Вигго Хёруп: Дания саяхатшысы, журналисі және саяси қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Вигго Лориц Бентхайм Хёруп (22 мамыр 1841 – 15 ақпан 1902) – даниялық саясаткер, журналист және үгітші. Ол Эллен Хёруптың (1871–1953) әкесі болды. Ол Данияның социалистік емес сол қанаттың ең ықпалды саясаткерлерінің бірі болды.

Өмірбаян

Хёруп Хундестедке жақын Торпмагледе, Түнгі Зеландияның мектеп мұғалімінің ұлы ретінде дүниеге келді, бірақ салыстырмалы түрде жақсы жағдайға ие орта тапқа жататын. Оқушы кезінде-ақ Хёруп саясатқа қызығушылық танытып, қысқа ғана консервативтік тәжірибеден кейін Venstre партиясына ерте қосылды. Бастапқыда ол елорданың орта және жоғарғы топтарына, сондай-ақ Ұлттық-либералдық академиялық айналымдарға қарсы болды. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін 1876 жылы Дания парламентінің бірінші палатасына (Фолкетингке) сайланды және 1892 жылға дейін мандатын сақтап қалды. Көп ұзамай Хёруп солшылдардың арасында жетекші орынға ие болды және оны «бес солшыл көшбасшының» бірі деп есептеді, оның теңдесі тек дәстүрлі шаруалар қанатының басшысы Кристен Берг қана болды. Конституциялық күрес кезінде ол премьер-министр Эструпқа қарсы күрестегі маңызды тұлғалардың біріне айналды. Бірінші кезекте Хёруп Дания парламентінде әлеуметтік-либералдық және антимилитаристтік көзқарастарды ұстанды. Ол әскери қорғанысты Дания үшін шынайы емес, қауіпті және қымбат қорғаныс деп санады және көптеген даниялықтарға әсер еткен армияға деген күмәншілікті қалыптастырды. Сонымен қатар, ол барлық шовинистік және ұлтшылдық көзқарастарға (және оларды солай санайтын барлық нәрсеге) қарсы шықты. Оның ішкі саяси көзқарастары парламенттік билікке ұмтылыс болды, бірақ ең бастысы шаруалар мен шағын шаруаларды әлеуметтік тең құқылы тұлғалар ретінде мойындау еді. Өзі социалист болмаса да, ол социал-демократтармен де ынтымақтастық жасады және теңдік туралы оның келісімсіз саяси ұстанымы кейбір жұмысшылар мен социалистерге әсер етті. Оның тікелей ықпалының ең үлкен бөлігі журналистік қызметіне байланысты болуы мүмкін. Дәстүрлі либералдық баспасөзде бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін ол 1884 жылы радикалды-либералдық «Politiken» (ағылш. «The Policy») газетін құрды. Хёруп газеттің иесі болды, бұл оның қызының қаржылық тәуелсіздігіне жеткілікті болды, өйткені ол үлестік қатысуға ие болды. Ол Копенгагенде 60 жасында қайтыс болды. Хёруптың ұзақ мерзімдік ықпалы зор болды. Солшыл либералдар, социалистер және коммунистер оған сілтеме жасады және оны идеалдық өзімшілдік пен принципті прогрессивті саясаткер ретінде бағалаған афоризмдерін келтірді. Алайда, ұлттық идеалдарды қатаң сынағаны оған көптеген жауларды тудырды. Шындығында, Хёруптың кейбір аспектілері мен ойлары әлі де толыққанды зерттелмеген. Мүмкін, оның ең маңызды мұрасы – саяси мәдениетті құруға деген ниеті, ол тұрақты саяси дау-дебаттарға, әлеуметтік теңдікке және шындыққа негізделген. Ол ақын Холгер Драхманның туысы болды. Оның ескерткіші 1908 жылы Копенгагендегі Розенборг саябағында (Конгенс Хав) мүсінші Дж. Ф. Виллумсеннің жұмысымен орнатылды.

Hørup was born in Torpmagle near Hundested, the son of a North Zealandian schoolteacher, but belonged to the relatively well to do middle class. Already as a student Hørup took interest in politics, early joining the party Venstre after a short conservative intermezzo. From the start he opposed both the middle and upper class of the capital and the National Liberal academic circles. After some failing attempts he was 1876 elected to the Danish parliament's first chamber (the Folketing) and kept his seat until 1892. Hørup soon had a leading position in Left and is regarded as one of "the five Left leaders" with only the leader of the more traditional farmer wing Christen Berg as his equal. During the constitutional struggle against the prime minister Estrup from Højre he became one of the central figures. First of all Hørup was a social liberal and anti militarist in the Danish parliament. He rejected the military defence as an unrealistic, dangerous and expensive protection of Denmark and he founded a long standing scepticism against the army that has affected many Danes. Besides he sharply turned against all chauvinist and nationalist points of view (and against all that he regarded as such). His domestic political views seem to have been a parliamentarian rule but first of all the recognition of the peasants and the smallholders as socially equal persons. Though not a socialist himself he also co operated with the Social Democrats and his uncompromising political view about equality impressed some workers and socialists. Perhaps his greatest direct influence is due to his work as a journalist. After some years of working for the more traditional liberal press he cofounded the radical liberal newspaper Politiken (Eng. The Policy) in 1884. Hørup was the owner and this was enough to make his daughter financially independent because she came to have shares. He died in Copenhagen, aged 60. The long distance influence of Hørup has been immense. Left liberals and socialists as well as communists have referred to him and quoted his apothegms regarding him as the ideal unselfish and consequent progressive politician. In return his harsh criticism of national ideals also created many bitter enemies. In fact some parts of Hørup's person and thoughts are still not fully cleared up. Perhaps his legacy is first of all his wish of the creation of a political culture based upon regular political differences, upon an equal social evaluation and upon sense of realities. He was the cousin of the poet Holger Drachmann. A monument for him was erected in Copenhagen`s Rosenborg Have Park (Kongens Have) in 1908, sculptor J. F. Willumsen.