйекте суға шығарылып, 1945 жылдың басында пайдалануға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін "Тотем" кемесі 3 топтағы басқа кемелермен бірге су астында ұзақ уақыт жұмыс істеу үшін су асты снорхельдерімен жабдықталды. 1951 және 1953 жылдар аралығында "Тотем" кемесі "Супер Т" конструкциясына ауыстырылған британдық әскери-теңіз флотының сегіз су асты кемелерінің бірі болды.

Израиль сатып алды

1965 жылы Израиль Тотемді Т класындағы екі бауырлас қайығымен бірге сатып алды. Бұрынғы Тотем 1967 жылы 10 қарашада Портсмут қаласында Израиль әскери-теңіз флотына тапсырылды. Содан кейін Исландияға барып, суға түсу сынағын өткізді. 1967 жылдың соңында Дакар Портсмут қаласына оралды. Дакардың Ұлыбританиядан шыққаннан кейінгі алғашқы портқа кіруі 15 қаңтар күні таңертең Гибралтар болды. Ол 16 қаңтарда түн ортасында Средизем теңізінен сноркльмен өту ниетімен кетіп қалды. Бастапқы жоспар бойынша 2 ақпанда Айфадағы жаңа базаға кіруі тиіс еді. Саяхат барысында ол өте жылдам жүгірді, орташа есеппен шамамен 200 км/сағ. , ал командир Ра'анан Хайфаға радио арқылы портқа мерзімінен бұрын кіруді сұрады. 29 қаңтарда оған кіруге бұйрық берілді. Кейін Раанан бір күн бұрын, яғни 28 қаңтарда, кіруді өтінді. Бұл өтініш қабылданбады, өйткені қарсы алу рәсімі қайта жоспарлана алмады.

Жоғалту

1968 жылы 24 қаңтарда сағат 06:10 Дакар Криттен шығысқа қарай 34.16°С 26.26°Ш позициясын жіберді. Келесі 18 сағат ішінде ол өзінің орнын қамтымайтын үш басқару хабарларын жіберді. Оның соңғы хабарлауы 25 қаңтарда сағат 00:02-де болды, одан кейін басқа хабарлар қабылданбады. 26 қаңтарда британдық Адмиралтейство субмаринаның жоғалғанын хабарлап, Кипрдің батысына қарай 100 миль (161 км) жердегі соңғы белгілі орнын берді. Халықаралық іздеу-құтқару операциясы басталды, оның ішінде Израиль, АҚШ, Грекия, Түркия, Ұлыбритания және Ливан бөлімшелері. Израиль теңіз флоты Хайфада сауда кемелеріне Дакарға қарай сақтықпен қарауды шақыруды бастаса да, Израиль басшылары су асты кемесі жоғалғандығын мойындамады. 27 қаңтарда Никосиядағы (Кипр) радиостанция Дакарс апаттық буясының жиілігінде Кипрдің оңтүстік-шығысынан апат шақыруын алды, бірақ су асты кемесі табылмады. 31 қаңтарда Израильдік емес барлық күштер күн батып жатқанда іздеу жұмыстарын тоқтатты. Израиль әскерлері іздестіруді тағы төрт күн жалғастырды, ол 1968 жылы 4 ақпанда күн батқанда тоқтады. Израиль Дакардың жау әрекеті нәтижесінде батып кеткенін жоққа шығарды. Онда "Дакар" кемесі қайтып оралған кезде суға түсу жаттығуларына қатысып, механикалық ақаудың салдарынан жоғалған болуы мүмкін екені айтылған. 1968 жылы 25 сәуірде Израиль әскери-теңіз күштері командирінің орынбасары адмирал Авраам Ботцер Дакардың "техникалық немесе адамдық ақаулық" салдарынан "жаман ойын" емес, "сақтықсыз ойын" салдарынан 1968 жылы 24 қаңтарда, жоғалып кеткен деп хабарланғаннан екі күн бұрын, батып кеткенін мәлімдеді.

Іздеу және табу

1969 жылы 9 ақпанда, Дакар жоғалып кеткеннен кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, балықшы оның құйрықты апаттық буясын Газаның оңтүстік-батысындағы Хан Юнис қаласының жағалауында тапты. Британдық Т класындағы су асты кемелері екі осындай буялы белгілерге ие болды, бұрышы мен артқы жағы палубаның астындағы қақпалардағы ағаш есіктердің артына бекітіліп, ұзын металл кабельдермен су асты кемесіне бекітілді. Белгілі бір уақыттан кейін, кемеге тағы да қосылған кабельдің бөлшектерін зерттеген сарапшылар бірнеше қате анықтамалар жасады. Бұл тұжырымдар - буяның алдыңғы жылдың басым бөлігінде су асты кемесіне толықтай сынғанша, Дакардың тереңдікте тынығатыны және оның жоспарланған бағытынан тыс екендігі - ондаған жылдар бойы іздеушілерді адастырды. 1999 жылдың сәуір айында ғана, 25 экспедиция сәтсіз аяқталып, алғашқы бағыт бойынша іздеу жұмыстары жүргізілді. 1970 жылы 17 қаңтарда "Әл Ахбар" египет газетінде Дакарды тереңдіктегі зарядтармен египет әскери кемесі басты деп жазылған. Мысырлық оқиға 2005 жылы 2 шілдеде "Ашарқ әл-Авсат" газеті генерал Мохамед Азабқа берген сұхбатында айтылған: 1968 жылы 23 қаңтарда мысырлық фрегат "Ассуат" әскери академияға оқу миссиясы үшін Александрия базасынан кетті. Оқу тапсырмасын аяқтағаннан кейін, базаға қайтып оралған кезде студенттер 3 шақырымдай қашықтықта орналасқан Мысыр суларында ғарышкерлік су асты кемесінің перискобын байқады. Мысырлық командирге хабарласып, белгісіз су асты кемесіне шабуыл жасау туралы шешім қабылданды. Алайда су асты кемесі асығыс секіріп, мысырлық кемені жоғалтып алды. Генерал Азаб бұл оқиға туралы өз командирлеріне хабарлап, су асты кемесі теңіз түбіне құлаған болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, бұл оқиғаға мысырлық жоғары лауазымды әскер басшылары сенген жоқ, іздеу жұмыстарын бастауға жеткілікті дәлелдер болған жоқ. Генерал Азаб су асты кемесі сол аймақтағы судың тереңдігі 36 метрге дейін төмен болғандықтан, су астына құлаған болуы мүмкін екенін айтты, ал су асты кемесіне суға түсу үшін кем дегенде 40 метр қажет болды. Су асты кемесі командирі тәуекелге барды. Израиль үкіметі Мысырдың бейресми мәлімдемесін растайтын дәлел жоқ деп мәлімдеді. 1980 жылдары исраилдіктер мысырлық байланыс офицерлерімен бірге құтқару кемесін қолдана отырып, Синайдың солтүстік жағындағы суларда Дакарды үш рет іздестірді және тағы бір рет грек Родос аралынан іздестірді. 1986 жылдың тамызында АҚШ әскери-теңіз флоты P3 Orion және S3 Viking кемелерін Египет суларын аль-Ариш маңындағы жерлерді іздестіруге жіберді. 1998 жылдың қазан айында Израиль Түркия, Египет, Франция, Грекия және Ресей газеттерінде Дакардың тағдыры туралы кез келген ақпарат үшін 300 000 долларға дейінгі сыйақы ұсына отырып, жарнамалар жариялай бастады. 1999 жылдың 24 мамырында АҚШ-тың және Израильдің бірлескен іздеу тобы АҚШ-тың барлаушылардан алынған ақпаратты пайдаланып, American Nauticos Corporation компаниясының қосалқы мердігері Томас Кент Детвейлер басқарған іздеу жұмысында Крит пен Кипр аралығында теңіз түбінде үлкен денені анықтады. 28 мамырда Remora II қашықтан басқарылатын көлігі алғашқы бейне суреттерді түсірді, бұл Дакардың табылғанын анықтайды. Ол кеменің құйылысына тіреліп, солтүстік-батысқа қарай бұрылады. Оның айла-шарғысы бұзылып, құлап түсті. Су асты кемесі мен оның пропеллері мен суға секіру ұшақтары қозғалтқыш бөлмесінен шығып, негізгі корпустың жанында тұр. 2000 жылдың қазан айында Дакардағы апаттан кейін кеме апат болған жерді Nauticos корпорациясы мен Израиль теңіз флоты зерттеуді қолға алды. Кейбір артефактілер, соның ішінде су асты кемесі, кеменің гирокомпасы және көптеген кішкентай заттар табылды. Жоғалудың нақты себебі белгісіз, бірақ "Дакар" кемесі ең терең тереңдікке дейін тез секіріп, кеме қабығының жарылуынан зардап шекті және су түбінде құлдырауын жалғастырды. Авариялық буя кеме қабатының құлдырауынан босап, жағаға жеткенге дейін бір жыл бойы жүзіп жүрді.

Кейінгі дамуы

Архитектор Дэвид Бруцкустың жобалауымен мемориал 1971 жылы Иерусалимдегі Герцль тауындағы Ұлттық әскери және полиция зиратында ашылды. Бұл жазуда Забур 77:19-дегі: "Жолдарың теңізде, жолдарың сулар арасында, бірақ Сенің іздерің көрінбейді", - деген сөздер жазылған. Дакардың көпірі мен желкенінің алдыңғы жиегі қазір Хайфадағы Әскери-теңіз мұражайында мемориалдық көрініс болып табылады. Екіпаж мүшелерінің әлі де бар кез келген қалдықтарын табу қарастырылды. Бұл олардың еврейлер жерлеуіне мүмкіндік береді, өйткені иудаизм теңізде жерлеуді мойындамайды және топырақта жерлеуді талап етеді. Осы уақытқа дейін экипаж мүшелерінің отбасылары су асты кемесі қалдықтарының үстінде рәсім өткізді. Раввиндер әйелдерін жесір деп жариялап, қайтадан үйлендіру үшін яһуди заңдарының күрделі мәселелерін шешуге мәжбүр болды. 2008 жылы апатты апатты іздеу туралы деректі фильм "Толық шеңбер" деп аталды. 2009 жылы мамыр айында Nauticos президенті Дэвид В. Джурданның "Ешқашан ұмытылмайды: Израилдің жоғалған су асты кемесі Дакарды іздеу және табу" атты кітабы жарық көрді. Бұл кітапта су асты кемесі тарихы, жоғалған 69 теңізшінің отбасылары туралы әңгіме және 1999 жылы табылған оқиғалар баяндалады. 2018 жылы Әскери-теңіз флоты алғашқы кемеге құрмет көрсету үшін жаңа су асты кемесіне Дакар деп атауды ұсынды. Дакар экипажының отбасылары наразылық білдіргеннен кейін, есім Еврей тілінде бірдей әріптерді білдіретін Аждаһаға өзгертілді.

Танымал мәдениетте

Bright Shark - Роберт Баллард пен Тони Чиу жазған роман. Онда американдық зерттеу кемесі INS Дакарды тапқаны туралы баяндалады. Израиль мен КСРО АҚШ-пен тікелей қарсыласу бағасымен су асты кемесі құпиясын сақтау үшін күш біріктіреді.